Grondwet

Fractieleider D66 Hans Engels: ‘Wijzig de Grondwet met een referendum’

De Grondwet is te rigide en een sta-in-de-weg voor democratische vernieuwing. Grondwetswijziging moet mogelijk worden na een stemming in de Tweede- en Eerste Kamer met een gewone meerderheid, waarna de bevolking met een bindend correctief referendum het laatste woord krijgt.

Burgemeester K. ter Laan kondigt in 1917 in Zaandam een nieuwe Grondwet aan. Beeld Hollandse Hoogte / Spaarnestad Photo

Dat bepleit D66-fractieleider in de Eerste Kamer en staatsrechtkenner Hans Engels vandaag in een interview met de Volkskrant. Nu is wijziging van de Grondwet alleen mogelijk in twee ronden, met daartussen nieuwe verkiezingen. In de tweede ronde moet bovendien zowel de Tweede- als de Eerste Kamer met een tweederde meerderheid voor een wijziging stemmen.

Extra problematisch is, volgens Engels, dat ook de manier waarop de Grondwet kan worden gewijzigd in de Grondwet zelf vastligt. Het is daarom in de praktijk zo goed als onmogelijk om democratische vernieuwingen die een grondwetswijziging vereisen, zoals invoering van het bindend correctief referendum, door het parlement te krijgen. Engels noemt dit een ‘catch 22-situatie’.

Engels: ‘Een minderheid van eenderde plus één kan alles tegenhouden. De christelijke en conservatieve partijen doen dat ook, zeker in de Eerste Kamer.’ Hij pleit daarom voor ‘een samenhangende modernisering van de Grondwet’.

De Leidse hoogleraar staatsrecht Wim Voermans deelt de analyse van Engels. ‘Wij hebben een van de oudste grondwetten ter wereld, met een van de allerzwaarste herzieningsprocedures. Wereldwijd worden veel nieuwe grondwetten gemaakt en daarin zie je overal meer flexibiliteit. Heel gebruikelijk is nu gedifferentieerde herziening: de oude procedure met twee stemronden voor principiële onderwerpen, zoals de grondrechten. En lichtere varianten voor minder zwaarwegende onderwerpen. Dat zou ook in Nederland een verbetering zijn.’

Ook staatsrechtgeleerde Joop van den Berg, tevens voormalig PvdA-senator, beaamt dat Nederland een Grondwet heeft ‘die nauwelijks voor verandering vatbaar is’. Van den Berg: ‘Als er al eens enthousiasme is voor een wijziging, is er door de traagheid van de procedure voor de tegenstanders altijd genoeg tijd om tegenkrachten te mobiliseren.’ De enige rigoureuze grondwetsherzieningen dateren uit 1848 en 1917. ‘Voor de rest wordt er met allerlei slimmigheid altijd om de Grondwet heen gewerkt.’

Later dit jaar komt de staatscommissie Parlementair Stelsel onder leiding van Johan Remkes, commissaris van de koning in Noord-Holland en VVD-coryfee, met voorstellen voor democratische vernieuwing. In een tussenadvies voor de zomer bepleitte de commissie het bindend correctief referendum. Tegelijkertijd wil zij ook de procedure voor grondwetswijziging ‘in essentie ongewijzigd laten’. Ze overweegt wel ‘een enkele verbetering’. De vorm daarvan moet nog blijken.

Het raadplegend referendum werd vlak voor de zomer met een intrekkingswet door het huidige kabinet, inclusief D66, ongedaan gemaakt. Engels zegt daarover: ‘Ik was natuurlijk niet blij toen ik hoorde dat dat in het regeerakkoord zou komen. Tegelijkertijd is het ook overdreven om te doen alsof de bevolking een perfect instrument uit handen is geslagen. De weg ligt nu open voor wat wij echt willen: een bindend, correctief referendum.’

Partijgenoot en minister Kajsa Ollongren (Binnenlandse Zaken) deed bij het afschaffen van het raadgevend referendum de toezegging aan het parlement serieus werk te gaan maken van de aanbevelingen van Remkes.

D66-senator: ‘Die Grondwet van ons is zo rigide!’

Om Nederland democratischer te maken, moet de Grondwet worden herzien. Zodat de rechter voortaan de Grondwet kan toetsen en er een bindend referendum kan komen, bepleit D66-senator Hans Engels, die zich zijn leven lang bezighoudt met staatsrecht, bij de opening van het seizoen voor de Eerste Kamer. ‘Mondige burgers, boze burgers, angstige burgers, ze zijn allemaal in beweging. Geef ze de mogelijkheid besluiten te laten toetsen aan de Grondwet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.