Fragiel Syrisch bestand moet overleven bij de gratie van vertrouwen

Met een reeks incidenten in het westen van het land beleefde het staakt-het-vuren in Syrië vrijdag een onzeker begin. Elders bleef het rustig. Over de kans van slagen van het Russisch-Turkse initiatief is echter nog weinig te zeggen. Ook van eerdere internationaal gesteunde bestandspogingen, in februari en september dit jaar, werd pas na verloop van tijd duidelijk dat ze zouden mislukken. Succes valt of staat onder meer met de medewerking van Ahrar al-Sham, een van de grootste rebellengroepen.

Het lichaam van een 3-jarig meisje dat is omgekomen bij gevechten in Douma, een voorstad van Damascus. Beeld afp

Volgens het Syrische Observatorium voor Mensenrechten waren er confrontaties tussen het Syrische leger met opstandelingen ten noorden van de hoofdstad Damascus. Het leger zou helikopters hebben ingezet. Later volgden berichten over zeker zestien luchtaanvallen door Syrische straaljagers op stellingen van rebellen in de provincie Hama.

Rond de noordelijke stad Al-Bab voerde het Turkse leger, gesteund door Russische gevechtsvliegtuigen, aanvallen uit op stellingen van Islamitische Staat. Dit was echter geen schending van het bestand, aangezien dat niet geldt voor IS, Jabhat Fateh al-Sham (het voormalige Al-Nusra) en 'daarmee gelieerde groepen', in de woorden van het Kremlin.

'Gelieerde troepen'

Een van de problemen met het staakt-het-vuren is hoe 'gelieerd' moet worden opgevat. Het slagveld van de burgeroorlog telt honderden gewapende groepen, vaak in slechts één stad of provincie opererend, waarvan de ideologische richting onduidelijk is. De meeste beroepen zich op een militante vorm van de islam en werken met andere groepen samen al naar gelang het uitkomt, ook met het vroegere Al-Nusra.

De rebellengroepen die het akkoord zouden onderschrijven, beschikken volgens Rusland over 68 duizend manschappen. Het totaal aantal strijders in Syrië (nog afgezien van IS, Al-Nusra en de Koerdische milities) moet echter veel hoger zijn. Hoeveel het er zijn weet niemand, maar de meeste schattingen gaan uit van minstens 100 duizend. Dat betekent dat in Syrië tienduizenden gewapende mannen rondlopen van wie niet duidelijk is of ze het staakt-het-vuren zullen respecteren en of zij door het Syrische leger zullen worden ontzien.

Lees ook

Drie hordes op weg naar vredesakkoord voor Syrië
Nu de Syrische regering van president Bashar al-Assad en de gewapende oppositie een staakt-het-vuren zijn overeengekomen, kunnen de onderhandelingen over vrede beginnen. Wat zijn de belangrijkste hordes op de weg naar een vredesakkoord?

Opnieuw wapens oppakken?

Het regime van president Bashar al-Assad heeft in het verleden alle oppositie afgeschilderd als terroristen. De vraag is op grond waarvan voortaan onderscheid zal worden gemaakt tussen terroristen en opstandelingen met wie te praten valt. Dat zal mede afhangen van het gedrag van de rebellen zelf: blijven ze vechten?

Mogelijk zullen sommigen de gevechtspauze gebruiken om op krachten te komen en dan de wapens weer op te pakken. 'Het staakt-het-vuren is een nieuwe kans voor de revolutionairen om hun zaakjes op orde te krijgen en zich voor te bereiden op het ten val brengen van het regime', schreef Ammar Sakkar, woordvoerder van een prominente rebellengroep, op Twitter.

Of de opstandelingen opnieuw gaan vechten, hangt ook af van de druk die op hen wordt uitgeoefend door landen die hen steunen. Voorlopig zijn alleen Rusland en Turkije (en waarschijnlijk Iran) betrokken bij het vredesinitiatief. De Verenigde Staten, voorheen de aanjagers van diplomatiek overleg, zijn door de Russische president Vladimir Poetin handig buitenspel gezet.

Een tractor verwijdert puin in een voormalige rebellenwijk in Aleppo. Beeld afp

Ahrar al-Sham

De Russische minister van Buitenlandse Zaken Sergei Lavrov zei donderdag dat de VS zich in het vredesproces kunnen voegen zodra aankomend president Donald Trump op 20 januari het roer overneemt van Barack Obama. Dan zouden ook Egypte, Saoedi-Arabië, Qatar, Irak, Jordanië en de Verenigde Naties kunnen aansluiten.

De onduidelijkheid strekt zich uit tot organisaties die worden geacht mee te werken aan het staakt-het-vuren. Volgens Rusland is het akkoord getekend door zeven oppositiegroepen, waaronder het Vrije Syrische Leger (FSA). Een FSA-woordvoerder zei het bestand te zullen respecteren. 'Dit keer heb ik er vertrouwen in dat het serieus is', aldus kolonel Fares al-Bayoush.

De grootste rebellengroep van de zeven, Ahrar al-Sham, liet vrijdag echter weten het bestand niet te hebben ondertekend. Er zijn diverse voorbehouden', zo liet een woordvoerder op Twitter weten. Wat de bezwaren precies zijn, zal de groepering later kenbaar maken.

Kinderen in Damascus zoeken tussen de puinhopen in de Syrische hoofdstad naar hout voor vuurtjes om op te koken en warm te blijven. Beeld afp

Het sinds 2012 bestaande Ahrar al-Sham heeft zich ontwikkeld tot een van de belangrijkste strijdgroepen in Syrië. De organisatie baseert zich op het salafistisch gedachtegoed en was in 2013 een van de medeoprichters van de verzetskoepel Islamitisch Front. In 2015 ging de groep een iets gematigder koers varen. 'We zijn er valselijk van beschuldigd banden te hebben met Al Qaida. Niets kan minder waar zijn', schreef internationaal woordvoerder Labib Nahhas in een opiniestuk in The Washington Post.

In het verleden werkte Ahrar al-Sham in het veld vaak samen met Al-Nusra, maar bij tijd en wijle ook met het Vrije Syrische Leger. Steun ontvangt de groep van Turkije en Qatar. Volgens het Russische ministerie van Defensie telt Ahrar al-Sham ongeveer 16 duizend strijders.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.