Franeker krijgt weer allure van 'academiestad'

Langzaam maar zeker krijgt Franeker een deel van zijn oude allure als academiestad terug. Zo krijgt de stad die na Leuven (1426) en Leiden (1575) in 1585 de derde universiteit in de Nederlanden kreeg, weer een kennisinstituut met een heuse hoogleraar....

Van onze verslaggever

Wio Joustra

FRANEKER

Met steun van de provincie Friesland begint de Universiteit Twente (UT) in november in Franeker het Cartesius Instituut. Dat gaat onderzoek doen naar duurzame technologische ontwikkelingen, waarbij rekening wordt gehouden met het milieu.

Het instituut wordt voorlopig gevestigd in het monumentale oude stadhuis. Het is genoemd naar René Descartes, die in 1629 een halfjaar aan de 'Academia van Vrieslant' doorbracht. Vanaf 1999 kunnen studenten in Franeker hun propedeuse milieukunde behalen. Na het eerste jaar gaan de studenten vervolgens naar Twente. De UT heeft ook enkele studierichtingen in Leeuwarden.

De provincie Friesland steekt de eerste drie jaar twee ton in het instituut, en de UT gedurende vijf jaar een ton per jaar. Het is bedoeld als 'aanjaaggeld', want volgens rector-magnificus F. van der Vugt van de UT moet het instituut over enkele jaren een omzet van miljoenen kunnen draaien.

Volgens de Friese commissaris der koningin L. Hermans betekent het nieuwe kennisinstituut in Franeker 'het corrigeren van een historische fout'. In 1811 werden onder het bewind van Napoleon de universiteiten van Franeker en Harderwijk gesloten. Tot het midden van de negentiende eeuw had Franeker als troostprijs toen nog slechts een atheneum.

Burgemeester M. Haveman van Franekeradeel is in haar nopjes met 'de revival van Franeker als universiteitsstad'. Het streven van de gemeente is het oude universiteitsgebouw, dat gedurende decennia onderdeel is geweest van het psychiatrisch ziekenhuis in de stad, in ere te herstellen.

Wellicht kunnen Friese studenten aan de Rijksuniversiteit Groningen dan ook in dat gebouw promoveren. Want weliswaar maakt de RUG promotie in Franeker sinds vorig jaar mogelijk, maar daarvoor is nog geen geschikte locatie voorhanden.

De vestiging van het kennisinstituut is ook een opsteker voor de Stichting Stadsontwikkeling Franeker. De SSF zet al enige tijd in op Franeker als noordelijk kenniscentrum, mede om de daling van het inwonertal tegen te gaan. Franeker moet weer bruisen als vestigingsplaats van opleidingscentra en adviesbureaus, heet het in een toekomstplan.

In het centrum van Franeker, waar Descartes tussen april en oktober 1629 liep te ijsberen in afwachting van zijn landgenoot en instrumentmaker Guillaume Ferrier die hem moest helpen met zijn experimenten, lopen straks weer mensen met aktentassen.

Ferrier liet overigens verstek gaan. Zelfs Descartes' belofte dat in Franeker volgens de principes van de Franse keuken zou worden gekookt, vermocht hem niet in verleiding te brengen. Waarop Descartes in de herfst naar Amsterdam terugkeerde.

Onlangs zijn twee wetenschappelijke attracties in Franeker aan een grondige restauratie onderworpen. De bijzondere xylotheek van Museum 't Coopmanshûs is geconserveerd en gerestaureerd, en is vanaf half juli opgesteld in een geklimatiseerde vitrine. De xylotheek bestaat uit 158 kistjes in boekvorm, en is de grootste verzameling houtmonsters van Nederland. Het was een geschenk van Lodewijk Napoleon, die de Universiteit van Franeker wilde steunen bij de uitbreiding van de wetenschappelijke verzamelingen en bibliotheken.

Ook het Planetarium van Eise Eisinga is teruggebracht in de oorspronkelijke staat, compleet met eikenhout en handgesmede spijkers. Na een monnikenwerk van zes maanden draait het oudste, nog werkende planetarium ter wereld weer op de manier zoals Eisinga het tussen 1774 en 1781 in zijn grachtenhuis had gebouwd.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden