Analyse

Frankrijk maakt vaart met plannen voor de wederopbouw van de Notre-Dame

Het dak van de Notre-Dame Kathedraal is ingestort door de brand van 15 april. Beeld AP

Na de collectieve rouw om de verwoestende brand in de Notre-Dame richt Frankrijk zich op de wederopbouw van zijn bekendste kathedraal. President Macron wil dat de reconstructie binnen vijf jaar is voltooid. In 2024, het jaar waarin Parijs de Olympische Spelen organiseert, moet de kerk in volle glorie zijn hersteld. De herbouwde Notre-Dame moet bovendien ‘nog mooier’ worden, aldus de president.

De door Macron genoemde termijn van vijf jaar is op zijn minst ambitieus. Volgens veel bouwkundigen en erfgoedspecialisten is het zelfs volstrekt onhaalbaar. Een groot deel van de kerk moet volledig opnieuw worden opgebouwd. Het loden dakwerk is door de hitte van de brand gesmolten en ingestort. De brand heeft ‘la forêt’, het woud van houten balken die de dakconstructie van de kerk vormden, in de as gelegd. ‘Een periode van tien à vijftien jaar lijkt me reëel’, zei de voorzitter van de vakbeweging van restaurateurs van historische monumenten.

Premier Édouard Philippe kondigde woensdag aan dat er een internationaal concours zal worden uitgeschreven voor het ontwerp van de torenspits. Daarmee gaf hij de aanzet voor een discussie die de Fransen de komende tijd nog lang zal bezighouden. Moet de ‘nieuwe Notre-Dame’ een zo getrouw mogelijke replica worden van het origineel? Of mag de architect moderne materialen gebruiken - of zich zelfs eigen architectonische toevoegingen permitteren?

Lees verder onder de graphic

Houten dakconstructie

Kiest de architect voor een conservatieve benadering, een getrouwe reconstructie van de oude kathedraal, wordt het vinden van voldoende bomen met de geschikte lengte en hardheid voor de houten dakconstructie een flinke opgave. Het volgende probleem is het werven van ambachtslieden die daarmee overweg kunnen. ‘We herbouwen de Notre-Dame met zijn allen’, zei president Macron na de brand. Mooie woorden, maar volgens bouwkundigen wordt het allesbehalve gemakkelijk om gespecialiseerde bouwvakkers te vinden die voldoende ervaring hebben met materialen en technieken die zelden in nieuwe gebouwen worden gebruikt.

‘We hebben nu al een groot probleem om ambachtslieden te vinden voor restauraties van historische bouwwerken’, zei Marie Dupuis-Courtes, de directeur van een restauratiebedrijf dat onder meer betrokken was bij de renovatie van de kathedraal van Rouen. ‘We kunnen de Notre-Dame niet laten herbouwen door mensen die net in het vak zitten. Voor zo’n gecompliceerd project heb je mensen met minstens vijftien jaar ervaring nodig’, zei Dupuis-Courtes in weekblad l’Express. Dat ook het Grand Palais de komende jaren grondig wordt gerenoveerd – een renovatie die eveneens moet worden voltooid vóór 2024 - maakt de zoektocht er niet gemakkelijker op. Bovendien wordt gevreesd dat de herbouw van de Notre-Dame ten koste zal gaan van restauraties van andere monumenten in Frankrijk.

Dupuis-Courtes zou het ‘heiligschennis’ vinden als de unieke houten dakconstructie van de Notre-Dame niet wordt herbouwd. Andere bouwkundigen pleiten juist voor een constructie van beton. Vanuit een kunsthistorisch perspectief zonde, maar wel een stuk praktischer. Toen de kathedraal van Reims – die in de Eerste Wereldoorlog werd verwoest – in de jaren twintig opnieuw werd opgebouwd, ging dat relatief snel dankzij de keuze voor een betonnen draagconstructie. Beton is bovendien een stuk brandveiliger – ook niet onbelangrijk.

Rekkelijken en preciezen

Sommige architecten gaan nog een stap verder in het debat tussen de rekkelijken en de preciezen, en pleiten voor eigentijdse toevoegingen aan de Notre-Dame. De door de brand verwoeste neogotische torenspits werd per slot van rekening ook pas bij een renovatie in 1844 toegevoegd door architect Eugène Viollet-le-Duc. De architect die nu de wederopbouw voor zijn of haar rekening gaat nemen, zou ook een eigen stempel op de kathedraal kunnen drukken. Op Twitter verscheen al een fotobewerking van de Notre-Dame met een futuristische glazen toren boven het middenschip.

Het is nog onbekend hoeveel de wederopbouw van de Notre-Dame gaat kosten. Verzekeraars vermoeden dat het meer dan een miljard zal zijn. De Notre-Dame is eigendom van de Franse staat, die 83 Franse kathedralen in zijn bezit heeft. De Franse vereniging van verzekeraars meldde woensdag dat Frankrijk zelf instaat voor de verzekering van zijn religieuze monumenten, wat in de praktijk betekent dat de Notre-Dame niet is verzekerd.

Toch lijkt geld geen probleem te worden voor de wederopbouw. Twee dagen na de brand is het totaalbedrag dat donateurs bijeen hebben gebracht de grens van een miljard al bijna gepasseerd. Dat bedrag zal de komende tijd zonder twijfel verder oplopen. De Franse regering presenteert donderdag een wetsvoorstel dat particuliere giften voor de herbouw van de Notre-Dame tot 1.000 euro voor 75 procent vrijstelt van belasting. Bij hogere bedragen geldt een belastingkorting van 66 procent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden