Kunstwerk van de weekFixing Shadows; Julius and I

Fotograaf Eric Gyamfi kruist zichzelf met een ander tot hij verdwijnt

Wekelijks bespreekt V een kunstwerk dat nú om aandacht vraagt.

‘Fixing Shadows; Julius and I’ van Eric Gyamfi, in Foam Amsterdam. 

 Beeld Natascha Libbert
‘Fixing Shadows; Julius and I’ van Eric Gyamfi, in Foam Amsterdam.Beeld Natascha Libbert

Ooit benieuwd geweest hoe een combinatie van uzelf en Angelina Jolie eruit zou zien? Of uw gezicht en dat van uw nieuwe vlam een mooie baby zou opleveren? Het is een spelletje waarvan de resultaten zo af en toe in mijn Instagramfeed verschijnen. Neem een foto van jezelf en van je geliefde, of je ergste vijand, neem anders een foto van Trump en eentje van Poetin, gooi ze in een app en er komt een heel nieuw hoofd uit.

Fascinerend. Dat vonden ze zo’n anderhalve eeuw geleden ook al. De Britse wetenschapper Francis Galton bedacht toen het zogenaamde composietportret, waarvoor hij de negatieven samenvoegde van twee of meerdere portretten. Het resultaat: een soort archetypische tronies. Naast behoorlijk problematische praktijken (zo beweerde hij op basis hiervan te kunnen laten zien hoe het typische gezicht van een crimineel eruitziet), leverden Galtons experimenten ook het aardige inzicht op dat de samengevoegde portretten eigenlijk altijd aantrekkelijker waren dan de individuele koppen.

Diezelfde magie is aan het werk in de overweldigende installatie Fixing Shadows; Julius and I in het Foam Fotografiemuseum in Amsterdam. Het kunstwerk is onderdeel van een kleine tentoonstelling met twee kunstwerken van de Ghanese kunstenaar Eric Gyamfi, die vorig jaar de Foam Paul Huf Award won voor fotografisch talent onder de 35 jaar. Die tentoonstelling is nog maar even te zien, tot 11 maart, dit is dus een Kunstwerk van de week in de categorie laatste kans.

John Stezaker, ‘Marriage I’ (2006). Beeld Saatchi Gallery, London
John Stezaker, ‘Marriage I’ (2006).Beeld Saatchi Gallery, London

Voor Julius and I maakte Gyamfi zo’n combiportret à la Galton en Insta-apps: een versmelting van een zelfportret en een (gevonden) portret van de Amerikaanse minimalistische componist Julius Eastman (1940-1990). Nou ja, hij maakte er niet één, hij maakte er minstens tweeduizend. Stuk voor stuk zijn ze uniek. Gyamfi gebruikte voor het afdrukken de blauwdruktechniek, waarbij de specifieke omstandigheden (belichtingstijd, weer) ervoor zorgen dat iedere afdruk er net anders uit komt. In Foam hangen ze allemaal, verdeeld over twee zalen, een zee van Pruisisch blauw.

Op het eerste gezicht is het vooral het onderzoek van een bezeten fotografienerd. Wat gebeurt er met een afbeelding als je die eindeloos reproduceert, kopie van kopie van kopie? Voor elke nieuwe afdruk gebruikte Gyamfi namelijk niet het originele negatief van de twee samengevoegde foto’s, maar de laatste afdruk daarvan als uitgangspunt. De ene blauwdruk wordt letterlijk de blauwdruk voor de volgende.

De poëzie zit ’m ergens anders in, in dat vervreemdende gebaar, die alchemie van twee gezichten. Het doet denken aan de collages van John Stezaker, nog zo’n kunstenaar die hield van goochelen met gezichten. In zijn serie Marriage gebruikt hij steeds portretfoto’s van twee verschillende (anonieme) filmsterren, man en vrouw, plakt ze aan elkaar en creëert zo een nieuw gezicht. Vervormd natuurlijk, een tikje griezelig, maar vooral komisch.

Bij Stezaker verloopt dat samenknutselen verre van naadloos. Als een snee loopt de plek waar de twee beelden aan elkaar zijn gelijmd door het gezicht. Gyamfi lijkt die naad juist te willen dichten. Waarom? Een daad van ultieme bewondering, misschien. Een poging om letterlijk in het hoofd van iemand anders te verdwijnen. Of een poging om iets onmogelijks te benaderen: een aanraking, via beeld, over afstand en tijd.

Soms is het vooral het gezicht van Julius Eastman dat scherper door de blauwe waas heen schijnt, de ogen neergeslagen. Dan weer zie je meer van Eric Gyamfi zelf, die indringend in de camera kijkt. Maar ze zijn het allebei niet meer, in deze raadselachtige verdwijn- en verschijntruc.

‘Untitled 5' uit de serie ‘Fixing Shadows; Julius and I’ (2018 - 2019), Eric Gyamfi. Beeld  Eric Gyamfi
‘Untitled 5' uit de serie ‘Fixing Shadows; Julius and I’ (2018 - 2019), Eric Gyamfi.Beeld Eric Gyamfi

Kunstenaar Eric Gyamfi (1990)

Titel Fixing Shadows: Julius and I

Jaar 2019 – nu

Waar te zien? Foam Fotografiemuseum Amsterdam, tot 11 maart

Wat Een installatie van ruim 2000 blauwdrukken en zeefdrukken, geluid

Tip Spits ook je oren voor de (subtiele) soundtrack in de installatie

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden