ReportageVerpleeghuizen

Fotograferen in het verpleeghuis, dat geeft de extra aandacht die het verschil maakt

Zorgpersoneel dat voor een fotocursus de bewoners van een verpleeghuis vastlegt: het is het soort activiteit dat net het verschil maakt in de ouderenzorg. Maar hoe lang kan dit nog, nu de vergrijzing snel toeneemt?  

Personeel van verpleeghuis Sonnevanck in ’s-Gravenzande fotografeert bewoners en collega’s. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Haar kinderen lachten haar uit toen Hilda de Baat thuis vertelde dat ze een dagje zou gaan fotograferen op haar werk. Fotograferen? Jij? Met je scheve horizons, je dichte ogen en je vingers voor de lens?

Dus ja, het is ploeteren nu. Hoe krijg je een bewoner met dementie veelzeggend in beeld, in het weinig vleiende licht van Sonnevanck, een verpleeg­huis van zorginstelling Pieter van ­Foreest in ’s-Gravenzande? En hoe kies je een veelzeggend detail als je elk detail al duizend keer hebt gezien?

De medewerkers van Sonnevanck krijgen vandaag een fotocursus. ­Marion Duimel en Ingrid Meijering, ­eigenaren van de organisatie GetOud, verzorgen die; samen hebben zij al duizenden ouderen vastgelegd en vereeuwigd in boeken. Ouderen met tattoos, ouderen in het beroep dat ze ooit ambieerden, ouderen strak in de make-up.

Zij leggen de cursisten de basis van de fotografie uit, over kijklijnen en lichtlijnen, en dat een foto van iemand in een rolstoel mooier wordt als je even door de knieën gaat. Maar eigenlijk, zegt Meijering, gaat hun fotografiecursus helemaal niet over fotografie. ‘Het belangrijkste is dat medewerkers letterlijk stilstaan bij de bewoners. Een van de opdrachten is dat ze een kwartier in de gezamenlijke huiskamer moeten gaan zitten om gewoon eens te kijken wat er gebeurt.’

Kleine dingen

Zorgmedewerkers zijn gewend heen en weer te hollen, van medicijnkastje naar tillift naar computer om elke handeling verplicht te registreren. Daardoor missen ze de kleine dingen die bewoners zo waarderen en die het vak zo mooi maken, zegt Meijering. ‘Wat opvalt is hoezeer bewoners genieten van die extra aandacht die ze dan krijgen.’

Juist die extra aandacht is in het gedrang. Nu, zegt verzorgende Petra Zeeman, is er tijd en ruimte voor een potje rummikub, voor kruiswoordraadsels, voor samen aardappels schillen en koken. ‘Als het even kan, gaan we met de bewoners naar buiten.’ Een wandeling door het dorp, koffie in het tuincentrum, naar het strand. Ook op de ­cursusdag is er genoeg te doen in de Sonnevanck: een bingomiddag voor alle bewoners, een huiskamer verderop zijn vijf ouderen druk aan het knutselen.

Een bewoner van verpleeghuis Sonnevanck gefotografeerd door een medewerker.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Enkele jaren had de Sonnevanck afdelingen van zestien bewoners en werd het eten in grote karren de gangen opgereden. Na een verbouwing zijn de afdelingen opgesplitst en telt elke gang acht kamers en een grote huiskamer-met-keuken, waar elke dag vers wordt gekookt, door zorgmedewerkers en bewoners samen. ‘Een hele verbetering’, zegt Elise Veldhoven.

De vraag is: hoelang is dit nog mogelijk? Het aantal 85-plussers – de belangrijkste verpleeghuisdoelgroep – neemt razendsnel toe, de wachtlijsten exploderen en ook de kosten dreigen tot onhoudbare hoogte te stijgen. Als verpleeghuizen op dezelfde manier zorg blijven leveren, verdubbelen de kosten de komende twee decennia – tot zo’n 25 miljard euro per jaar, nog los van het probleem dat er voor zo’n groei nooit genoeg personeel te vinden zal zijn.

Een bewoner van verpleeghuis Sonnevanck gefotografeerd door een medewerker.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

‘Het zal fundamenteel anders moeten’, zegt Jet Timmerman, locatiemanager van Sonnevanck. ‘De middelen zijn schaars, dus hoe zet je die in? Blijf je voor een 10 gaan, of accepteren we met elkaar ook een goede 7 en investeren we de middelen die daardoor vrij komen om de ondersteuning thuis beter te organiseren.’

Opmerkzaamheid

Die zorgen zijn ver weg als de medewerkers de afdeling opgaan om de foto­lessen met hun telefoon in de praktijk te brengen. Op jacht naar de vanzelfsprekendheden die bijzonder worden als je gewenning inruilt voor opmerkzaamheid. Als je niet gewoon Lilly in haar rolstoel over de gangen ziet schuifelen, maar een creatieve vrouw die als kapiteinsechtgenote alle wereldzeeën bevoer. Als Bep voor het eerst vertelt dat ze sinds haar negende nooit zonder make-up de straat is opgegaan, ‘want je gaat je schamen zonder’.

Een bewoner van verpleeghuis Sonnevanck gefotografeerd door een medewerker.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

‘Op veel dingen kunnen wij hier geen effect hebben’, zegt Timmerman. ‘Ik kan niet zomaar een hoop professionals binnenhalen, met een fotocursus van één dag lossen we de grote problemen niet op. Maar zo’n dagje wat anders kan van enorme invloed zijn op het plezier van de medewerkers en de bewoners.’

In de cursuskamer bespreken de cursisten vol bewondering elkaars werk en wijzen elkaar op de eigenaardigheden van ‘hun’ bewoners. De bril die aan touwtje bungelt, de plaszak die nog net onder de broekspijp uitpiept, het uitrusten op een rollator na een wandelingetje op de gang, en ook de ‘typische alzheimer-blik’: een lege blik, weg van de camera, ogen die niet meer bevatten wat ze voor zich zien. Details die verzorgende Zeeman samenvat met een cruijffiaanse uitspraak: ‘Het hoort er allemaal bij, want zo is het ook.’

En wat schetst Hilda de Baats verbazing: haar foto, van een bewoner die trots lachend achter haar rollater staat, zonnebril op, robothond in het voorvakje, is een van de beste van de dag. Daar zullen ze thuis nog van opkijken.

De foto die Hilda de Baat maakte van een trots lachende bewoner.Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Meer over de toekomst van de ouderenzorg

Bouwen voor ouderen is niet sexy genoeg: ‘Gemeenten pronken liever met fraaie kantoren’

Ouderen zijn gelukkig in Zwols ‘knarrendorpje’. Waarom durven veel gemeenten er dan niet aan?

Zorg voor zelfstandig wonende ouderen moet en kan veel beter

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden