'Frankrijk wordt steeds gewoner'

HET DUITSE weekblad Die Zeit wijdde eind juni enkele artiken aan 'het moderne Frankrijk'. De veranderingen die zich daar voltrekken, werden een 'stille revolutie' genoemd....

Ook op de omslag van het Frankrijk-boek van Marc Chavannes, die zesenhalf jaar correspondent voor NRC Handelsblad in Parijs was, prijken de woorden stille revolutie - er moet dus werkelijk iets aan de hand zijn. Chavannes begint zijn Frankrijk achter de schermen - De stille revolutie van een trotse natie dan ook met een lofzang op de Franse hervormingsgezindheid. 'Het land is bezig onherkenbaar te veranderen. Frankrijk bloeit open.' En een paar bladzijden verder staat de zin: 'Achteraf gezien was de verkiezing van Jacques Chirac in 1995 het begin van de omwenteling.' Chavannes, die zich midden 1993 in Frankrijk vestigde, heeft het dus allemaal zelf meegemaakt.

Waar al die ingrijpende veranderingen in feite op neerkomen, zo blijkt, is dat Frankrijk mentaal zijn grenzen heeft geopend. Ook andere kranten dan Le Monde berichten over de wereld buiten Frankrijk en Fransen onder de veertig zijn bereid Engels te spreken en zien daarin kennelijk geen directe aanslag op de eigen taal. Het regeringsstandpunt inzake drugs is minder krampachtig, het buitenlandse beleid bescheidener en de staat trekt zich terug uit het bedrijfsleven. Frankrijk wordt meer en meer een normaal Europees land, zo luidt de boodschap. 'Frankrijk wordt steeds gewoner, of we het leuk vinden of niet.'

Chavannes constateert dat er nog wel verzet is tegen de amerikanisering van de Franse samenleving, maar intussen telt Frankrijk 709 McDonald's-eethuizen. Zijn conclusie is: 'Die weerstand is steeds meer een façade, om zichzelf niet te veel kwijt te raken in een samenleving die gestaag internationaler wordt.' Dit klinkt naar Pascale Hugues, correspondente van Le Point in Berlijn, die in Die Zeit bekende thuis in la France moderne toch steeds op zoek te zijn naar de dingen van la France éternelle.

Frankrijk achter de schermen lijkt het product van een intens beleefd correspondentschap. Het bijzondere van buitenlandse correspondenten is dat zij jarenlang 24 uur per dag leven te midden van het onderwerp waarover zij moeten berichten. De onderdompeling in een andere cultuur is totaal, en na verloop van tijd begint die nieuwe cultuur vertrouwd aan te voelen. De correspondent wordt een insider en als hij het treft wordt hij ook door zijn nieuwe omgeving aanvaard. Vooroordelen en clichés verdwijnen en maken plaats voor oordelen. Het gevolg is vaak dat er óf een liefdesrelatie met het gastland ontstaat, óf dat de afkeer van dat land gestaag groeit. Beide ontwikkelingen zijn ongewenst, want ze bemoeilijken een objectieve kijk op de samenleving, terwijl die onbevangenheid voor een correspondent juist van groot belang is.

Bij Chavannes is duidelijk sprake geweest van een liefdesrelatie; hij bekent dat ook vrijmoedig. Hij meldt met enige voldoening dat hij door zijn Franse omgeving werd geaccepteerd. Na vijf jaar kreeg hij eindelijk een hand van Gérard, de patron van zijn buurtbistro. 'Wie in Frankrijk een hand krijgt, hoort er een beetje bij. Dan begint het Franse leven eigenlijk pas.'

Chavannes wil de lezer vertrouwd maken met de Franse manier van leven. Dat begint uiteraard met eten en drinken, maar hij gaat ook in op 'de kunst van het sociaal correct zoenen' en de 'code' die hoort bij het topless zonnen.

Zijn liefde voor Frankrijk heeft Chavannes niet blind gemaakt. Hij heeft gedurende zijn Parijse correspondentschap de veranderingen in politiek en samenleving nauwkeurig geregistreerd en doet daar in zijn boek nogmaals verslag van. Of laat Franse deskundigen aan het woord. Zo mag de Franse minister van Buitenlandse Zaken, Hubert Védrine, in een interview uitleggen hoe onder premier Jospin het buitenlands beleid is veranderd. 'Ik geloof enorm in mijn land. Het is een land dat veel heeft bijgedragen en bijdraagt op tal van terreinen. Maar ik denk dat het dat moet doen op een andere toon, met overtuiging maar zonder pretenties. Dat veronderstelt een mengsel van groter realisme, een herbevestiging van onze wil actief te zijn en een gedrag dat minder aanmatigend is.'

Het boek graaft niet bijzonder diep, maar wat het aan diepte mist, wordt goedgemaakt door zijn breedte en leesbaarheid. Chavannes behandelt een veelheid aan onderwerpen en verstaat de kunst in een bondige, goed gekozen formulering veel mee te delen. Zo schrijft hij over het fenomeen dat de Fransen in hun hart een boerenvolk zijn gebleven: 'Het gemak waarmee stedelingen de ongemakken van herhaalde boerenacties voor lief nemen, is een teken van die gehechtheid aan een buitenleven, dat men vaak niet heeft gekend.'

Bij alle onderwerpen die Chavannes behandelt - de omgang van de Fransen met hun verleden, de corruptie in de politiek, de houding tegenover de overzeese gebiedsdelen en de voormalige Afrikaanse kolonies, de werking van het Franse staatsbestel, en, niet te vergeten, het thema staat en economie - gaat het er ook steeds om de veranderingen in kaart te brengen. Want de rode draad blijft 'de stille revolutie' die van Frankrijk een modern Europees land maakt.

Dat die revolutie ook op haast onneembare barrières stuit, verzwijgt Chavannes niet. Ook in Frankrijk is het moeilijk te tornen aan verworven rechten, rechten die angstvallig door de vakbeweging worden bewaakt. 'Frankrijk wil niet merken dat het hervormd wordt', schrijft hij. En wat verder vallen de woorden: 'Frankrijk wil zichzelf blijven.'

Wie Frankrijk wil veranderen, heeft dus geen gemakkelijke taak. Sinds 1997 voltrekken deze hervormingen zich bovendien onder een dubbel politiek gesternte: de president, die in Frankrijk nog altijd veel te vertellen heeft, is in de persoon van Jacques Chirac van neo-gaullistischen huize en de regering bestaat uit een linkse coalitie onder leiding van de socialist Lionel Jospin. Maar misschien is deze cohabitation wel een voorwaarde voor succes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden