Frankrijk weet zich geen raad met jonge 'wilden'

In de schaduw van de kantoorkolossen van La Défense ligt de Parijse voorstad La Garenne. De bus stopt pal voor het fonkelnieuwe lycée La Tournelle, en één blik op de leegte is voldoende: hier wordt gestaakt....

Van onze correspondent

Martin Sommer

LA GARENNE

Twee hangjongens op het schoolpleintje vertellen dat het niet de eerste keer is. Er wordt gestolen, er is brand gesticht in de garderobe, de secretaresse werd met een mes in het gezicht gekerfd. Sindsdien ligt het lyceum stil, met 580 leerlingen niet eens een leerfabriek, en vergadert de staf bijna permanent over de toestand.

La Garenne staat niet op zichzelf. Nadat Toulouse half december werd opgeschrikt door grote rellen, gaat er geen dag voorbij of de Franse kranten, radio- en televisiezenders lopen over van wat hier 'stedelijk geweld' wordt genoemd.

Ruim een week geleden werd op een stationnetje in de omgeving van Parijs een jongen doodgestoken toen hij uit de trein wilde stappen; hij hoorde bij de verkeerde bende. Maandag schoot de politie in de voorstad Pantin een 29-jarige man dood die bij een controle een jachtgeweer tevoorschijn haalde.

Dinsdag weigerden de buschauffeurs in de voorstad Les Ulis uit te rijden nadat een van hen door drie jongeren was aangevallen. In brand gestoken auto's worden niet eens meer gemeld, tenzij het om ongebruikelijke aantallen gaat, zoals in de omgeving van Marseille, waar woensdag meer dan vijftig wrakken konden worden opgeruimd.

'Het probleem in dit land is in 1968 begonnen', zegt de gemeentesecretaris van La Garenne, Laforge. 'Vroeger mocht ik pas van tafel als mijn vader was opgestaan. Maar de jongeren van nu hebben geen enkel respect meer.' De gemeentesecretaris erkent vlotjes dat zijn hart uitgaat naar rechts. Desondanks wordt zijn visie tegenwoordig ook door een flink deel van links gedeeld, wat kort geleden nog ondenkbaar was.

Met name de jongeren uit Noord-Afrikaanse gezinnen in de voorsteden zijn het kompas volledig kwijt, schrijft nu ook de deftig-progressieve Le Monde. En een politieman mag uitgebreid vertellen over zijn ervaringen in de banlieue (buitenwijken): 'Ik heb ze van vier jaar gezien die tegen mijn wagen stonden te schoppen. Als ze acht zijn, steken ze hun middelvinger in de lucht. Wat denk je dat ze met veertien doen?'

De statistieken spreken. De zware criminaliteit is in Frankrijk redelijk onder controle, maar de jeugddelinquentie gaat met sprongen omhoog - in 1997 bijna 8 procent, vorig jaar 11 procent. Bij elkaar gaat het om 150 duizend vergrijpen. Bijna een kwart van alle delicten in Frankrijk wordt tegenwoordig gepleegd door een minderjarige.

President Chirac zei in zijn nieuwjaarsrede dat de veiligheid van de Franse burger hem aan het hart gaat. En premier Jospin meldde een week later dat de veiligheid regeringszorg nummer twee is, ná de werkgelegenheid. Hij beloofde maatregelen, die er deze week inderdaad kwamen na een titanenstrijd in het kabinet tussen minister Chevènement van Binnenlandse Zaken en minister Guigou van Justitie.

Chevènement lijkt zich sinds zijn recente wederopstanding uit een coma te specialiseren in krachtige taal. Hij sprak op tv van 'wilden'. Hij wilde de wet van 1945 herroepen, waarin is vastgelegd dat voor minderjarige criminelen 'educatie vóór bestraffing' gaat.

Elisabeth Guigou van Justitie was fel tegen. Met als gevolg dat premier Jospin deze week een bijna lubberiaans compromis bekendmaakte. Naast zevenduizend politiemannen erbij, vijftig extra kinderrechters en duizend nieuwe jeugdbegeleiders, komen er vijftig 'centra van onmiddellijke en stricte controle'.

In Frankrijk is het bij wet verboden kinderen van onder de zestien in voorlopige hechtenis te houden - hetgeen de 'wilden' donders goed weten. En zo ontbrandde de discussie: wat zijn 'centra voor onmiddellijke en stricte controle'? Geen twijfel bij zegslieden van Binnenlandse Zaken: dat zijn dichte deuren. Geen sprake van, zeggen ze bij Justitie. Er zullen geen tralies voor de ramen zijn, en 'opvoeders' handhaven de orde, geen bewaarders.

Albert Cohen-Bacri, rector van het Collège Les Vallées in La Garenne, haalt zijn schouders op bij het aanhoren van de regeringsvoornemens. Hijzelf houdt de wind eronder door zijn leerlingen geregeld te fouilleren. Een jongen heeft zijn klasgenoten onlangs met traangas bespoten. Hij zal van school worden gestuurd. 'Een verloren geval', meent de rector.

Net als gemeentesecretaris Laforge denkt hij dat het eigenlijk al te laat is. 'We gaan af op een catastrofe. In Frankrijk willen we altijd de put dempen als het kalf verdronken is. Als jij een kind hebt dat verpietert, dat niet meer eet omdat hij op school wordt afgeperst en geslagen, dan word je vanzelf reactionair.'

Aan maatregelen om losgeslagen kinderen weer van ankers te voorzien geen gebrek - althans ogenschijnlijk. Er bestaan 'classe-relais', aansluitingsklassen van gemiddeld acht leerlingen met intensieve begeleiding, die uitvallers weer de weg naar de gewone school moeten wijzen.

De werkelijkheid steekt schril af bij de reclame: dit jaar is er in heel het land plaats voor 1500 leerlingen in de classe-relais. Terwijl alleen al in het (moeilijke) departement Val d'Oise vraag is naar achthonderd plaatsen.

Rector Cohen-Bacri: 'Het kernprobleem is niet het gebrek aan speciale voorzieningen. Het kernprobleem is dat in Frankrijk officieel geen niveauverschillen bestaan.' Gewone lagere scholen zijn helemaal niet ingesteld op extra aandacht voor kinderen die achter zijn, die thuis te maken hebben met echtscheiding of met ouders die geen Frans spreken. Zo worden de maatschappelijke verliezers al heel jong gemaakt.

Ook dat tekort begint door te dringen bij het ministerie. Deze week presenteerde minister van Onderwijs Allègre het 'Handvest voor de school van de 21ste eeuw'. Waarin opgenomen het voorstel dat onderwijzers per week twee uur vrijmaken voor individuele steun aan kinderen met leermoeilijkheden. Rector Cohen-Bacri haalt nog maar eens de schouders op.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden