Frank is vrij

Hiphopper Frank Ocean (24) bekende op mannen te vallen en maakte een bejubeld soloalbum. Dat maakte hem the talk of the town. Nu praat hij zelf.

Het was me het weekje wel voor Frank Ocean. 'Inderdaad', zegt hij lachend, terwijl hij nauwelijks zichtbaar een hoofdschuddende beweging maakt. 'Maar ook wel geweldig.' Dat kwam door twee dingen. Ten eerste het onverwachte uitbrengen van zijn tweede album Channel Orange, een week eerder dan gepland, en de laaiend enthousiaste recensies, waarin zijn eigenzinnige, zwaar op het verhalende leunende herinterpretatie van soul en r&b vergeleken wordt met het werk van Prince en Stevie Wonder. Ten tweede zijn blogpost op Tumblr, waarin hij heel mooi vertelt over de eerste keer dat hij verliefd werd, op een man. 'Ik weet niet wat er nu gaat gebeuren, maar dat geeft niet', schreef hij.


Het is goed te begrijpen waarom Ocean een beetje van slag is. Hij is opeens het gesprek van de dag in de muziekwereld, hoewel hij zelf nog niet veel heeft gezegd. Hij komt een kleedkamer binnenschuifelen in de Commodore Ballroom in Vancouver, friemelend aan een kop kruidenthee, met een hoodie als een sjaal om z'n hals. Hij geeft me beleefd een hand, maar kijkt me niet aan. Hij is 24, nog relatief onervaren, en opeens wil iedereen alles van hem weten.


Voorlopig geldt deze oude waarheid nog: hoe minder je van hem weet, hoe meer je wilt weten. Hij is erin geslaagd een mysterieuze popster te blijven en dat is zeldzaam. 'Dat is geen formule', zegt hij. 'Het is niet zo dat ik zo nodig geheimzinnig wil doen. Het is gewoon wie ik ben. Zo gedraag ik me graag. Ik denk er helemaal niet zo diep over na, echt niet. Ik besta gewoon.'


Je krijgt het gevoel dat de carrière van Frank Ocean tot nog toe via impulsen verloopt. Hij komt voort uit twee werelden: hij is een succesvol liedjesschrijver geweest voor artiesten als Brandy, Justin Bieber en Beyoncé, en hij maakte deel uit van de hiphoppers van Odd Future, hoewel hij daarin altijd wat volwassener overkwam dan hun luidruchtig choqueren deed vermoeden. Je kunt rustig stellen dat hij ze ontgroeid is. Hij heeft een risico genomen door na de orkaan Katrina platzak zijn woonplaats New Orleans te verlaten en zijn geluk te beproeven als songwriter in Los Angeles. Het gratis weggeven van zijn eerste album Nostalgia, Ultra, dat hij in 2011 online zette zonder zijn platenlabel Def Jam in te lichten, was ook een risico. En uit de kast komen was helemaal een risico.


'Ik zou het niet riskant willen noemen, want dat is zo subjectief', zegt hij. 'Iedereen is altijd zo bang voor van alles. Voor dingen waar je vaak helemaal niet bang voor hoeft te zijn. Dat ik Nostalgia heb uitgebracht... Wat heeft dat voor tastbare gevolgen? Of wat ik vorige week op Tumblr heb gezegd? Oké , het kwaad bestaat, extremisme bestaat. Iemand zou mij uit gevoelens van haat iets kunnen aandoen. Maar dat kunnen ze ook doen omdat ik zwart ben, of gewoon omdat ik Amerikaan ben. Moet je dan maar niet meer de deur uitgaan? Moet je geen auto meer rijden vanwege de statistieken? In hoeverre ga je je leven laten beperken door angst?'


Hoewel hij zichzelf niet ziet als behorend tot conventionele muziekgenres - en de brede opzet van zijn nieuwe album Channel Orange bestrijkt alles van Marvin Gaye tot en met Pink Floyd en Jimi Hendrix - liggen de wortels van Ocean in r&b en hiphop, twee genres die er geen van beide om bekend staan dat ze de regenboogvlag uitsteken. Daardoor is wat hij heeft gedaan des te moediger. 'Dat weet ik niet', weert hij af, en kijkt naar de grond. 'Veel mensen hebben dat al gezegd toen het bekend werd. Ik denk wel dat ik het gedeeltelijk heb gedaan uit onbaatzuchtigheid, want ik bedacht hoe graag ik toen ik een jaar of 13, 14 was iemand had gehad tegen wie ik opkeek en die zoiets had gezegd. Die daar zo open over was geweest. Anderzijds heeft het ook te maken met mijn geestelijke gezondheid, mijn vermogen om een leven te leiden waarin ik niet alleen op papier geslaagd ben, maar met een gelukkig gevoel 's morgens wakker kan worden zonder die steen in mijn maag.'


Ocean is echter niet geheel spontaan uit de kast gekomen. Hij heeft deze brief al in december 2011 geschreven, met de bedoeling hem op te nemen in de hoestekst van Channel Orange, om eventuele speculaties voor te zijn omtrent de liedjes die duidelijk over mannen gaan. 'Ik wist dat mijn teksten vragen zouden oproepen. Ik wist dat mijn ster rijzende was en dat als ik ermee wachtte, er altijd wel iemand zou zijn die me zou overhalen er nog langer mee te wachten, om niets te zeggen tot wie weet wanneer.'


Hij is duidelijk niet iemand die graag spelletjes speelt. 'Voor mij was het belangrijk om te weten dat als ik op tournee ga en mijn ding doe, dat ik dan voor mensen sta die voor mij klappen uit waardering voor mij. Ik heb niet veel geheimen, dus als je dit weet en nog steeds voor me klapt... Het is misschien een beetje verknipt, maar ik vond het belangrijk. Als ik mensen hoorde praten over bepaalde 'voornaamwoorden' in de teksten, wilde ik gewoon - zoals ik ook op Tumblr heb gezegd - duidelijkheid bieden; dingen duidelijk maken voordat het een uitslaande brand werd en de discussie vaag en troebel zou worden.'


Later die avond, wanneer hij optreedt voor een haast uitzinnig publiek, klinkt een regel als 'You're so buff and so strong, I'm nervous ... You run my mind, boy' verbazingwekkend opruiend, waardoor je beseft hoe zelden je eigenlijk openlijk homoseksuele/lesbische liedjes hoort, in welk genre dan ook. Op de vraag waarom hij niet koos voor het algemenere 'jij', haalt hij zijn schouders op: 'Als je een nummer als Forrest Gump schrijft, kun je dat niet tweeslachtig aanpakken, want dat vergt onnodig veel inspanning. Ik ben voor niemand bang.' Hij lacht en kijkt me voor het eerst recht aan, terwijl zijn gezicht opklaart. 'Voor niemand. Maar goed, om je vraag te beantwoorden: ja, ik had die woorden anders kunnen kiezen. Maar waarom? Het ligt in deze tijd toevallig iets anders, maar daar ga ik niet aan bijdragen, zeker niet met mijn muziek. Dat is het enige waarvan ik weet dat het blijft bestaan als ik en mijn gevoelens er niet meer zijn. Mijn muziek overleeft mijn neerslachtige buien wel.'


Die 'neerslachtige buien' zijn volgens hem in één klap voorbij sinds zijn recente ontboezeming, maar somberheid is een van de belangrijkste kenmerken van zijn muziek. Genre-collega's Drake en The Weekend slijten het grootstedelijk navelstaren nu al een jaar of twee, maar Frank zit op een ander niveau met zijn duistere, filmische vertellingen vol personages waar menig scenarioschrijver jaloers op zou zijn. Nostalgia, Ultra telde veel 'ongelukkige' liedjes: nummers die beginnen als trage, sexy jams, maar bezwijken onder het gewicht van de wanhoop. Neem bijvoorbeeld het refrein van Novocaine: 'Fuck me good, fuck me long, fuck me numb', waarbij dat laatste bijwoord verdriet aan lust koppelt. Channel Orange gaat veel over decadentie te midden van het verval, maar de hoofdpersonen zijn evengoed droevig en verloren. Er zijn verhalen over junkies en strippers, maar ook over rijke jongeren die ten onder gaan aan consumentisme en dat met de dood bekopen of die op z'n minst op hatelijk sarcasme worden onthaald: 'Why see the world when you got the beach?', zingt hij in Sweet Life.


Ocean weet niet goed wat hem naar die duistere kant trekt. 'Ik zou het echt niet weten', zegt hij uiteindelijk, na een lange stilte. 'Ik denk dat dat het palet was waarmee ik toen schilderde.' Is het gebaseerd op eigen ervaring? 'Absoluut. Nu is ervaring een interessant woord. Ik getuig alleen maar. Neem een nummer als Crack Rock. Mijn grootvader heeft moeite gehad om een vader te zijn voor mijn moeder en haar broer, maar kreeg een tweede kans met mij. Als twintiger had hij allerlei problemen die met verslaving en drugs te maken hadden. Toen ik hem kende, was hij mentor voor groepen van de Anonieme Verslaafden en Anonieme Alcoholisten. Ik ging vaak naar die bijeenkomsten en dan hoorde ik al die verhalen van verslaafden over heroïne, crack en alcohol en die hebben wel invloed op zo'n nummer.'


Sommige verhalen zijn echter pure fantasie, zegt hij. In het geval van de epische eerste helft van Pyramid hoeft dat niet te verbazen - die speelt in het oude Egypte - maar ook dat nummer wringt zich tot een verhaal over een stripper die een pooier onderhoudt en blijkt wortels te hebben in het echte leven. 'In mijn familie zitten echte pooiers', grinnikt hij. 'Daarop heb ik een beetje doorgefantaseerd... alleen maar schrijven over wat je kent, houdt ook een keer op.'


In zijn liedjes besteedt Ocean enorm veel aandacht aan details. Hij zingt Crack Rock een klein beetje kortademig en de geluidsman probeerde dat steeds weg te poetsen. 'Hij zei: 'Laten we het er echt bij zitten?' En ik zei: 'Ja, want zo zou een crackroker dat zingen.'


Meer dan welke kunstvorm ook, vereist muziek het autobiografische: we willen van onze zangers echte liefde en echt verdriet horen. We willen het uit de eerste hand horen. Gelukkig is Frank Ocean een geboren verhalenverteller.


Wanneer hij over zijn muziek praat - hoe dat ene stukje is beïnvloed door Sly & The Family Stone, waarom die zangpartij opnieuw is opgenomen, en zelfs waarom de huidige muziekindustrie ten dode is opgeschreven - veert hij op, wordt hij levendig, opgewonden, minder verlegen. Je zou gemakkelijk gaan denken dat hij niet zo graag beroemd is - het optreden in Vancouver vanavond is pas zijn tiende solo-optreden - maar toen hij in 2005 uit New Orleans vertrok, veranderde hij zijn naam van Lonny Breaux in Frank Ocean omdat die het beter zou doen op de omslag van tijdschriften.


'Ik heb altijd al een carrière in de kunst geambieerd en ik denk dat dat alleen gaat lukken als het meer over de muziek gaat', zegt hij. Maar hij had een geslaagde songwriter kunnen worden in de anonimiteit - als het alleen om de muziek gaat, waarom dan voor het voetlicht treden? 'Ik zing mijn nummers graag voor een publiek. Ik vind het leuk om me te bemoeien met albumhoezen en dat soort onzin. Als ik alleen maar liedjes voor anderen zou schrijven, zou ik dat allemaal missen. Ik zei trouwens alleen meer over de muziek', grijnst hij, mocht er nog enige twijfel zijn dat hij van plan is om een ster te worden.


Vertaling: Leo Reijnen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden