Frankrijk staat onvast op het wereldtoneel

Frankrijk zonder grandeur is geen Frankrijk, zei Charles de Gaulle. Maar ook verzuchtte hij dat er eigenlijk niet valt te regeren in een land met 246 kaassoorten.

In De Gaulles tijd bezat dit soort uitspraken de charme van een onschuldige bon mot. Frankrijk hád grandeur - ook al konden vriend en vijand zich niet altijd aan de indruk onttrekken dat het ging om de grootheid van een soufflé - en met het rijke kaasassortiment zat niemand in zijn maag.

Anno 2017 staan de zaken er anders voor. Voor Nederlandse vakantiegangers is Frankrijk nog steeds een heerlijke bestemming, maar onder de Fransen tiert het chagrijn welig. De grandeur is weg. Frankrijk is de afgelopen vijf jaar geregeerd door een president met de allure van een executeur-testamentair. Er zijn weinig landen in Europa die zo slecht in hun vel zitten.

De werkloosheid is onveranderlijk hoog, broodnodige economische hervormingen willen maar niet van de grond komen. Het etatisme is een taaie barrière. Als de staat al wil afslanken, wordt dat bijna altijd met succes geblokkeerd door de straat.

De politieke en ambtelijke klasse heeft zich in hoge mate vervreemd van de burgers. Het islamitisch terrorisme, dat donderdagavond opnieuw toesloeg in het hart van Parijs, heeft Frankrijk zwaarder getroffen dan enig ander Europees land.

Bovenal zijn de Fransen onzeker over hun positie in de wereld. Ondanks de force de frappe en de vaste zetel in de Veiligheidsraad is Frankrijk gedegradeerd naar de internationale subdivisie. Binnen de uitgedijde Europese Unie legt het minder gewicht in de schaal. Van bedekt onevenwichtig is de cruciale relatie met Duitsland ronduit ongelijkwaardig geworden. Berlijn is nu de onbetwistbare hoofdstad van Europa.

Onder dit gesternte gaan de Franse kiezers morgen naar de stembus voor de eerste ronde van de presidentsverkiezingen. Zelden is de uitkomst zo ongewis geweest. Door de twee rondes waarin de verkiezingen zich afspelen, gold het Franse politieke bestel altijd als redelijk bestendig tegen extremistische uitschieters. Zo werkte het in 2002, toen Jean-Marie Le Pen dankzij de grote verdeeldheid ter linkerzijde wist door te dringen tot de tweede ronde: Jacques Chirac verpletterde hem.

Maar nu is het zeer wel denkbaar dat de tweede ronde gaat tussen de uiterst rechtse Marine Le Pen en de uiterst linkse Jean-Luc Mélenchon. Tussen twee diehards die elkaar naar de kroon steken qua anti-westerse passie. De een bewondert Poetin, de ander Castro en Chávez. Vrijwel zeker komen ze samen niet ver boven de 40 procent in de eerste ronde, maar als ze op de plaatsen één en twee eindigen, vechten zij de eindstrijd uit.

Van de kandidaten van de twee klassieke stromingen die sinds het begin van de Vijfde Republiek het politieke veld hebben gedomineerd, de gaullisten en de socialisten, heeft alleen de gaullistische nazaat François Fillon nog een kans om de eerste ronde te overleven. De beste hoop op een Frankrijk dat Europa niet subiet uit de bocht laat vliegen, is Emmanuel Macron, een man met weinig politieke ervaring en steunend op een partij die amper wortel heeft geschoten. Wie dit scenario een jaar geleden had voorspeld, was uitgemaakt voor een doemdenker.

Misschien wel de pijnlijkste indicatie van de gammele stand van het land is de emigratiegolf onder Franse Joden. Antisemitisme is een stugge traditie in Frankrijk, die uit de sluimerstand is ontwaakt door de groei van de moslimpopulatie met haar 'antizionisme', dat gemakkelijk overvloeit in jodenhaat.

Marine Le Pen heeft het Front National ontdaan van het naakte antisemitisme van haar vader. Maar af en toe speelt het groezelige verleden toch weer op, bijvoorbeeld toen ze klaagde over het schuldgevoel dat de Fransen wordt 'aangepraat' voor de razzia op dertienduizend Joden door de Parijse politie in 1942. Op zijn beurt mag Mélenchon graag fulmineren tegen de 'Rothschild-bankiers' (Macron heeft bij Rothschild gewerkt), een codewoord voor smerige Joodse kapitalisten.

'Zonder Joden is Frankrijk zichzelf niet meer', zei ex-premier Manuel Valls twee jaar geleden in een rede tot de Assemblée. Een dramatische parafrase van De Gaulles uitspraak. Zo acuut is de nood nog niet, maar het vertrek van meer dan twintigduizend Franse Joden in de laatste drie jaar is een bedroevend teken aan de wand. Voor heel Europa.

Paul Brill is buitenlandcommentator van de Volkskrant. Reageren? p.brill@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden