Fouten niet corrigeren tast gezag krant aan

Toegeven dat je fout zit, is altijd lastig. Journalisten hebben het daar extra lastig mee. Dat verklaart dat de Volkskrant in de eerste 70 jaar van zijn bestaan nauwelijks fouten corrigeerde. In elk geval niet op een systematische manier.


Toen begin jaren negentig de rubriek 'Abuis' werd geïntroduceerd, schreef columnist Jan Mulder: 'Het kwam vroeger één keer in de zes maanden voor. Met knarsende tanden. Voordat de krant iets rectificeerde moest er wel iets héél bijzonders aan de hand zijn: een monsterlijke (zet)fout, die tientallen mensen brodeloos kon maken, de hele pers in diskrediet bracht en gedupeerden massaal naar de rechter deed lopen. Na drie emotionele vergaderingen besloot de hoofdredactie uiteindelijk een rectificatie te plaatsen waarin het gezicht van de krant zo veel mogelijk gespaard werd en door de formulering heen schemerde: en tóch hebben we gelijk.'


Zo was het precies. En nog jarenlang voelde menige redacteur zich publiekelijk aan de schandpaal genageld als een fout(je) in een artikel van zijn hand werd gecorrigeerd onder het kopje: 'Abuis'.


De meeste media publiceren slechts correcties als ze daartoe worden gedwongen door de rechter. En zelfs dan wordt de rectificatie soms misbruikt om de klager alsnog een hak te zetten. Een beroemd voorbeeld daarvan leverde de Britse krant Independent in 2007 met een correctie op een profiel van Tony en Cherie Blair. De krant was 'blij' te kunnen melden dat de relatie van mevrouw Blair met haar persoonlijke adviseur Carole Chaplin slechts vriendschappelijk was. Dat de twee níét samen onder de douche gingen, dat mevrouw Blair niet aan oerworstelen deed en evenmin aan spirituele hocus pocus. Kortom, de krant stak het mes er met genoegen nóg een keertje in.


Dat de Volkskrant een correctierubriek heeft, zegt niet alles. Sommige lezers menen dat de krant alleen kleine foutjes rechtzet. Inderdaad gaat het in de rubriek 'Aanvullingen en verbeteringen' vaak om verhaspelde namen, verwisselde foto's en topografische missers. Soms zien lezers wel grotere fouten in de krant dan dat. En die worden niet altijd gecorrigeerd.


Neem het voorpaginanieuws van 31 mei dat Duitse banken in Nederland hypotheken gaan verkopen tegen (lage) Duitse prijzen. De volgende dag stond op pagina 4 een vervolgverhaal. 'Duitse hypotheek komt echt, zeggen de adviseurs', luidde de kop. Maar wie het artikel grondig las, kwam tot een heel andere conclusie. Namelijk dat die Duitse hypotheken er misschien helemaal niet komen. Financiële instellingen als Deutsche Bank en Allianz, die volgens het eerste bericht aasden op de Nederlandse markt, bleken het bericht 'niet te bevestigen' en 'van niets te weten'. Ze stonden wel op het lijstje van een hypotheekadviseur, maar dat lijstje was 'hypothetisch'.


Geroutineerde journalisten herkennen zo'n vervolgbericht moeiteloos als een verkapte rectificatie. Veel lezers blijkbaar ook. 'In het vervolg graag ruimhartig rectificeren', aldus een abonnee.


De verslaggeefster meent dat een gewone rectificatie de indruk had gewekt dat het héle verhaal niet klopte. 'Wat niet klopt is dat Deutsche Bank en Allianz meedoen. Maar misschien doen andere banken wel mee. En er hebben al hypotheekklanten een aanvraag ingediend bij een Nederlandse adviseur voor een Duitse hypotheek. Dus misschien worden over een paar weken toch hypotheken verstrekt.'


Ik denk dat het heel goed mogelijk is een deel van het verhaal recht te zetten. Bijvoorbeeld door te melden dat de krant ten onrechte heeft gemeld dat Deutsche Bank en Allianz azen op de Nederlandse hypotheekmarkt. De verslaggeefster koos voor een vervolgverhaal om 'open kaart' te spelen met de lezer. Dat is natuurlijk ook een optie. Maar door de kop boven het verhaal: 'Duitse hypotheek komt echt, zeggen adviseurs' wordt de lezer op het verkeerde been gezet. De krant had open kaart gespeeld met een kop als: 'onzekerheid Duitse hypotheken'.


Als lezers fouten signaleren en vervolgens zien dat de redactie ze niet rechtzet, tast dat de geloofwaardigheid van de krant aan. En als de krant kleine miskleunen corrigeert (slager Putman heeft niet de Bronzen Rookworst gewonnen maar het nationale kampioenschap) maar de grote niet, dan is dat ook slecht voor het gezag van de krant.


De Ombudsvrouw behandelt vragen, klachten, op- en aanmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en over journalistieke aanpak.

ombudsvrouw@volkskrant.nl, volkskrant.nl/ombudsvrouw

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden