Foute fotobijschriften en onjuiste aannames, hoe glippen ze erdoor?

De ombudsvrouw behandelt vragen, klachten en opmerkingen over de inhoud van redactionele pagina's en journalistieke aanpak

Nu dacht ik een aardige aanleiding te hebben gevonden eens te schrijven over een ogenschijnlijk futiel onderwerp, maar wel een dat velen van u een doorn in het oog is: fouten in fotobijschriften. Ze komen relatief vaak voor en er wordt veel, heel veel over geklaagd. Hoe vaak zulke fouten worden gemaakt is niet na te gaan want ze worden vast niet altijd door de redactie of door u opgemerkt. Maar ik schat dat een kwart van de rubriek Aanvullingen & verbeteringen erdoor wordt ontsierd.

Ter illustratie twee recente correcties: Op de foto bij 'De vele vaders van IS' (Vonk, pag. 13, 20 september) staat niet de inmiddels afgetreden Iraakse president Talabani, maar voormalig premier Maliki. En: In het bijschrift van de foto met het Cocktail Trio (V, pag. 19, 29 augustus) wordt per abuis gemeld dat Ad van der Gein, die donderdag overleed, in het midden staat. Hij staat rechts.

Het vertrekpunt voor dit stuk stond niet in de correctierubriek, maar zaterdag in een lezersbrief. 'Op 31 augustus 1945 werd niet een bevrijdingsfeest gevierd, maar Koninginnedag', aldus de lezer over een artikel over bevrijdingsmuziek. Deze omissie werd de auteur van het stuk aangerekend; hij werd met naam en toenaam genoemd.

Pijnlijk, omdat de fout in een onderschrift van een foto stond. Verslaggevers schrijven maar zelden zelf een bijschrift. Al het decor rond artikelen wordt gemaakt door eindredacteuren. Naast het corrigeren van teksten bedenken zij de koppen, intro's en fotobijschriften. Dat ook eindredacteuren fouten maken is, zoals geen enkele fout, niet goed te praten, maar wel verklaarbaar. Soms is de informatie die door een fotograaf wordt aangeleverd slordig, zegt een van de verantwoordelijke chefs. Niet zo vreemd, want fotografen zijn bezig met beeld, niet met tekst. Uiteraard moet een eindredacteur verifiëren of de aangeleverde tekst klopt. Dat schiet er kort voor de deadline weleens bij in.

Bovendien krijgt het fotobijschrift de minste aandacht. Een artikel wordt regelmatig nagelezen door een chef en in elk geval door een eindredacteur en een corrector. Daar gaan minimaal drie paar ogen overheen. Een fotobijschrift wordt nagekeken door de 'chef uit', verantwoordelijk voor het exterieur van de krant, en de corrector, maar die let vooral op tik- en spelfouten, niet op inhoud. Dit hiaat zal ergens gedicht moeten worden.

De lezer kon natuurlijk niet weten dat de auteur niet verantwoordelijk is voor onderschriften. De brievenredactie had dat wél kunnen weten, maar het verwijt werd niet gecheckt. Op het laatste moment besloot een invalster een brief op de pagina te wisselen: het stukje over bevrijdingsdag paste precies. De verslaggever werd niet om een reactie gevraagd, zoals gebruikelijk bij een beschuldiging.

Begrijpelijkerwijs was de verslaggever een historicus nota bene zeer ongelukkig dat zo'n 'blunder' hem werd toegeschreven. Maar hoe was dit misverstand uit de wereld te helpen? Het leende zich niet voor de correctierubriek. Dan zou de lezer gerectificeerd moeten worden wegens een valse beschuldiging die hem niet verweten kon worden. Veel te ingewikkeld. De brievenredacteur bedacht een elegante oplossing. 'Ik neem even de vrijheid u te benaderen om u een probleem voor te leggen', mailde hij de lezer. Hij vroeg hem of het 'denkbaar' zou zijn de naam van de verslaggever te zuiveren. Alles om de Volkskrant te plezieren, mailde die terug. Dinsdag verscheen zijn 'excuusbrief'.

De lezer kreeg meteen spijt. Donderdag beklaagde hij zich bij de ombudsvrouw. Waarom reageert de krant niet met een correctie, waarom bijt de verslaggever niet zelf van zich af? 'Ik ben benieuwd hoe u deze misstand denkt te corrigeren.'

Welnu, de misstand blijkt geen misstand te zijn, zo leert een gesprek met een medewerker van het Regionaal Archief Alkmaar. Het onderschrift bij de foto van het bevrijdingsfeest in Alkmaar (afkomstig uit de collectie van het archief) was correct. 'Na de intocht van de Canadese en Engelse eenheden op 8 mei 1945 werd de bevrijding gevierd met spontane maar vaak ook ingetogen feesten', vertelt de medewerker. 'Het verdriet om de slachtoffers overheerste. Het officiële bevrijdingsfeest werd in Alkmaar pas op 31 augustus 1945 gevierd, gelijktijdig met de verjaardag van koningin Wilhelmina.' Dat feest is op de foto te zien.

Hiermee wil ik het euvel van foute bijschriften geenszins bagatelliseren. Het laat wel zien dat de lezer niet altijd gelijk heeft. Ook de brieven moeten zo goed mogelijk gecheckt.

Vragen, klachten en opmerkingen kunt u mailen naar ombudsvrouw@volkskrant.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.