Nieuws

Fouten in opdracht Afsluitdijk waren al jaar voor start renovatie bekend

Rijkswaterstaat wist al in mei 2018, bijna een jaar voor de start van de renovatie van de Afsluitdijk, dat de dienst cruciale informatie over waterstanden en golfhoogtes over het hoofd had gezien. Toenmalig minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat) meldde dat echter pas ruim een jaar later aan de Tweede Kamer.

Jurre van den Berg en Marcel van Lieshout
De Afsluitdijk wordt hoger en krijgt een nieuwe toplaag.  Beeld Arie Kievit / de Volkskrant
De Afsluitdijk wordt hoger en krijgt een nieuwe toplaag.Beeld Arie Kievit / de Volkskrant

De blunder leidde ertoe dat het prestigieuze project honderden miljoenen duurder uitvalt en drie jaar vertraging heeft opgelopen. Voor het bepalen van wie opdraait voor de meerkosten – de staat of de bouwers – kondigde Van Nieuwenhuizen een jaar geleden een geschillenprocedure aan. Maar die procedure is nooit in gang gezet, blijkt uit een reconstructie van de Volkskrant.

Reconstructie: een gat in de dijk van honderden miljoenen

De Afsluitdijk, die volgende week negentig jaar bestaat, is hét icoon van de vakkundige Nederlandse strijd tegen het water. Maar de moeizame renovatie van de waterkering toont vooral de aftakeling van de organisatie die ooit die kennis en kunde belichaamde: Rijkswaterstaat. Hoe een misrekening met 30 centimeter waterpeilstijging leidde tot drie jaar vertraging en een budgetoverschrijding van honderden miljoenen.

De renovatie van de Afsluitdijk zou in het jubileumjaar 2022 zijn afgerond – het wereldberoemde bouwwerk ligt er volgende week negentig jaar. Maar nu blijkt dat toen Van Nieuwenhuizen (VVD) in 2019 het startsein voor de renovatie gaf, Rijkswaterstaat al elf maanden wist dat er een grote fout was gemaakt met de zogeheten ‘hydraulische randvoorwaarden’. Rijkswaterstaat (RWS) zag een scenario over het hoofd waarin bij relatief laag water toch vrij hoge golven in het IJsselmeer kunnen ontstaan.

Het ‘technisch risico’ is volgens Rijkswaterstaat in mei 2018 opgemerkt. Op 6 juni 2019, ruim een jaar later, schreef Van Nieuwenhuizen aan de Tweede Kamer dat de fout ‘onlangs’ aan het licht was gekomen.

‘In eerste instantie was nog niet direct duidelijk hoe groot de impact zou kunnen zijn’, zegt een woordvoerder van Rijkswaterstaat. ‘In april 2019 werd duidelijk dat wezenlijke aanpassingen aan het ontwerp met impact op de planning en kosten onvermijdelijk waren.’ De Kamer hoorde dit twee maanden later.

De minister meldde in mei 2021 aan de Tweede Kamer dat de renovatie pas eind 2025 zal zijn afgerond en dat de meerkosten voor de staat minimaal 120 miljoen euro bedragen. Rijkswaterstaat hield in het najaar van 2020 echter al rekening met 263 miljoen aan extra kosten, zo blijkt uit documentatie verkregen middels een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). Volgens De Telegraaf gaat het inmiddels om in totaal 400 miljoen euro. Het ministerie en Rijkswaterstaat willen dit bedrag bevestigen noch ontkennen.

null Beeld

Een jaar radiostilte

Maandag stuurt de nieuwe minister van I en W, Mark Harbers, na een jaar radiostilte een brief aan de Tweede Kamer waaruit blijkt hoe hoog de rekening precies is en wie die gaat betalen. Ook kondigt hij daarin net als zijn voorganger een geschillenprocedure aan.

De 32 kilometer lange Afsluitdijk wordt versterkt en twee meter verhoogd om bestand te zijn tegen zeespiegelstijging en een storm die eens in de 10 duizend jaar voorkomt. De klus werd in 2018 voor circa 550 miljoen euro gegund aan een consortium (Levvel) bestaande uit de bouwers BAM en Van Oord en financieel adviesbureau Rebel.

Deskundigen wijzen erop dat RWS geen grip meer heeft op grote projecten. Ingegeven door het geloof in de markt maakten ingenieurs plaats voor procesmanagers. ‘Dat Rijkswaterstaat met een dijkverzwaring in de fout gaat is niet pijnlijk maar ontluisterend’, zegt Rob Nijsse, hoogleraar constructieleer aan de TU Delft.

De Volkskrant probeerde bijna een jaar lang meer informatie te krijgen over het Afsluitdijk-debacle. Ondanks een oordeel van de rechtbank dat RWS de documenten voor 1 december 2021 moest vrijgeven én meerdere concrete toezeggingen van RWS zelf gebeurde dat niet. Daardoor is RWS de Volkskrant inmiddels 15 duizend euro aan dwangsommen verschuldigd, op kosten van de belastingbetaler. Donderdag kwam een deel van de documenten alsnog.

Het Wob-verzoek is uitgevoerd door Erik Verwiel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden