Foute keuzen in een bijzonder jaar

De voorkeur van beleggingsfondsen voor kleinere ondernemingen en opkomende markten pakte vorig jaar verkeerd uit. 'Er zit veel irrationaliteit in de markt.'

Voor fondsmanagers en hun klanten was 2011 een ellendig jaar. Veel keuzen die fondsmanagers maakten met de bedoeling het rendement van hun aandelenfondsen op te vijzelen, pakten verkeerd uit. 'Er zit veel irrationaliteit in de markt', zegt Ivar Roeleven, directeur beleggingen bij ING Investment Management.


'2011 was een uitzonderlijk jaar. Risico's die weinig met individuele bedrijven te maken hebben, hadden een geweldige impact op de aandelenmarkt.' Roeleven doelt op de Europese schuldencrisis die gewoon bedrijfsnieuws domineerde. Uitspraken van Merkel en Sarkozy hadden meer invloed op de koersen dan de winstcijfers van Shell en Uni- lever.


Vooral aandelen met een zweem risico moesten het ontgelden. Kleinere ondernemingen deden het bijvoorbeeld slechter dan grote concerns. Die laatste worden gezien als minder risicovol.


'Neem de energiesector', zegt Pieter Schop, fondsmanager van het ING Global Fund. 'Daar zitten we minder in de grote namen zoals Shell en Exxon. Die concerns hebben steeds meer moeite hun reserves op peil te houden. We hebben onze kaarten gezet op servicebedrijven in de olie-industrie en kleinere oliemaatschappijen. De koersen van die bedrijven gingen vorig jaar extra hard naar beneden omdat beleggers uitweken naar de grote concerns.'


Opkomende markten

Verder werden er flinke verliezen geleden op opkomende markten. Veel fondsbeheerders die een deel van het geld in bijvoorbeeld China, Rusland en India hadden gestoken, zagen met lede ogen de koersen in de veelbelovende markten kelderen.


Dat Aziatische aandelen zo in waarde daalden, is volgens de fondsmanagers te wijten aan de veronderstelling dat opkomende markten risicovoller zijn dan Europa en de VS. De stelling klopt niet, stelt Wijgert Verstoep van het Delta Lloyd Investment fonds. 'Als je kijkt naar de onderliggende economische stromingen zijn opkomende markten niet risicovoller. Een veel gebruikt argument is dat de politiek in Rusland en China onvoorspelbaarder is. Ik heb de indruk dat de politici in ontwikkelde democratieën soms ook onvoorspelbaar zijn.'


Ook fondsmanager Schop vindt de daling van opkomende markten overdreven. Die verloren vorig jaar 16 procent tegen 2,4 procent voor de ontwikkelde economieën. 'De daling van 16 procent is opvallend omdat opkomende landen er beter voor staan dan de VS en Europa. Ze hebben geen schuldenproblemen en het bedrijfsleven is winstgevend', aldus de ING-fondsbeheerder.


De algemene teneur onder fondsmanagers is dat andere beleggers kortzichtig en angstig hebben gereageerd op de eurocrisis en dat lange termijnbeleggers daar nu de dupe van zijn. 'Veel andere beleggers kijken op het moment niet verder dan het volgende kwartaal, terwijl wij beleggen in ondernemingen met groeipotentie op de langere termijn', zegt Henk Grootveld van Robecofonds Rolinco.


Volgens Rabodochter Robeco versterken veel verschillende trends het dumpen van bedrijven die in de ogen van bange beleggers een vleugje risico herbergen. 'Verzekeraars die meldden dat ze Italiaanse staatsobligaties hebben, werden opeens verkocht. Verzekeraars die geen beleggingen in dat land hadden, hadden dan een streepje voor', aldus Grootveld.


Pensioenfondsen

Een andere ontwikkeling die de vlucht naar veilige effecten stimuleert, is volgens Robeco de malaise bij pensioenfondsen. 'Als die onder een bepaalde dekkingsgraad komen, moeten ze risico afbouwen. Die verkopen het eerst de aandelen met het hoogste risico', aldus Grootveld.


Fondsmanagers vinden de vergelijking met indices zoals de AEX of de MSCI World Index niet helemaal eerlijk. 'Een index of benchmark kun je niet kopen', zegt Boudewijn de Haan, een van de beheerders van het grote Robecofonds dat 3,7 miljard euro onder beheer heeft. 'Je bent altijd 0,5 procent kosten kwijt als je een index wilt volgen met bijvoorbeeld een tracker.' Bij beleggingsfondsen liggen de kosten tussen de 1 en 2 procent per jaar.


Een deel van deze kosten gaat naar de bank die de fondsen verkoopt. Deze zogeheten distributievergoeding van tussen de 0,5 en 1 procent gaat op de schop. Fondsmanagers juichen deze stap toe. Als de vaste kosten lager worden, beginnen ze met een minder grote achterstand op de index.


Als fondsen niet met de index, maar met soortgenoten worden vergeleken, vallen de prestaties van bijvoorbeeld Robeco mee. Dit fonds scoorde vorig jaar 0,7 procent boven het gemiddelde voor dit type beleggingsfondsen, heeft fondsbeoordelaar Morningstar becijferd.


Meesman Global Index Fund is een van de indexfondsen in Nederland die alleen de MSCI World Index volgt. Dit fonds verloor vorig jaar 2,7 procent en deed het daarmee een fractie slechter dan de index als gevolg van de kosten.


Lange termijn

Fondsmanagers claimen allemaal dat ze lange termijnbeleggers zijn en dat vergelijkingen op jaarbasis geen compleet beeld geven van hun prestatie. In 2009 deden professionele beleggers het bijvoorbeeld aanmerkelijk beter dan de index. Gemiddeld overtroffen ze de index met 2,7 procent, maar er waren ook fondsen die de index met dubbele cijfers versloegen.


Uit analyses van Morningstar blijkt dat wereldwijdbeleggende fondsen op langere termijn de index echter zelden verslaan. Gemiddeld zijn fondsen die beleggen in grote ondernemingen sinds 2001 jaarlijks 0,9 procent achtergebleven bij de index. De keren dat fondsen het beter deden dan de index wogen niet op tegen de jaren waarin ze slechter scoorden.


Wie in 2001 1.000 euro had gestoken in een gemiddeld aandelenfonds had eind vorig jaar 763 euro op zijn rekening staan. Een belegger die zonder kosten in de index had belegd, is ook armer geworden, maar heeft wel bijna 100 euro meer op zijn rekening staan.


Geduld

Fondsmanagers verwachten dat geduld uiteindelijk zal worden beloond. Ze zien geen reden hun beleggingsportefeuille om te gooien. 'Op de lange termijn is er een relatie tussen de beurskoersen en de economische groei', zegt Verstoep. 'Dus moet je bijvoorbeeld in Azië zijn. In Europa en de VS zal de komende jaren nauwelijks groei zijn.'


'We putten hoop uit onze ervaringen in 2008. Toen hielden we ook vast aan onze keuzen. Dat leidde in 2009 tot een goed resultaat', zegt De Haan van Robeco. 'We zitten klaar om te profiteren als het sentiment draait', aldus Schop van ING. 'We weten niet wanneer dat gebeurt, maar het zal wel binnen drie jaar zijn.'


Om de extra verliezen uit 2011 goed te maken, moet een gemiddeld aandelenfonds de index de komende jaren met circa 5 procent overtreffen. De kans dat dat lukt, is bij fondsen die dicht bij de index blijven gering. De hoogste gemiddelde afwijking in positieve zin van de afgelopen jaar was 2,7 procent (2009). Dat sluit niet uit dat er fondsen zullen zijn die de index ruimschoots zullen verslaan. BNP Paribas Obam heeft de index wel eens met 44 procent afgetroefd.


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden