Francois Fillon staat voor 'rustig rechts'

Een heer van stand versloeg de lawaaimaker uit Parijs. François Fillon wordt hoogstwaarschijnlijk de rechtse kandidaat voor de presidentsverkiezingen in Frankrijk, terwijl Nicolas Sarkozy zondag roemloos werd uitgeschakeld in de eerste ronde van de voorverkiezingen van de Republikeinen.

Kasteelheer Fillon viert met familie vakantie in 2013.Beeld Getty

Als geen ander belichaamt ex-premier Fillon (62) het kiezersvolk van rechts, schreef Libération. 'De weldenkende bourgeoisie' wil een kandidaat 'die niet uit een vingerkommetje drinkt, niet hertrouwt met een topmodel en geen reeks dubieuze juridische zaakjes achter zich aansleept'. Iemand die tegen een lastige burger niet zegt 'rot op, arme klootzak', zoals Sarkozy ooit deed, maar 'wilt u uit de weg gaan, mijn beste man?'

Fillon haalde 44,1 procent van de stemmen, de gedoodverfde favoriet Alain Juppé 28,5 procent en Sarkozy een schamele 20,6 procent. Komende zondag vechten Fillon en Juppé de tweede ronde uit, maar de rechtse kandidatuur kan Fillon nauwelijks meer ontgaan. Hij heeft al een ruime voorsprong, terwijl de meeste kiezers van Sarkozy de voorkeur zullen geven aan de rechtse Fillon boven de gematigde Juppé.

Sarkozy

De winst van Fillon is de keuze voor een politieke lijn - rechts en liberaal - tegen de middenkoers van Alain Juppé. Maar het is ook een keuze voor een politieke stijl - conservatief en presidentieel - tegen de demagogie en het populisme van Nicolas Sarkozy.

De snelle opmars van Fillon is nauwelijks te bevatten. Drie weken geleden stond hij in de peilingen nog op 10 procent. Toen scoorde Sarkozy rond de 30 procent, Juppé tussen de 35 en 40 procent. Maar wie een meeting van Juppé bijwoonde, zag meteen de kwetsbaarheid van een bekwame technocraat die geen waarlijk enthousiasme wist te wekken. Achteraf is duidelijk dat Juppé zo hoog stond in de peilingen omdat veel rechtse kiezers geen zin hadden in een terugkeer van Sarkozy.

François Fillon.Beeld afp

François Fillon

1954
Geboren in Le Mans als zoon van een notaris en een historica.

1977
studeert af als jurist aan de universiteit Paris Descartes

1981-2007
afwisselend afgevaardigde van de Sarthe en minister, onder meer van hoger onderwijs en sociale zaken

2007-2012
premier onder Nicolas Sarkozy

2012-heden
afgevaardigde van Parijs

Zodra Fillon in de polls begon te stijgen, ontwikkelde hij zich razendsnel tot een geloofwaardig alternatief voor Juppé. De drie televisiedebatten tussen de Republikeinse kandidaten speelden daarbij een belangrijke rol. De soevereine Fillon kwam beter over dan de flegmatieke Juppé, die zich vooral op de vlakte hield om zijn voorsprong niet in gevaar te brengen.

Fillon bood een ideale middenweg tussen Juppé en Sarkozy, zei opiniepeiler Jérôme Fourquet. 'Hij heeft de presidentiële uitstraling van Juppé en het radicale programma van Sarkozy', aldus Fourquet. Terwijl Juppé een tolerante houding ten opzichte van de islam predikte, schreef Fillon zijn boek Vaincre le totalitarisme islamique ('overwin het islamitisch totalitarisme'). Maar zijn toon was veel minder populistisch dan die van Sarkozy. 'Hij gedraagt zich als een president en dat is voor rechtse kiezers heel belangrijk', zei Fourquet.

Sarkozy gaf gisteren zijn nederlaag toe.Beeld ap

'Rustig rechts'

'Rustig rechts', omschreef Le Figaro het electoraat van Fillon. Katholiek, conservatief, uit de provincie. Keurige mensen die niets moeten hebben van de luidruchtige Parijzenaar Sarkozy, meer Louis de Funès dan Charles de Gaulle. Fillon is de antipopulist. Hij bewoont een kasteel in zijn geboortestreek, de Sarthe, in de buurt van Le Mans. Hij is anglofiel, getrouwd met een vrouw uit Wales en mag graag wedstrijden rijden in klassieke raceauto's. Hij vergeleek zijn zege gisteren met die van Jacky Ickx in de 24 uur van Le Mans in 1969: als laatste gestart, als eerste geëindigd. De wraak op Sarkozy, die zijn premier Fillon ooit geringschattend aanduidde als 'een medewerker', is zoet.

Fillon is een wat stijve man met weinig charisma. 'Droopy', wordt hij door zijn tegenstanders genoemd, naar de neerslachtige tekenfilmhond. Of 'Mr. Nobody'. Toch is hij geestig en beschikt hij over een eigenschap die zeldzaam is in de hoogste Franse kringen: zelfspot.

Fillon is sociaal conservatief en economisch liberaal. Een degelijke katholiek, die destijds tegen het homohuwelijk was. Hij heeft echter gezegd 'het huwelijk voor allen' niet te willen terug draaien. Wel wil hij adoptie door homoseksuelen onmogelijk maken.

In economisch opzicht wil hij zich ontpoppen als de Franse Thatcher, die de economie liberaliseert, het staatsapparaat afslankt en de macht van de vakbonden breekt - overigens een rupture ('breuk') die Sarkozy in 2007 ook al beloofde. Uitvoering van dit programma staat garant voor maandenlange sociale onrust, demonstraties en stakingen, maar Fillon zegt vastbesloten te zijn deze strijd uit te vechten, net als Margaret Thatcher in de jaren tachtig deed.

In andere landen is deze liberale receptuur al veel eerder toegepast. Daardoor draaien hun economieën doorgaans beter dan de Franse, maar inmiddels zijn ook de nadelige gevolgen voor de sociale cohesie duidelijk geworden. Zo krijgt Frankrijk straks wellicht een liberale president op een moment dat andere westerse landen juist hun vraagtekens zetten bij de liberale orthodoxie.

Als Fillon het presidentschap wil veroveren, zal hij op 7 mei 2017 waarschijnlijk moeten afrekenen met Marine Le Pen, ervan uitgaande dat de linkse kandidaten in de eerste ronde worden uitgeschakeld, verzwakt door vijf jaar Hollande en onderlinge verdeeldheid.

Fillon moet dan niet alleen het rechtse electoraat, maar een meerderheid van alle Fransen overtuigen. Zal de kandidaat van de keurige bourgeoisie, populair bij conservatieve katholieken, ondernemers en managers, een brug kunnen slaan naar lager opgeleiden en de kiezers van (centrum-) links?

Front National

Het Front National heeft de zwakke punten van Fillon al ontdekt. Hij is vijf jaar premier geweest onder Sarkozy en belichaamt daarmee voor het FN de elite die het land in de problemen heeft gebracht. Bovendien zal zijn harde economische programma verworven rechten aantasten. 'Fillon wil 500 duizend banen van ambtenaren schrappen. Hij wil de vernietiging van de publieke dienstverlening en daarmee van de staat', zei Florian Philippot, de tweede man van het FN. Zo tekent zich een strijd af tussen Fillon, die Frankrijk de tucht van de markt wil opleggen en Le Pen, die de Fransen juist daartegen wil beschermen.

Volgens een peiling uit september zou Fillon in de tweede ronde tegen Le Pen 61 procent halen, minder dan Juppé (66 procent), maar meer dan Sarkozy (55 procent). De verrassende winst van Fillon bij de Republikeinse voorverkiezingen toont echter andermaal dat peilingen weinig zeggen, zeker niet als ze ruim voor de verkiezingen worden gehouden. Een kandidaat die de juiste toon treft, kan een dynamiek ontketenen die alle polls logenstraft.

Presidentskandidate Marine Le PenBeeld afp

De belangrijkste plannen van François Fillon

Immigratie en identiteit: Fillon staat een streng beleid voor. Zo wil hij quota voor immigratie, gezinshereniging bemoeilijken en de Franse nationaliteit van jihadisten intrekken.

Economie: Fillon wil verworven rechten aanpakken. Hij wil 500 duizend banen van ambtenaren schrappen, de 35-urige werkweek afschaffen en de wettelijke pensioenleeftijd verhogen van 62 naar 65 jaar. Belastingen en premies gaan fors omlaag om ruimte te scheppen voor het bedrijfsleven.

Europa: de Europaragraaf in Fillons programma bevat voorstellen die op gespannen voet met elkaar staan. Europa moet de soevereiniteit van de lidstaten respecteren, is zijn uitgangspunt. Anderzijds is hij voor meer coördinatie: een aparte 'regering' voor de eurozone, betere grensbewaking en een versterking van de Europese defensie.

Fillon is ook een voorstander van samenwerking met de Russische president Poetin, onder meer om IS te verslaan, samen met de Syrische president Assad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden