'Frankrijk wordt het volgende Enron-schandaal'

De Franse staatsschuld bedraagt niet 1160, maar 2000 miljard euro, zei minister Breton vorige week. De brave Franse middenstanders en werknemers worden de dupe....

'Mijn boek is te populistisch voor de intelligentsia in Parijs. Teneerste is er de titel, Ras le Bol (balen, red.), die te grof wordtgevonden. Bovendien is er de boodschap, die niet goed valt. Want de meestejournalisten zijn links.'

Denis Castel, een pseudoniem voor iemand die in de financiële wereldwerkzaam is, verwoordt zijn vermoedens waarom zijn roman drie maanden naverschijning wel weerklank in de regionale media, maar niet in delandelijke pers heeft gekregen.

In zijn boek wijst de 37-jarige auteur op het gevaar van de staatsschulden het diepgewortelde onbehagen in de samenleving. Daarbij draait het nueens niet om de onvrede van allochtone jongeren in de voorsteden of vanlinkse jongeren die met het kapitalisme willen afrekenen - nee, bij Castelkomt de revolutie van rechts; althans van middenstanders en bravewerknemers uit het bedrijfsleven.

Wie zijn oor bij Fransen te luisteren legt, kan niet anders concluderendan dat Castel met dat uitgangspunt de tijdgeest uitstekend aanvoelt. Hijvertolkt het ongenoegen van dezelfde sociale lagen die in Nederland deFortuyn-aanhang vormden. Het verschil is dat de Franse onvrede zich nietop het immigratiebeleid richt, maar op een oneerlijke en verkwistendestaat. Want die bevoordeelt ambtenaren boven de andere Fransen en gooitgeld over de balk, zo stelt Castel.

Namens de zwijgende meerderheid houdt hij de staat ervoorverantwoordelijk dat er 'twee Frankrijken' zijn ontstaan: een dat isblootgesteld aan de mondiale concurrentie, waarin mensen dagelijks moetenvechten om hun levensstandaard te behouden, terwijl miljoenen werklozenstaan te dringen om hun werk over te nemen; en een ander Frankrijk, waarinvijf miljoen ambtenaren hun baan gegarandeerd weten en hun 'verworvenrechten' over de ruggen van hun landgenoten verdedigen.

Want als buschauffeurs en treinpersoneel hun zoveelste staking houden,zijn de gewone werknemers uit het bedrijfsleven de dupe. De mensen met deprivileges halen hun gelijk over de rug van de mensen die het zwaarderhebben dan zij, 'de cassières, de winkelbediendes, vijf miljoen werknemersin totaal.'

Dat is een boodschap die het bij links Frankrijk niet goed doet, zoheeft Castel ervaren. In die kringen domineert het aura van de ambtenaardie een nobele publieke taak uitvoert. Op geld verdienen in hetbedrijfsleven wordt neergekeken.

'Als je in dit land zegt: 'Je kunt niet meer geld uitgeven dan je hebt'of 'Je moet eerst geld verdienen, voordat je aan sociaal beleid kunt gaandoen', word je gezien als een liberaal, of nog erger, een ultraliberaal.Dat scheldwoord is even erg als fascist. Terwijl die principes volgens mijvan gezond verstand getuigen', zegt Castel.

Vooral de staat houdt zich daar niet aan. 'Jaarlijks geeft de regering20 tot 25 procent meer geld uit dan er binnenkomt. De Franse staat doetalsof ze niet failliet kán gaan. Dat kan dus wel, kijk maar naarArgentinië.'

Dat het nog niet zover is, houdt volgens Castel verband met het gebrekaan transparantie van de begroting. 'Er is veel schuld kunstmatigweggepoetst door die aan sociale-zekerheidsinstellingen over te dragen.Bovendien zijn er deals met staatsbedrijven die het publiek zand in de ogenstrooien.'

Dit jaar bijvoorbeeld zijn de pensioenverplichtingen van hetgeprivatiseerde bedrijf EDF overgenomen. De staat telt daarvoor miljardenbij zijn inkomsten op, waardoor het begrotingstekort even onder de Europesenorm van 3 procent komt. Maar in feite nemen de toekomstige verplichtingendoor zo'n transactie alleen maar toe.' Die ondoorzichtigheid brengt hem totde voorspelling dat 'Frankrijk de volgende Enron-affaire wordt.'

Voorlopig komt de regering nog met het 'gemanipuleer' weg, ook al omdatde rente laag is en institutionele beleggers nog graag Fransestaatsobligaties kopen. Maar dat kan veranderen, wanneer de rating van dieobligaties niet langer top, AAA, is. In zijn roman laat Castel eenfinanciële crisis uitbreken, wanneer die status naar AA wordt verlaagd ende staat dus duurdere leningen moet afsluiten. In de werkelijkheid zetteStandard & Poor in een rapport onlangs grote vraagtekens bij deAAA-status van Frankrijk.

Hoe ondoorzichtig de staatsschuld is, bewees de minister vanFinanciën, Thierry Breton, vorige week met zijn plotselinge bekendmakingdat de omvang niet 1160, maar ruim 2000 miljard euro bedraagt. Dat bedragomvat ook de pensioenverplichtingen aan de circa vijf miljoen ambtenaren.'Dat zijn geen directe schulden, zoals de 1160 miljard waarover rente moetworden betaald, maar die 900 miljard extra vormen wel een tijdbom: het zijnverplichtingen die in de nabije toekomst op de staat drukken', legt Casteluit.

Hij denkt dat Breton een stap wilde zetten in de richting van 'eenbewustwording' van de Fransen, een eerste stap op weg naar het afkondigenvan bezuinigingen. 'Dat is tamelijk moedig', vindt hij. Maar Breton laatin zijn nieuwe begroting de staatsschuld wel met nog 70 miljard oplopenen echte bezuinigingen blijven uit. 'De handen van Breton zijn gebondendoor president Chirac en diens dochter Claude (de communicatieadviseur vanhaar vader). Die willen geen sociale onrust.'

Zo loopt de staatsschuld gestaag op, zeker nu de regering voor 2007 methet oog op de verkiezingen een 'krankzinnige' belastingverlaging heeftaangekondigd.

In zijn roman laat Castel een werkloze populist een volksbeweging tegende zoveelste ambtenarenstaking en het overheidstekort ontketenen. HeeftFrankrijk niet al in werkelijkheid een populist in de persoon van ministerNicolas Sarkozy, de kanshebber voor de opvolging van Chirac?

'Ja, hij is populistisch. Hij heeft goed begrepen dat mensen hun buikvan alles vol hebben. Daarom bepleit hij ook 'een breuk' met het beleid vande afgelopen dertig jaar. Zijn economische ideeën vind ik goed, maar hijmoet zich nog wel in de praktijk bewijzen. Als minister van Financiën gafhij in de onderhandelingen over de privatisering van EDF alles aan devakbonden weg. Dat is geen goed voorteken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden