Franje met een gironummer

WEINIG mensen kennen de Nederlandse literatuur zo goed als Wim Zaal. Zeker als je voor 'literatuur' leest: de mensen die haar voortbrachten....

Leg alle bijdragen die Zaal in de 36 jaar dat hij literair redacteur was bij Elsevier achter elkaar, en je leest een adembenemende kroniek van vier decennia literair leven. Die artikelen zijn niet gebundeld. Maar in Zestig jaar in de beschaving vertelt Zaal zijn eigen verhaal, dat van de toeschouwer die af en toe meedeed, maar daarna snel weer achter zijn typemachine kroop. Hij vertelt over Frans Pointl, die dertig jaar voordat hij beroemd werd, dreigde te worden uitgehuwelijkt aan een 'zwartekousendochter'. Over Ik Jan Cremer, dat 'een aardbeving' teweegbracht, en de happenings in Magisch Amsterdam - 'Gebeur nu, wees een mens!', jubelde Simon Vinkenoog. Over de 'bejaarde kirnicht' Jac. van Hattum, die hem regelmatig uit bed trommelde met de fatale mededeling dat hij 'de roze tabletjes had genomen', over de spanning rond het Ezelproces van Gerard van het Reve.

De volksschrijver doceerde hem ooit, in zijn keukentje in Greonterp, in een walm van gekookte vis: 'Het leven begint bij veertig, dat is stellig waar, (. . .) maar alleen als je de Dood toelaat.'

'Ik behoorde tot de franje', schrijft Zaal, 'zoals ik ook maar half deel uitmaakte van de bohème, ik stond in de coulissen, had een baan, een gironummer en bleef een roomboterdichter.' Maar de redacteur van Elsevier - waar hij van 1969 tot 1972 het beste en meest uitvoerige boekensupplement van Nederland leidde, dat zo'n succes had dat de hoofdredacteur het maar ophief - kon het even goed vinden met alcoholische dichters en bedwelmde hippies als met de granieten monumenten in de literatuur.

Zelfs met W.F. Hermans, 'een uiterst voorkomende sfinx', onderhield hij goede banden. Maar: 'Ik was, als iedereen, bij Hermans op mijn hoede.' Groot was Zaals verbazing toen de schrijver bleek te hebben onthouden dat hij een van de eersten was geweest die Mandarijnen op zwavelzuur had besteld: 'Zat hij zó in elkaar, hoorde ook dat tot zijn organisatie!'

Wim Zaal heeft een zwak voor bevlogenen die in de kelders van de geschiedenis zijn beland. Hij schreef boeken over de Nederlandse fascisten, over 'buitenbeentjes' in de literatuur, over vergeten heiligen, over het zouavenleger van de paus. Hij ontdekte plekken in Rome die niemand kent. In de persoonlijke stukken in deze bundel schrijft Zaal ook mooi over Wim Zaal, het jongetje dat de hongerwinter overleefde, waarna hem niets meer kon gebeuren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden