Frankrijk keert terug in de NAVO en dat zullen we merken ook

Als Nicolas Sarkozy Frankrijk volgend jaar weer als volwaardig lid terugbrengt in de NAVO, zal hij dat willen vieren als een overwinning voor een eigen Europese identiteit op defensiegebied....

John Vinocur

Parijs,
Dat is een zeer Franse draai aan een stap die toch vooral betekent dat het bondgenootschap, zo vaak ten grave gedragen, nog volop in leven is en dat Sarkozy, 42 jaar nadat Charles de Gaulle had besloten dat Frankrijk zich los moest maken uit de militaire organisatie van de NAVO, nu denkt dat er geen winst meer is te behalen aan het beeld van Frankrijk als de automatische tegenstrever van de VS rond kwesties als Iran, het Midden-Oosten, Rusland en China.

Parijs,
Over de motivatie van Frankrijk komt Sarkozy met een boude waarheid: ‘Door onze positie buiten het militaire bevel blijft het wantrouwen bestaan over het doel van onze Europese ambitie’. Daar voegt hij nog een uiterst Frans oordeel aan toe: ‘Een Frankrijk dat weer volwaardig lid is van de NAVO levert een bondgenootschap op waarin Europa een grotere plaats inneemt.’

Parijs,
In feite doen zich nu, meer dan iemand een paar maanden geleden gedacht zal hebben, allerlei tegenstrijdigheden en problemen voor die, zonder dat ze de Franse reïntegratie echt in gevaar brengen, het proces toch wel moeizaam zouden kunnen maken.

Parijs,
Nu Frankrijk het komende half jaar het roterende voorzitterschap van de EU op zich neemt, zal het land de grootste moeite hebben uit te leggen waar die Europese identiteit op defensiegebied – die Sarkozy zo nadrukkelijk als voorwaarde stelde voor het aan de borst sluiten van de NAVO – dan uit bestaat of uit zou kunnen bestaan.

Parijs,
Een aantal nieuwe feiten maakt het, praktisch gezien, nog moeilijker aan te tonen dat het militaire vermogen, de uitgaven en de daadkracht van Europa zullen toenemen.

Parijs,
Want een van de gevolgen van het Ierse ‘nee’ tegen het Verdrag van Lissabon is dat dit ook een ‘nee’ is tegen een maatregel die ‘georganiseerde permanente samenwerking’ – dus ook militaire samenwerking– mogelijk zou hebben gemaakt voor groepen landen binnen de EU.

Parijs,
Het gevolg is dat er in Europa nu een middel ontbreekt om de harde krachten te bundelen, terwijl de EU lang heeft geprobeerd zichzelf ervan te overtuigen dat ze niet meer nodig had dan zachte krachten.

Parijs,
Dit brengt Frankrijk in twee opzichten in een lastig parket.

Parijs,
Aan de ene kant kan onder de nieuwe omstandigheden (hoewel Amerika zegt het eens te zijn met Frankrijk over de ontwikkeling van een Europese defensie) nooit de expliciet door de VS uitgesproken verwachting worden waargemaakt dat ‘Frankrijk tijdens zijn voorzitterschap een poging zal doen’ Europa ertoe te brengen meer te investeren in zijn militair potentieel.

Parijs,
Integendeel, sommige Amerikanen zeggen nu dat ze geen idee hebben hoe een nieuw vormgegeven Europees defensie- en veiligheidsbeleid er in werkelijkheid uit zou kunnen zien.

Parijs,
Tegelijkertijd, omdat Frankrijk nu geen beroep kan doen op een Europa dat zich door middel van een verdrag heeft verbonden tot een militaire uitbreiding, zal Sarkozy het thuis moeilijker krijgen om zijn critici van links en gaullistisch rechts van het lijf te houden die de terugkeer in de NAVO niet als een voordeel voor Europa zien, maar als een nadelige ruil waarbij Frankrijk zijn onafhankelijkheid inlevert voor de hegemonie van Amerika.

Parijs,
Volgens Pierre Lellouche, een gaullist die betrokken was bij de opstelling van Sarkozy’s campagnestandpunten over defensie, ‘kan Sarkozy de terugkeer onmogelijk aan zijn publiek voorleggen zonder daarbij de ontwikkeling van een eigen Europese identiteit op defensiegebied te betrekken. Anders zou hem hier wel eens een koude douche te wachten kunnen staan.’

Parijs,
De signalen die uit Parijs komen zijn intussen uiterst verwarrend.

Parijs,
Hoewel men het in Europa gehad heeft over een algemene stijging van de uitgaven voor defensie van 2 procent, lijkt het erop dat de Franse uitgaven lager zullen uitvallen.

Parijs,
Hoewel de Fransen spreken van de noodzaak om de Europese veiligheidsstrategie te moderniseren, zodat ze is toegesneden op de nieuwe wereldwijde dreigingen, heeft Sarkozy de beslissing een tweede Franse vliegdekschip te bouwen juist uitgesteld. Dit werd door Le Monde omschreven als een ‘uiterst politieke manier om het project stilletjes te begraven’.

Parijs,
De Fransen hadden geen slechter moment kunnen kiezen. Het oude marinegezegde dat één vliegdekschip geen vliegdekschip is, gaat nu op: in de zes jaar dat zij nu in de vaart is, is de Charles de Gaulle volgens een van de berekeningen minder dan de helft van de tijd actief geweest.

Parijs,
Daarbij komt dat Frankrijk niet wil deelnemen aan de Nucleair Planning Group van de NAVO en dat er in vredestijd geen Franse troepen onder het bevel van de NAVO zullen vallen. In de woorden van Sarkozy: ‘Ik maak de principes van De Gaulle tot de mijne’; de Franse kernwapens ‘zullen dus altijd een nationale zaak blijven’.

Parijs,
Wat betreft het Europese potentieel spreekt Frankrijk over de oprichting van een Europees leger van 60.000 inzetbare manschappen – een tien jaar oud plan dat nog nooit ook maar in de buurt van verwezenlijking is geweest.

Parijs,
Bovendien: voor binnenlands gebruik doet Frankrijk nu alsof er eigenlijk niks verandert binnen de samenwerking met de NAVO, omdat het nu al meedoet aan door de NAVO geleide acties op de Balkan en in Afghanistan. Maar tegelijk vindt Frankrijk dat er een afzonderlijk Europees hoofdkwartier moet komen in Brussel.

Parijs,
Helaas heeft het idee van een afzonderlijk hoofdkwartier nogal veel weg van een poging van Jacques Chirac en Gerhard Schröder uit 2003 om een exclusief Europese planningsstructuur op te zetten in de marges van de NAVO. Thérèse Delpech, een van de auteurs van een nieuwe Franse defensienota, houdt vol dat dit een onjuiste interpretatie is van een Franse wens om langzaam de Europese planningsstaf te laten groeien, maar voor de Britten is de kwestie nog niet van tafel.

Parijs,
De som van al deze complicaties is groot genoeg om in Brussel te leiden tot de schatting dat het regelen van de Franse terugkeer wel zal duren tot na de NAVO-top in april 2009 en of zelfs tot in 2010.

Parijs,
Toch lijken er geen kwesties te zijn die de Franse terugkeer kunnen tegenhouden. Het probleem is dat de Fransen niet erg consequent zijn in de voorstelling van hoe zij zouden passen in het huidige NAVO-model.

Parijs,
Nu zou die inspanning – die vanuit het perspectief van Frankrijk een dermate stevig toonbeeld is van teamgeest dat het land daarmee aanspraak kan maken op het Europese leiderschap – meer gebaat zijn bij bekommernis om de NAVO dan om Frankrijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden