RECONSTRUCTIE

'Frank verwende ons enorm. En Bouman moedigde dat aan'

Het ministerie van Justitie onderzoekt de rol van de eerste landelijke politiechef Gerard Bouman bij de buitensporige uitgaven van de centrale ondernemingsraad. Hij heeft de schijn tegen, blijkt uit gesprekken met veertien betrokkenen. Vandaag, 8 november, werd bekend dat Bouman tijdelijk zijn werk neerlegt. Lees hier over de geldkraan van de oud-korpschef.

Oud-korpschef Gerard BoumanBeeld anp

De zaal barst in lachen uit. 'Ik heb uit betrouwbare bron vernomen dat ik hier alleen maar de plinten hoef af te lakken', zegt de nieuwe politietopman Erik Akerboom. Hij houdt een toespraak voor de directeur-generaal Politie, die in september feestelijk afscheid nam.

Eén genodigde kan er niet om lachen. Zonder iemand te groeten beent hij de zaal uit. 'Jezus, wat laat die man zich kennen', fluisteren aanwezigen. 'typisch Bouman, hij kan niet tegen kritiek.'

Gerard Bouman, Akerbooms voorganger, heeft de grap over zichzelf afgeroepen. 'Het huis staat', zei hij begin dit jaar bij zijn afscheid. Hij doelt op het smeden van één landelijke politie uit 26 regionale korpsen. 'Iemand anders mag de plinten aflakken.'

Rampzalige reorganisatie

'Het aflakken van plinten is een understatement - het huis is door en door verrot', schimpt Jan Struijs, de voorzitter van politievakbond NPB. Al ruim voor Boumans vertrek is duidelijk dat de reorganisatie bij de politie rampzalig verloopt. De geraamde kosten verdubbelen van 230- naar 460 miljoen euro. De ingecalculeerde winst door beter samenwerken blijft uit. Het nieuwe loongebouw, waarin 16 duizend functies worden teruggebracht naar 92, zet veel kwaad bloed onder agenten. Cruciale ict-problemen worden niet opgelost.

De vier politievakbonden schreeuwen de longen uit hun lijf, maar korpschef Bouman hoort het niet. Hij doet liever zaken met Frank G., de voorzitter van de nieuw opgerichte Centrale Ondernemingsraad.

Een voormalig COR-lid:

'Frank zei tijdens een autorit tegen me: Gerard is mijn maatje. En ik ben Gerards maatje. Ik antwoordde: Bouman kan nooit je maatje zijn, hij is je bestuurder. Wij moeten als centrale ondernemingsraad juist kritisch op hem zijn. Toen werd-ie boos. Ik mocht dat niet zeggen.'

De nieuwe politiebaas, 'plint-aflakker' Akerboom, stuit na zijn aantreden dit voorjaar al snel op enorme lijken die uit de kast rollen. Een daarvan is de nieuwe centrale ondernemingsraad (COR). Voorzitter Frank G. fêteert zichzelf en collega's erg royaal van belastinggeld, waarschuwt Erik de Vries, die sinds mei 2015 bij de politie verantwoordelijk is voor de financiën. Hij heeft al enkele maanden de exorbitante uitgaven op de korrel. Diens voorganger Teun Visscher accordeerde namens de korpsleiding alle COR-uitgaven zonder kritische vragen te stellen, zegt een ingewijde.

Doordat de voorzitter voor sinterklaas speelt, overschrijdt de COR haar budget van 1,6 miljoen met tonnen. Op 8 juni, nog geen drie maanden na zijn aanstelling, stelt Akerboom een onderzoek in: waar is dat geld gebleven?

Diezelfde week stelt SP-Kamerlid Nine Kooiman kritische vragen aan Justitieminister Van der Steur: klopt het dat oud-korpschef Bouman de uitgaven van de COR heeft gefiatteerd? De minister antwoordt schriftelijk dat dit onderwerp van onderzoek is en hij de Kamer daarover dus niet kan informeren. De minister kan ook geen antwoord geven op een andere vraag: als de COR corrupt is, is de politieke besluitvorming over de Nationale Politie dan wel zuiver verlopen?

Een van de COR-leden

'Gerard zei dat Frank goed voor z'n mensen moest zorgen. Bij veel COR-uitgaven kon je vraagtekens plaatsen. Bij de imago-coaches. Bij de belachelijk dure feestjes zoals in het Amstelhotel. Bij onze sjieke vergaderlocatie met complete buffetten - iemand nam uit protest zijn eigen brood mee. Maar Frank zei altijd: 'Gerard vindt het goed.'

Erik Akerboom.Beeld anp

De oprichting van de Nationale Politie ging al mis vanaf het prille begin, zegt een leidinggevende. In de zomer van 2011 komen korpsleiding, chefs en kwartiermakers uit alle 26 korpsen en de COR maandelijks bijeen in een hotel, om te vergaderen over de totstandkoming van hun nog ongeboren fusiekind: een landelijke politie. Gerard Bouman besluit dat vier mannen die oprichting gaan sturen: hijzelf, directeur-generaal Dick Schoof namens de minister, Gerrit van de Kamp namens de vakbonden en Frank G., de voorzitter van de nieuwe Centrale Ondernemingsraad.

'Wij vonden het gek dat dit viertal een even aantal stemmen was', zegt een van de kwartiermakers. 'Daar had een burgemeester bij gemoeten, omdat 26 burgemeesters tevens korpsbeheerder zijn. Maar Bouman negeerde onze suggestie.'

Een ander: 'Bouman legde vanaf het begin de helft van de macht bij de bonden en de COR. En al heel snel zat de COR-voorzitter bij hem op schoot.'

Jan Struijs.Beeld anp

Een naaste medewerker van G.

'Frank stond niet onder, maar naast de korpschef. Hij waande zich onaantastbaar. Bouman werkte daaraan mee. Hij zei steeds tegen Frank: jongen, jij bent voor 65 duizend politiemensen het boegbeeld.'

'Alles is voor Bassie'

Blauwe baas Bouman trekt alle macht naar zich toe. Hij benoemt vrienden op cruciale posten. Komt afspraken met de bonden niet na. Ontneemt burgemeesters hun zeggenschap over de politie. Als de politiechefs hem smeken om een eigen budget, zegt Bouman steevast: 'Alles is voor Bassie.'

Op 10 februari 2012 geeft politiewetenschapper Cyrille Fijnaut, al twintig jaar geestelijk vader en pleitbezorger van een Nationale Politie, een geruchtmakend interview in NRC Handelsblad. Niets van het Inrichtingsplan voor de nieuwe politie deugt, foetert hij. 'Je valt van je stoel als je de plannen leest. Die nieuwe politieteams zijn niet geworteld in de lokale gemeenschap. Bewoners hebben geen idee meer wie hun politiemensen zijn. Waarom geen politiepost in elke gemeente?'

Dat is precies hoe veel kwartiermakers erover denken. Die maandag erop komen ze allemaal weer bij elkaar in het Van der Valk-hotel in Nootdorp. Daar gaat Bouman 'helemaal los op Fijnaut', zegt een van hen. 'Dat ging vrij grof: die vent is een ouwe zeur, niet modern, hij overdrijft, denkt hij nou echt dat hij het beter weet dan wij?'

Boumans rechterhand, Ruud Bik, gaat er nog eens dunnetjes overheen. 'Dat vonden we gek', zegt een van de politiechefs, 'omdat Ruud professor Fijnaut juist altijd om raad vroeg, net als wij'. Niemand durft na Boumans getier nog kritiek te hebben op het Inrichtingsplan, ook Bik niet. Maar bij de koffieautomaat klinkt het: het plan deugt niet, Fijnaut heeft gelijk.

Een leidinggevende

'Ik heb geen hoge pet op van Boumans stijl van leidinggeven. Hij intimideerde je. Hij zette soms iemand voor een hele groep voor lul om de lachers op zijn hand te krijgen. Iedereen lacht mee als de baas lacht. Dat is nou eenmaal de politiecultuur.'

Inrichtingsplan

De vakbonden gaan tekeer tegen het Inrichtingsplan, net als de directeur-generaal, de toezichtcommissie Financiën en de commissie Toezicht Beheer. Ook de COR heeft kritiek, maar daar maakt de voorzitter persoonlijk een eind aan, zegt een van de leden. 'Bouman riep Frank bij zich. Ze spraken minimaal twee keer lang over hoe de nieuwe politie eruit moest zien. Daarna zei Frank ineens: jongens, niet zeuren, we gaan dóór.'

Op dat moment gaat de geldkraan open, bevestigen drie betrokkenen. COR-bestuurders krijgen van de korpsleiding auto's, laptops, tablets, telefoons, een politiecreditcard en toelages toebedeeld. Er wordt gefeest en getrakteerd.

Een topambtenaar

'Kamerleden hebben boter op hun hoofd. Ze kunnen nu wel denken dat Bouman de COR heeft omgekocht, maar ze wísten van de kritiek op het inrichtingsplan. De bonden deden alles om politici te manipuleren.'

Vakbondsvoorzitters schrijven Kamerleden dat er niet veel klopt aan het plan. Ze sluiten weddenschappen af: voor de Kerst gaat de COR akkoord, want de COR gaat altijd heel makkelijk met Bouman akkoord.

Dan gebeurt er iets opmerkelijks. Binnen 24 uur voltrekt zich een nieuw record in het besluitvormingsproces over de toekomstige politie: op 23 november 2012 schrijft minister Opstelten aan de COR dat zij uiterlijk diezelfde dag, 23 november, met een positief besluit over het inrichtingsplan moet komen. En warempel, nog diezelfde dag reageert de COR.

De vakbondsvoorzitters kunnen hun weddenschappen verzilveren. Op 7 december 2012 stuurt minister Opstelten het plan naar de Tweede Kamer : 'Nadat ik van de Centrale Ondernemingsraad positief advies heb gekregen, bied ik u hierbij het Inrichtingsplan aan.' Onder luid protest van de bonden stemt de Kamer in met het nieuwe politiebestel, dat 1 januari 2013 van kracht gaat.

Een van de COR-leden

'Daar stelden wij geen vragen over; je hebt een blind vertrouwen in elkaar. Bij de politie geldt: als een politieman in de problemen komt, ga je hem altijd helpen. Totdat het tegendeel bewezen is.'

Kritiek

De vervolgfase verloopt hetzelfde. De vakbonden schreeuwen moord en brand over de voorgenomen reorganisatie van het politiepersoneel. Ook de COR heeft kritiek. Er volgen één-op-één-gesprekken tussen Frank G. en de korpschef. En ineens schuift G. het negatieve advies van de - door hemzelf ingestelde - subcommissie Personele Reorganisatie terzijde: 'Ik heb het niet meer nodig.'

Op 23 mei 2014 formaliseert Boumans rechterhand Ruud Bik de auto's, laptops, vrijstellingen en toelagen aan COR-leden in een 'ondernemingsovereenkomst' met de COR, zwart op wit. Sommige toeslagen worden verhoogd. Frank G. en Gerard Bouman betonen zich steeds inniger vrienden. 'Frank heeft narcistische trekjes, de ziekelijke behoefte om populair te zijn', zegt een van zijn voormalige medewerkers. 'Hij verwende ons enorm. En Bouman moedigde hem aan.'

Een toezichthouder

'De grote vraag is: wist Bouman van dit wangedrag? Elk antwoord is verschrikkelijk. Wist-ie het niet? Oók verschrikkelijk. Want hij zou het móeten weten.'

In november 2014 barst de bom over de stroef lopende reorganisatie, waarin alle partijen boos naar elkaar schreeuwen. Er moeten zelfs mediators aan te pas komen. De commissie Toezicht Beheer, het toezicht op de ict-vernieuwing en de Inspectie trekken aan de noodrem: alles gaat veel te snel. De kosten lopen de spuigaten uit. Minister Opstelten belooft de Kamer: ik ga 'herijken'.

Het omsmeden van 26 korpsen naar pakweg tien heeft zijn doel gemist, oordeelt de nieuwe minister, Ard van der Steur, in mei 2015. Hij volgt Opstelten op, die over de Teevendeal is gesneuveld. Van der Steur geeft de burgemeesters hun zeggenschap over de politie terug. Hij bepaalt dat de politiereorganisatie drie jaar langer gaat duren en trekt er 230 miljoen extra voor uit. Als gevolg daarvan moeten de rechterlijke macht en het Openbaar Ministerie drastisch bezuinigen. Kort daarop meldt Gerard Bouman, twee jaar eerder dan gepland: 'Het huis staat, ik vertrek.'

Tijdens de laatste vergadering met de centrale ondernemingsraad, eind 2015, bevordert Gerard Bouman de COR-voorzitter van schaal 9 naar 11. Met dank voor de geweldige samenwerking. Sommigen applaudisseren, de meesten voelen zich ongemakkelijk. Vicevoorzitter Bert Siemeling is ronduit teleurgesteld: 'Ik werk veel harder dan Frank en ik krijg niks.'

Ard Van der Steur.Beeld anp

Daarna beginnen enkele COR-leden kritische vragen te stellen. 'Klopt het van die buitenissige feestjes? Dat je maatpakken koopt op kosten van de politie? Waarom maak je de jaarrekening niet openbaar?' Frank G. weigert inzicht te geven in de COR-uitgaven en zegt: 'Ik hoef alleen maar verantwoording af te leggen aan Gerard Bouman.' Op een vervolgvergadering doet vicevoorzitter Siemeling een opmerkelijke uitspraak: 'Frank en ik hebben met onze advocaat uitgezocht of we juridisch kunnen onderbouwen dat we jullie geen verantwoording hoeven af te leggen over de financiën. Maar zo'n onderbouwing is er niet.'

Verbouwereerd hoort de COR het aan. Een boze delegatie is dan al naar directeur korpsstaf Erik de Vries gestapt. Ze vertellen hem over de exorbitante feesten, de snoepreisjes, G.'s maatpakken op kosten van belastinggeld. En dat hun voorzitter bij evenementen een boekingsbureau inschakelt dat ongespecificeerde rekeningen schrijft, die worden gedeclareerd als 'diensten geleverd aan de COR'.

Op 12 oktober 2016 doet Erik Akerboom aangifte van oplichting, valsheid in geschrifte en verduistering.

Een van de opgestapte COR-leden

'Erik Akerboom zou tegen de COR moeten zeggen: ik werk niet meer met jullie samen, jullie vertegenwoordigen niet langer het politiepersoneel.'

Afzettingsprocedure

Enkele COR-leden dreigen hun voorzitter met een afzettingsprocedure. Op 21 juni legt Frank G. zijn taken neer. Hij blijft wel aan als lid - zijn opvolgster, Anja Nijs, peinst er niet over hem te royeren. Twee weken later treedt het complete dagelijks bestuur van de COR tijdelijk terug. Ook zij blijven lid. De overige leden gaan verder alsof er niets is gebeurd.

'De COR bestaat uit amateurs', zegt een vakbondsmedewerker. 'Voordat we een nationale politie waren, werkten ondernemingsraden op lokaal niveau. Het ergste dat je kon overkomen was gedoe met de gemeenteraad. Ineens zitten ze in een arena waarin de landelijk georganiseerde vakbonden, politiek, hoge ambtenaren en de media een grote rol spelen. Dat spel kennen ze helemaal niet.'

Vertegenwoordigers van de politieregio Oost-Brabant, de Politieacademie, Noord-Nederland en de Landelijke Eenheid schorten hun medewerking aan de COR op. Op het intranet verschijnt een briefje: 'Wij constateren dat een debat over de geleverde faciliteiten en zelfreflectie onvoldoende wordt opgepakt. Wij hebben dan ook geen vertrouwen meer in het functioneren van deze Centrale Ondernemingsraad.'

Op 1 november 2016 maakt korpschef Akerboom bekend dat de minister een onderzoek gelast naar de eerste landelijke politiebaas van Nederland - zijn voorganger, Gerard Bouman.

Ivo Opstelten.Beeld anp

De reactie van Frank G.

Deze reconstructie kwam tot stand na gesprekken met veertien betrokkenen. Zij wilden uitsluitend anoniem hun verhaal doen.

Gerard Bouman ziet een extern onderzoek met vertrouwen tegemoet, zei hij dinsdagavond tegen het ANP. De advocaat van Frank G. zegt:

'De teneur van het artikel is dat Bouman bepaalde besluiten van de COR min of meer 'gekocht' zou hebben en dat Frank G. hier kennelijk gevoelig voor zou zijn geweest. Dit is echt onzin en feitelijk gezien ook pertinent onjuist. De COR heeft over verzoeken om instemming van de korpsleiding vooral negatief geadviseerd dan wel voorwaarden aangegeven waaronder wel kon worden ingestemd met dergelijke verzoeken. Het was de COR in zijn geheel die bepaalde beslissingen op verzoeken om instemming nam en niet de voorzitter van de COR.

'Frank G. ziet de uitkomsten van lopende onderzoeken met vertrouwen tegemoet.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden