Fotodagboek uit Syrië: 'Een camera in plaats van wapens'

Uit Syrië komen bijna uitsluitend nog berichten over bloedige gevechten en een almaar groeiende vluchtelingenstroom. Het fotoblog From Inside: A Diary of Syria moet daar verandering in brengen. Foto's, video's en dagboekaantekeningen van jonge Syriërs geven inzage in het leven van alledag in een land dat al 2,5 jaar wordt verscheurd door een burgeroorlog.

Een vogel die is vastgelegd door het gat in een muur in Homs. Beeld Diya Homsi

Een doodgewone middag in Homs. Diya Homsi (22) loopt zonder specifiek doel rond. Hij heeft zijn camera bij zich en hoopt onderweg wat mooie plaatjes te schieten. Op de achtergrond klinken de schelle schoten van rebellen enerzijds en soldaten van het regeringsleger anderzijds. Soms een harde knal. Homsi is er inmiddels aan gewend.

Tijdens zijn wandeling wordt de jonge fotograaf aangesproken door een strijder van het Vrije Syrische Leger. Of hij even met hem mee wil lopen naar de frontlinie. De strijder wil graag Homsi's cameralens lenen om via een gat in de muur de bewegingen van de tegenstander te monitoren. Terwijl de schutter zijn geweerloop positioneert en Diya in de donkere kamer zijn lens scherp stelt, vliegt er opeens een vogel in beeld. Diya klikt.

Het resultaat is te zien op het fotoblog From Inside: A Diary of Syria. De lancering daarvan vond donderdagavond plaats op het kantoor van het Prins Claus Fonds, dat het project in samenwerking met de organisatie van het onafhankelijke Syrische documentairefestival DOX BOX heeft opgezet. De komende drie jaar zal het Fonds het project van financiële steun voorzien.

Het idee is eenvoudig: drie jonge fotografen - van tussen de 18 en 25 jaar oud - vertellen door middel van foto's, video's en aantekeningen hun leven, zoals zich dat op dit moment afspeelt. Eén woont in Homs, twee in Douma, een belegerde buitenwijk van Damascus. Over tien dagen zullen drie nieuwe fotografen hun werk op het blog presenteren.

 
Terwijl mijn vinger trilde op de afdrukknop van mijn camera, verscheen er een vogel in beeld. Hij landde slechts voor enkele seconden op de rotzooi buiten. Maar het was voor mij genoeg om een foto te maken van dit dappere wezen.
Diya Homsi (22)
Beeld Diya Homsi

Dagelijkse gang van zaken
'Op die manier ontstaat er een goed beeld van het dagelijkse leven in Syrië', zegt Orwan Nyrabia. De Syrische filmmaker - forse man, ringbaardje, vriendelijk gezicht - is op dit moment in Amsterdam voor het IDFA. Nyrabia produceerde en filmde delen van Return to Homs, de openingsfilm op het festival. Daarin wordt een groep vrienden rondom de plaatselijk bekende voetballer Bassat gevolgd. Als de revolutie in 2011 begint, belanden ze in het gewapende verzet.

Terwijl de film de gewelddadige zijde van het conflict belicht, laat het fotoblog de meer dagelijkse gang van zaken zien. Een fiets die geparkeerd staat tegen de restanten van een huis, een beschoten moskee waar de ooit zo protserige kroonluchter nog aan één draadje hangt, een fotolijstje van geliefden tussen de brokstukken op de grond. Het is allemaal vastgelegd op artistieke wijze, alsof de fotografen de opdracht hebben gekregen om verstilde kunstwerken af te leveren.

Dat was ook precies de bedoeling, vertelt Nyrabia. 'We hebben de fotografen meegegeven dat ze hun eigen fantasie moeten gebruiken en zich niet moeten laten beïnvloeden door de gewelddadige beelden die de media laten zien.'

Kijk, zegt Nyrabia terwijl hij zijn laptop erbij pakt. Hij wijst naar een zwart-wit foto van een in puin liggend woonvertrek. Het zonlicht schijnt dwars door een gat in de muur en geeft de kamer een warme, bijna gezellige aanblik. 'De media zullen zo'n foto nooit publiceren, maar dit is toch prachtig?'

Daarna volgt een filmpje. Diya Homsi, de jongen die de vogel fotografeerde, kreeg de opdracht om voor het blog 'terug naar huis te lopen'. Zijn wandelroute leidt langs zwaar gehavende gebouwen, waar de muren nog maar half overeind staan. Hij passeert een autobusje vol kogelgaten. De grond ligt bezaait met scherven van geëxplodeerde ruiten en stoffige autobanden. En dan is hij opeens 'thuis' - of wat daar nog van rest. Hij loopt de trap op en staat dan in wat ooit de woonkamer was. De hele voorzijde is weg gebombardeerd. Op de achtergrond van het filmpje klinkt het vrolijke gekwetter van vogels.

 
Soms vraag ik me af: welke verandering kan ik bereiken met mijn foto's? Onze realiteit is hetzelfde en verandert nooit.
Bassam Al Hakeem (26)
Beeld Bassam Al Hakeem
Beeld Bassam Al Hakeem

Eigen stijl ontwikkelen
De Syriërs die meedoen aan het project zijn geen professionele fotografen. Lang niet allemaal zijn ze in het bezit van een goeie camera. Veel foto's zijn gewoon met een iPhone gemaakt.

Orwa Nyrabia selecteerde de deelnemers op basis van 'talent'. Hij bood ze een training aan via Skype en Facebook. Die training was niet zozeer gericht op het verlenen van technisch advies, maar diende meer om de deelnemers een eigen stijl te laten ontwikkelen. Gaandeweg ontstond het idee voor een blog. De activisten wilden namelijk niet alleen hun foto's, maar ook hun verhaal kwijt.

Volgens Nyrabia is fotograferen voor de jongens (ook vrouwen zijn welkom, maar die zijn door de gewelddadige situatie moeilijker inzetbaar) een manier van overleven. 'In plaats van wapens hebben ze een camera. Dat geeft ze een doel, een dagbesteding. Soms spreek ik ze op momenten dat ze heel erg gefrustreerd zijn over de situatie. Dan roepen ze: 'het Westen laat ons stikken, wat kan het me allemaal nog schelen?'. Vervolgens gaan ze op pad en komen ze met de mooiste foto's terug. het fotograferen brengt ze in balans. Het is ook een manier om de wereld te laten zien wat er in Syrië gebeurt.'

Beeld Abd Doumany
Beeld Abd Doumany
 
Foto's waren tijdens de eerste maanden van de revolutie heel erg belangrijk. Nu niet meer. Dat betekent niet dat ze nutteloos zijn, maar het effect is minder. Misschien omdat de wereld gewend is geraakt aan de beelden van vermoorde Syriërs.
Abd Doumany (23)

'Eén stemgeluid'
Helemaal neutraal is het fotoblog natuurlijk niet. Het belicht de situatie van één kant - vanuit de ogen van de oppositie. Volgens Nyrabia is dat geen bewuste keuze. Hij is naar eigen zeggen op zoek gegaan naar iemand van 'de andere kant', die vanuit zijn beleving de situatie kon vastleggen. 'Maar dat is niet gelukt. Het probleem met supporters van het regime is dat ze maar één stemgeluid hebben. Ze denken dat Syrië het laatste bastion van waardigheid is en dat de oppositie alleen maar uit terroristen bestaat. Daar kun je vanuit artistiek opzicht niet veel mee.'

Niet alle fotografen die meewerkten aan het blog hebben de lancering ervan kunnen meemaken. Eentje overleed tijdens de grootschalige gifgasaanval van augustus dit jaar. Een ander tijdens een bombardement op zijn woning. Weer een andere fotograaf is begin deze maand door ISIS (een aan al-Qaida gelieerde rebellenbeweging) opgepakt toen hij naar Turkije afreisde om een nieuwe camera te kopen. Er is sindsdien niets meer van hem vernomen.

'Dat is de dagelijkse realiteit in Syrië', verzucht Nyrabia. Zelf besloot hij in de zomer van vorig jaar zijn thuisland te ontvluchten. Dat verliep niet vlekkeloos. Op het vliegveld van Damascus werd hij zonder opgave van reden opgepakt. Drie weken lang werd hij vastgehouden op een onbekende locatie. Filmmakers en acteurs van over de hele wereld, onder wie Richard Linklater, Annemarie Jacir, Costa Gavras en Robert de Niro, riepen in videoboodschappen op tot zijn vrijlating. Met succes. Hij mocht gaan.

Voor de film Return to Homs ging Nyrabia nog een aantal keer terug naar zijn land. Hij herkende het bijna niet meer terug. Toch blijft hij positief over de toekomst. 'Deze oorlog is niet oneindig. We geloven nog altijd in de revolutie. Waarom nemen we anders zoveel risico? Waarom blijven we anders doorvechten? Nee, we zullen elkaar na de oorlog niet meer haten dan dat de Kroaten en Serviërs dat doen. We zullen alle problemen die we onderling hebben op een menselijke manier oplossen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden