Frankrijk lijdt aan peilingkoorts

FRANKRIJK lijdt sinds enkele jaren aan een chronische sonditis. Een dagelijkse stortvloed van opiniepeilingen (sondages) is tekenend voor het ziektebeeld....

De chronische sonditis kent echter ook een gevaarlijke acute vorm in verkiezingsperioden. Het aantal peilingen verveelvoudigd en iedere wisseling in de vermeende kiezersgunst voor kandidaten of partijen wordt breed uitgemeten in de tv-journaals en op de voorpagina's van de kranten.

De bewegingen in de populariteitscurves worden door de politici nauwlettend gevolgd. Afdalingen op de populariteitsladder worden door de betrokkenen doorgaans driftig gebagatelliseerd, terwijl ze zich na een stijging op de borst kloppen.

De invloed van de peilingen op de publieke opinie wordt in Frankrijk zo groot geacht dat de publikatie ervan in de dagen voorafgaand aan een verkiezing zelfs wettelijk is verboden.

Wie in de afgelopen maanden de ontwikkeling in de verschillende peilingen heeft gevolgd, krijgt de indruk dat de Franse kiezersgunst wel uitzonderlijk wisselvallig is. Premier Balladur die zijn rechtse rivaal Chirac begin februari nog met 60 tegen 40 procent zou verslaan in de tweede en beslissende verkiezingsronde, zou nu volgens de huidige cijfers met dezelfde kloof verliezen van Chirac.

Dat de peilingen zich in het verleden meermalen gevoelig hebben vergist, zoals in de aanloop naar het referendum over het verdrag van Maastricht, lijkt niemand zich te herinneren. In de presidentsrace moeten de cijfers daarentegen nog met een veel grotere korrel zout worden genomen.

Bij iedere publikatie van de steekproeven in de afgelopen maanden wordt slechts terloops vermeld dat ruim de helft van de ondervraagden zich nog niet uitspreekt voor één van de kandidaten. Een onschuldig zinnetje waarachter een geweldige onbetrouwbaarheid van de cijfers schuilgaat.

Duizend ondervraagden is een minimum voor het verkrijgen van een representatieve steekproef van de ongeveer 35 miljoen Franse kiezers. Een uitspraak van slechts vijfhonderd ondervraagden (met vijfhonderd meningsonthoudingen) geeft daarentegen absoluut geen betrouwbare afspiegeling meer van het eventuele stemgedrag.

De Franse media - tuk op het vullen van hun pagina's en hun zendtijd - verzwijgen dat zoveel mogelijk en bouwen dankbaar hun hoogdravende theoriën op het wankele cijfermateriaal.

Zo wordt sinds kort het Jospin-effect breed uitgemeten. Alsof Jospin met zijn recente snellere haarcoupe en minder zware brilmontuur de socialisten in één maand tijd wonderbaarlijk uit het slop zou hebben getrokken.

De kans is groter dat Jospin tot nu toe vooral heeft geprofiteerd van het opklaren van de situatie bij links, met de traditionele communistische kandidaat, enkele kleinlinkse concurrenten en zonder de gevaarlijke tegenstand van Bernard Tapie. Voor de rechtse kiezers is het bepalen van de voorkeur tussen de twee gaullistische rivalen Chirac en Balladur een minder traditionele en veel lastiger keuze. Rechts is daarom waarschijnlijk oververtegenwoordigd bij de 50 procent ondervraagden die zich nog van mening onthouden.

Daarnaast valt de uitslag ook zeer ongunstig uit voor links bij de optelsom van de ondervraagden met een uitgesproken mening - ondanks het zogenaamde Jospin-effect. Rechts domineert nog altijd met rond de 60 procent tegenover een magere 40 procent voor de gezamenlijke linkse kandidaten. Jospin is nog ver verwijderd van de krachttoer van Mitterrand, die tweemaal als linkse kandidaat wist te winnen, ondanks het traditionele overwicht van rechtse kiezers in Frankrijk.

De onstuitbare populariteitsval van premier Balladur is de enige onmiskenbare trend die uit de stortvloed van opiniepeilingen valt te distilleren. Zelfs al is de omvang wellicht minder groot dan uit de onderzoeken blijkt. Ook daar is veel minder sprake van een Chirac-effect dan wel van een alles-behalve-Balladur-syndroom.

Het imago van de premier-kandidaat is de afgelopen weken door een reeks van blunders en schandalen ernstig aangetast. De recente onthullingen dat hij de afgelopen jaren een dik salaris en een vette aandelenwinst heeft opgestreken van een bedrijf dat hij in 1988 als minister van Economische Zaken privatiseerde, zou wel eens de doodsteek kunnen zijn voor het onkreukbare beeld dat Balladur van zichzelf heeft willen geven.

De Balladur getrouwe minister van Binnenlandse Zaken, Charles Pasqua, noemde de huidige verkiezingscampagne gisteren 'de smerigste' die hij in zijn politieke leven had meegemaakt. Maar de dynamiek in de publieke opinie tegen Balladur lijkt nauwelijks meer te stuiten. In het rechtse kamp zijn al de eerste overlopers naar Chirac gesignaleerd.

De steun voor de vroeger oerconservatieve burgemeester van Parijs komt echter ook uit onverwachte hoek. In de afgelopen dagen heeft een reeks persoonlijke vrienden van de linkse president Mitterrand verrassend hun voorkeur uitgesproken voor Chirac. Zoals de neef van het staatshoofd en televisiepresentator, Frédéric Mitterrand, en de directeur van Yves Saint Laurent en vroegere leider van de Opera Bastille, Pierre Bergé. Ook daar speelt het Jospin-effect kennelijk geen enkele rol.

Sjoerd Venema

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.