Franken gingen Wilders al in 9de eeuw voor

De tegenstanders afschilderen als barbaren met de verkeerde religie: Frankische auteurs wisten er alles van.

AMSTERDAM - Populisten als Geert Wilders gebruiken het verleden - de Gouden Eeuw, de Verlichting - graag om het eigen volk in een goed licht te plaatsen. Heel herkenbaar, vinden vier Utrechtse historici van de vroege Middeleeuwen. In de 9de eeuw al gaven Frankische schrijvers hun volk een roemruchte geschiedenis en schilderden ze hun tegenstanders af als onbetrouwbare barbaren met de verkeerde religie. Ruim een millennium later werkt de truc nog steeds. Donderdag organiseren de Utrechtse historici onder leiding van hoogleraar Mayke de Jong het debat 'From Widukind to Wilders', over het politieke gebruik van het verleden sinds de 9de eeuw.


Widukind (743-807) was een Saks. Een onbetrouwbare, onbeschaafde ongelovige. Als we tenminste de vroegmiddeleeuwse geschiedschrijvers moeten geloven. Maar die schrijvers waren allemaal christenen uit het Frankische rijk. Widukind, een 'heiden', was jarenlang de vijand van hun volk geweest.


Ruim dertig jaar lang hadden de Franken, onder leiding van Karel de Grote, tegen Widukind en de rest van de Saksen gevochten: van 772 tot 804. Uiteindelijk verloren de Saksen en werden ze ingelijfd.


Historici van nu weten weinig over Widukind en de Saksen. Het lijkt er op dat ze vóór de oorlog met de Franken geen duidelijk geheel vormden maar een los-vaste groep. Maar Frankische schrijvers schilderden hen af als één volk, één duidelijke tegenstander - zoals politici met een anti-moslimagenda tegenwoordig de wereld van de islam voorstellen als een monolithisch geheel, stellen de organisatoren van het debat.


Voor zichzelf schetsten de Franken een indrukwekkend verleden. Ze stamden af van de Trojanen, vertelden ze elkaar. En ze waren de opvolgers van christelijke Romeinen uit de late Oudheid. Het West-Romeinse rijk was een paar eeuwen eerder bezweken, maar de Franken voelden zich de culturele erfgenamen van de Romeinen. Het Frankische rijk was de opvolger van het Romeinse, zo was het idee.


De organisatoren van het debat stellen dat Wilders op een vergelijkbare manier een indrukwekkend verleden creëert met zijn verwijzingen naar bijvoorbeeld de Gouden Eeuw. Daarbij hoort een duidelijke historische vijand. Dat kunnen heidense Saksen zijn of moslims met een door-en-door gewelddadige geschiedenis (zoals Wilders hen beschrijft); het mechanisme is hetzelfde.


Dergelijk gebruik van het verleden vergt wel enige tunnelvisie. Populisten van nu zwijgen meestal over positieve kanten van de vijand en over mindere punten uit het eigen verleden. Dat gebeurde in de vroege Middeleeuwen ook al. De Franken waren niet altijd zo Romeins geweest als ze graag wilden geloven. Ooit hadden de Romeinen hén gezien als barbaren van buiten het rijk. Maar daar hadden de Franken het in de 9de eeuw niet over. In plaats daarvan schetsten ze een zwart beeld van hun eigen 'barbaarse' vijanden.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden