ReportageGemeenteraadsverkiezingen Frankrijk

Frankrijk is op slot, maar lokale verkiezingen moeten doorgaan

Een man wast zijn handen met desinfecterende gel voordat hij een stem gaat uitbrengen in een stembureau in Parijs. Beeld Joris Van Gennip
Een man wast zijn handen met desinfecterende gel voordat hij een stem gaat uitbrengen in een stembureau in Parijs.Beeld Joris Van Gennip

De bistro’s en de café’s zijn gesloten, maar naar de stembus mogen de Fransen dan weer wel. Politiek lijkt sterker dan wijs beleid dat zegt dat mensen maar beter thuis kunnen blijven. Kiezers mogen hun eigen pen meenemen, en er is hand-gel, tot die op is.

‘Geen paniek hoor, het is gewoon een rokershoestje’, zegt gemeenteambtenaar Flavie Batelier (37) in een poging haar collega’s gerust te stellen. Voordat ze zich vanochtend meldde in de als stembureau dienstdoende bibliotheek, waar ze de stempassen van de mondjesmaat binnendruppelende kiezers controleert, heeft ze voor de zekerheid haar temperatuur opgenomen. ‘Geen verhoging gelukkig. Je wil natuurlijk niemand besmetten.’

Voor de zekerheid heeft Batelier plastic handschoenen aan. Haar mond en neus zijn bedekt met een sjaal. Ze heeft ook een mondkapje meegenomen, maar besluit dat in haar tas te laten, omdat ze ‘de kiezers niet wil afschrikken’.

Lockdown

Sinds zaterdag middernacht is Frankrijk in lockdown. Alle niet essentiële winkels blijven tot nader order gesloten, net als cafés en restaurants. Premier Édouard Philippe riep de Fransen op zich alleen te verplaatsen als dat strikt noodzakelijk is. Samenkomen met vrienden of familie wordt afgeraden. Als het even kan, moet iedereen binnen blijven, luidt ook hier het devies.

Maar de eerste ronde van de gemeenteraadsverkiezingen gaat zondag wel gewoon door. In alle 34 997 gemeenten gaan de stembureaus zondagochtend open. ‘Er is geen enkele reden om aan te nemen dat het gevaarlijk is te gaan stemmen’, had de premier gezegd.

Na elke stem wordt het hokje schoongemaakt.  Beeld Joris Van Gennip
Na elke stem wordt het hokje schoongemaakt.Beeld Joris Van Gennip

Onbegrijpelijk

Die tegenstrijdige boodschap van de regering – blijf thuis, maar ga vooral rustig stemmen – is voor veel Fransen onbegrijpelijk. Zelfs óp het stembureau in Montreuil, een oostelijke voorstad van Parijs, snappen sommigen er niets van. ‘Deze verkiezingen hadden nooit door mogen gaan’, zegt Batelier.

Veel mensen komen dan ook niet opdagen. Op Twitter gingen de hashtags #jeniraipasvoter (ik ga niet stemmen) en #restezchezvous (blijf thuis) viraal. In het stembureau kun je ’s ochtends een speld horen vallen. Om tien uur heeft slechts 4,6 procent van de stemgerechtigden zijn stem uitgebracht, minder dan de helft dan de vorige keer op dat tijdstip. Om vijf uur ’s middags is de opkomst in heel Frankrijk rond de 38,7 procent, tegenover 54,5 procent in 2014.

Ook het aantal vrijwilligers dat helpt bij het tellen van de stemmen is fors lager. ‘Normaliter doen we dat met zo’n twintig mensen. Nu zijn we waarschijnlijk met zijn vieren’, zegt een collega van Batelier. ‘Het gaat een lange avond worden.’

Desinfecterende gel

De regering had vooraf een lijst preventiemaatregelen opgesteld die ervoor moesten zorgen de gang naar de stembus zo min mogelijk zou bijdragen aan de verdere verspreiding van het virus. Op de vloer van het stemlokaal staan markeringen, zodat kiezers steeds een meter afstand van elkaar kunnen houden. Stembiljetten mogen met een zelf meegebrachte pen worden ingevuld. Voor en na het stemmen kunnen kiezers hun handen reinigen met desinfecterende gel. Maar al voor het middaguur is die gel in stembureau 3 nagenoeg op, en wordt mensen verzocht hun handen op het toilet te wassen.

Voorzieningen en instructies bij het stemlokaal in Montreuil. Beeld Joris Van Gennip
Voorzieningen en instructies bij het stemlokaal in Montreuil.Beeld Joris Van Gennip

‘Belachelijk dat deze verkiezingen doorgaan.’ Yves Lai, die met zijn zoontje over het centrale plein van Montreuil wandelt, windt er geen doekjes om. ‘Ik geloof dat de mensen hier denken dat het virus hen niet kan raken. Gisteren zat iedereen nog gewoon op het terras.’ Lai ziet het somberder. Hij hoopt dat zijn mondkapje – waar zijn vrouw een fleurig stofje overheen heeft genaaid – enige bescherming biedt.

Politieke motieven

Volgens de regering werd het besluit om de verkiezingen te laten doorgaan gesteund door experts uit de wetenschappelijke adviesraad. Critici zien vooral politieke motieven. Partijleiders over het hele politieke spectrum verklaarden donderdag nog unisono dat de verkiezingen gewoon moesten plaatsvinden. De ‘sanitaire crisis’ was al erg genoeg, Frankrijk kon daarbovenop niet ook nog een politieke crisis gebruiken.

De voorzitter van de Senaat, Gérard Larcher van de rechtse Les Républicains, zou tegen Macron hebben gezegd dat hij verkiezingsuitstel publiekelijk zou bekritiseren. De regering moest coherent zijn: als de verkiezingen werden afgeblazen, moesten ook alle publieke gelegenheden worden gesloten. Daarvan was eind vorige week nog geen sprake. De verkiezingen uitstellen terwijl de Fransen nog gewoon en masse kantoren, sportscholen, cafés en restaurants frequenteerden zou alleen maar tot paniek leiden.

Een sjaal in plaats van een mondkapje om niemand af te schrikken. Beeld Joris Van Gennip
Een sjaal in plaats van een mondkapje om niemand af te schrikken.Beeld Joris Van Gennip

Niets aan de hand

De terrassen in Parijs waren zaterdagavond inderdaad als vanouds stampvol. Voor populaire restaurants stonden de gebruikelijke rijen, alsof er niets aan de hand was. Totdat premier Philippe om acht uur ’s avonds een abrupt einde maakte aan die ogenschijnlijke normaliteit, en duizenden restaurantbezoekers en cafégangers op hun telefoons lazen dat het openbare leven vanaf middernacht tot nader order op slot zou gaan. Parijs zonder zijn bistro’s en cafés: het is nauwelijks te bevatten.

In het licht van zulke verregaande maatregelen was het laten doorgaan van de verkiezingen plotsklaps juist een zeer incoherente beslissing. Maar met nog twaalf uur te gaan tot het opengaan van de stembussen was het inmiddels te laat om die stap nog terug te draaien.

Op zondag 22 maart staat de tweede ronde van de verkiezingen gepland, maar dat die ook doorgaat, lijkt hoogst onwaarschijnlijk. ‘Geloof me maar: dit is binnenkort ook voorbij’, zegt Yves Lai terwijl hij knikt in de richting van voetballende kinderen en mensen op bankjes in de zon. ‘Alleen duurt het in Frankrijk altijd te lang voordat men de realiteit onder ogen ziet.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden