Frankfurt biedt duizenden boeken, maar wat erin staat kom je niet te weten Bij stands klinkt uitsluitend sales-talk

Een bezoek aan de boekenbeurs in Frankfurt - 'de grootste ter wereld', zoals directeur Peter Weidhaas niet nalaat jaar in jaar uit te benadrukken - blijft voor lezers een kwelling....

WILLEM KUIPERS

Van onze verslaggever

Willem Kuipers

FRANKFURT

Het bedienend personeel in de stands spreekt uitsluitend salestalk, de internationale lingua franca die goed past bij deze stad van banken en business, activiteiten die al in de tijd van Goethe de oude stad aan de Main karakteriseerden. Alleen hebben ze zodanig Amerikaanse trekken aangenomen dat je je gedurende een bezoek aan de Messe veeleer in de Verenigde Staten dan in Duitsland waant.

Men gaat er maar door reusachtige wolkenkrabbers letterlijk uit de grond te stampen. Ook op het onafzienbare terrein van de Messe wordt doorgebouwd. Nu is er weer een enorm hotel - met prijzen van om en nabij de vijfhonderd mark per nacht - aan de nieuwbouw van de laatste jaren toegevoegd. Alles zwelt en dijt maar uit, al zijn er dit jaar voor het eerst sinds vele jaren minder 'Neu-erscheinungen'. Daar staat tegenover dat er alweer uitbreiding kan worden gemeld, in dit geval voor het elektronisch publiceren, de imperialistische wereld van de multimedia, die geleidelijk aan het boek 'obsoleet' zal maken.

Die laatste kwestie, in hoeverre het boek in zijn traditionele vorm wordt bedreigd - iets wat je nergens ter wereld beter kunt constateren dan op deze beurs - is langzamerhand een vertrouwd gespreksonderwerp geworden. In een speciale bijlage van het weekblad Der Spiegel, waarin een cd-rom zit die je de mogelijkheid verschaft om een miljoen boektitels op te zoeken, worden de opvattingen van de cultuurpessimist George Steiner aan een nader onderzoek onderworpen.

Steiner, hoogleraar in de vergelijkende literatuurwetenschap in Cambridge, voorziet het einde van de schriftcultuur.

Maar dat is niet het belangrijkste wat hij te melden heeft. Dat hij de gevolgen van deze mogelijke ontwikkelingen zo helder analyseert voor het lezen en schrijven op dit moment, maakt het de moeite waard om met hem in discussie te gaan. Impliciet doet een aantal vooraanstaande kenners van het boek en de boekenwereld dat in een bundel opstellen, die onder redactie van Geoffrey Nunberg bij de University of California Press met een nawoord van Umberto Eco verscheen. Deze scribenten zijn in The Future Of The Book, zoals deze bundel heet, aanzienlijk minder zwartgallig.

Bundeskanzler Helmut Kohl, wiens kop je van tientallen billboards in de omgeving van de Messe aangrijnst - om zijn boek Ich wollte Deutschlands Einheit aan te prijzen - wees, alvorens af te reizen naar Ierland, op een andere kwestie die de gemoederen bezig houdt. Moet de vaste boekenprijs gehandhaafd worden of niet, dat wil zeggen, stellen de uitgevers de prijs vast waaraan de wederverkopers zich dienen te houden, of is de tussenhandel vrij om met extra lage prijzen te gaan stunten en zo meer omzet te halen uit populaire boeken.

Kohl was, vanwege het culturele belang van het boek, tegen het loslaten van de vaste prijs en beloofde zijn hele gewicht in de strijd te werpen als Brussel er opnieuw over begint.

Maar behalve over dergelijke en verwante zaken gaat het op de Buchmesse ook over boeken. Wie die discussie wil volgen, heeft er niets aan urenlang door de enorme hallen te dwalen met allengs het gevoel zich in een sauna te bevinden. De in boeken geïnteresseerde zal tenminste een paar van de uitpuilende boekenbijlagen moeten raadplegen, die steevast aan de vooravond van de Buchmesse verschijnen en waarin het nieuwe aanbod aan Belletristiek en Sachbücher, literatuur en non-fictie, overzichtelijk onder de loep wordt genomen. Opvallend is dat in deze bijlagen, ook de Duitse, bijna uitsluitend boeken worden gerecenseerd, die in tal van landen worden vertaald. Nederland houdt wat dit betreft het tempo aardig bij. Het zijn boeken die zich evident niet tot één taalgebied beperken en die kennelijk wereldwijd van belang worden geacht.

In de boekwereld is de global village al werkelijkheid. Zo opent de Frankfurter Allgemeine zijn driedubbeldikke boekenkatern met een grote beschouwing over het werk van de Amerikaan William Gaddis, zeker iemand van gewicht, niet gemakkelijk leesbaar en bepaald lastig om te vertalen. Maar ook Mario Vargas Llosa, de Peruaan, komt uitgebreid aan bod. Hij krijgt deze week de belangrijke Duitse Vredesprijs. Veel belangstelling is er voor de dagboeken van de joodse romanist Victor Klemperer (1881-1960), van wiens memoires opnieuw duizenden bladzijden werden gepubliceerd. Zijn eerder verschenen aantekeningen over de Tweede Wereldoorlog, in Curriculum Vitae en Ich will Zeugnis ablegen, zullen spoedig in het Nederlands uitkomen.

Het zijn niet alleen bekende namen op wie de schijnwerpers (van de tv) worden gericht. Ook een veel minder bekende figuur als de Spaanse schrijver Javíer Maías krijgt alle aandacht, mede natuurlijk doordat zijn roman, Das Herz so weis, door het televisie-panel van Marcel Reich-Ranicki, Das Literarische Quartett, himmelhoch jauchzend werd besproken. Geen gemakkelijke literatuur, maar zeer de moeite waard, weten wij in Nederland, omdat wij al een aantal vertalingen van zijn werk hebben. Zo werkt de Buchmesse eraan mee dat telkenjare het levendige aanbod van wat we tegenwoordig in de ware zin van het woord Weltlitteratur kunnen noemen, wordt vernieuwd en veranderd. De kunst is om in dit wisselende bestand de namen te ontdekken van degenen die blijven. Die arbeid verricht je niet hier; daarvoor moet je rustig thuis de boeken lezen. En intussen ontsnap je aan alle hitte en drukte door maar eens het paviljoen binnen te lopen, waar de Ieren hun prachtige literatuur mogen laten zien. Met recht een verademing, maar daar was het ook mudvol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden