Frankrijk wordt een tweestromenland

Zondag kiezen de Fransen een nieuw parlement. De kiezers gaan het politieke midden massaal verlaten.

PARIJS - 'De grootste verandering', zegt Dominique Reynié van de politieke denktank Fondapol, 'is dat Frankrijk met deze verkiezingen zijn politieke midden kwijtraakt. 'Het is nu echt tweestromenland.'


'Slecht nieuws', begint commentator Alain Duhamel zijn wekelijkse kroniek in Libération. 'Het centrum is in doodsnood.' Zijn laatste zin luidt: 'Vanaf nu blijft er voor het politieke midden niets anders over dan tranen om te huilen en rouw om te dragen.'


Dat politieke centrum wordt belichaamd door één persoon: François Bayrou. Vijf jaar geleden scoorde hij bij de presidentsverkiezingen 18 procent.


President Sarkozy

Een mooie score die hem niets opleverde, ook omdat hij geen voorkeur uitsprak voor de Parti Socialiste of de rechtse UMP. In plaats van eerste minister werd Bayrou gewoon parlementslid, en een van de grootste critici van president Sarkozy.


Dit keer wilde hij het anders doen. Hij riep zijn kiezers op - veel minder dan de vorige keer, Bayrou haalde slechts 9 procent - in de tweede ronde Hollande te stemmen. Zijn afkeer van vooral de stijl van Sarkozy zit diep.


Voor die keuze moet hij zwaar boeten. Bayrou bestaat bij de gratie van het feit dat hij als parlementariër zijn stem kan laten horen in de Assemblée Nationale, de Franse tweede kamer. Omdat zowel PS als UMP een tegenkandidaat in de strijd wierp in zijn kieskring, is de kans groot dat hij zijn zetel verspeelt. Dat de UMP geen compassie kende is begrijpelijk, maar op de erkentelijkheid van de socialisten zal Bayrou zich hebben verrekend.


Die uitholling van het politieke midden kan verregaande gevolgen hebben. De PS heeft altijd satellieten in haar buurt geduld, zoals milieupartij EELV en het Front de Gauche van Jean-Luc Mélenchon. Op die manier heeft de linkse kiezer in de eerste ronde een breder aanbod, om in de tweede ronde toch bij de socialistische kandidaat uit te komen.


Rechts hanteert sinds de oprichting van de UMP in 2002 (Union pour un Mouvement Populaire) een andere strategie. De UMP heeft de bedoeling het hele midden en rechterdeel van het politieke spectrum te bundelen. Daar maakte Bayrou, afkomstig van de centrum-rechtse UDF, aanvankelijk deel van uit. Met het verdampen van Bayrou en consorten gaapt er een leegte tussen PS en UMP.


Geen alternatief

'Sarkozy heeft verzuimd het centrum zelf tot leven te wekken, bijvoorbeeld via Jean-Louis Borlóo', analyseert Reynié. 'Met als gevolg dat er op rechts geen alternatief is voor de UMP. Waardoor de PS de ruimte krijgt zich een deel van het centrum toe te eigenen.'


Die leegte strekt zich zelfs uit tot de rechterflank. Nadat Sarkozy zich - al dan niet tijdelijk - terugtrok uit de politiek, is niet duidelijk wie bij de UMP de dienst uitmaakt. Partijleider Jean-François Copé, voormalig premier François Fillon en ex-minister van Buitenlandse Zaken Alain Juppé betwisten elkaar de zeggenschap. Ook daar gaat het om het politieke midden. Copé neigt meer naar rechts dan de gaullist Fillon en de meer liberale Juppé.


Ongeacht de uitslag van de tweede ronde is de PS straks machtiger dan ooit. De socialisten hadden al een meerderheid in de senaat, en krijgen daar - al dan niet met bondgenoten - het parlement bij. In de kantons, departementen en regio's maakten ze al de dienst uit. En afgezien van Marseille en Nice heben alle grote steden een linkse burgemeester.


Jean-Luc Mélenchon, de voorman van het Front de Gauche, had met zijn oratorisch talent zand in de socialistische machine kunnen strooien. Zijn poging via Hénin-Beaumont, thuisbasis van Marine Le Pen, een parlementszetel te veroveren, is jammerlijk mislukt. Mélenchon is daarmee zijn podium kwijt.


De tweede grote winnaar van de parlementsverkiezingen zal het Front National zijn, dat met 13,6 procent van de stemmen zijn op één na beste score haalt en in zestig kieskringen tot de tweede ronde doordrong. Dat kan in twee of drie parlementszetels uitmonden, wat voor het FN een ongekend succes zou zijn. Marine Le Pen gooit hoge ogen, net als Marion Maréchal-Le Pen, haar nicht.


De hoge score van het FN zet de UMP zwaar onder druk. In een aantal kieskringen moet de partij kiezen wie te steunen: FN of socialisten. De partijleiding heeft tot een halfhartig 'noch de een noch de ander' besloten. Met als argument dat de PS gemene zaak maakt met het Front de Gauche, dat vindt dat Cuba geen dictatuur is.


Het kost de UMP de grootste moeite de rijen gesloten te houden. Een paar parlementariërs hebben al gezegd plaats te maken voor de FN-kandidaat, opdat die de socialist kan verslaan. Nadine Morano, minister onder Sarkozy, zei zich te herkennen in veel van de waarden die het FN uitdraagt.


'RUZIE MET TRIERWEILER BEZORGT ROYAL GROTE NEDERLAAG'

SéGOLèNE ROYAL LIJKT HET SLACHTOFFER TE WORDEN VAN DE CATFIGHT IN DE PARTI SOCIALISTE. EEN PEILING VOORSPELT DAT ZE ZONDAG EEN GROTE NEDERLAAG VAN 58 OM 42 PROCENT LIJDT IN HAAR KIESKRING IN LA ROCHELLE TEGEN OLIVIER FALORNI, EEN DISSIDENTE SOCIALIST.

ROYAL STELDE ZICH KANDIDAAT OMDAT ZE VOORZITTER VAN HET PARLEMENT WIL WORDEN. DIE KANS LIJKT, ONGEACHT DE UITSLAG VAN DE VERKIEZINGEN, VERKEKEN. EEN KANDIDAAT DIE LOKAAL ZO BESCHADIGD WORDT, KAN DIE FUNCTIE NIET BEKLEDEN, OORDEELT HET SOCIALISTISCHE PARTIJ-APPARAAT.

DE STRIJD IN LA ROCHELLE BEHEERST DE FRANSE VOORPAGINA'S SINDS VALéRIE TRIERWEILER, DE LEVENSPARTNER VAN PRESIDENT HOLLANDE EN DAARMEE OPVOLGSTER VAN ROYAL, RONDTWITTERDE FALORNI VEEL SUCCES TE WENSEN. ZE WERD DAARNA TOT DE ORDE GEROEPEN DOOR EERSTE MINISTER JEAN-MARC AYRAULT. DE KANDIDATUUR VAN ROYAL WORDT DOOR FRANçOIS HOLLANDE GESTEUND.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden