Foto op het doek: plagiaat?

Luc Tuymans baseerde een schilderij op een foto van Katrijn Van Giel. Onaanvaardbaar, zegt de één, onzin, vindt de ander.

LEEN VERVAEKE

BRUSSEL - Toen de Belgische fotografe Katrijn Van Giel toevallig een catalogus van schilder Luc Tuymans doorbladerde, kon ze haar ogen niet geloven. Tuymans' schilderij A Belgian politician leek als twee druppels water op een van haar foto's. De kadrering, de belichting, zelfs de zweetdruppels op het voorhoofd van de politicus: alles was overgenomen. 'Haast een kopie', aldus de fotografe.

Van Giel vindt dat haar auteursrecht is geschonden en overweegt juridische stappen. Tuymans is zich van geen kwaad bewust. Hij baseert zijn werk vaker op bestaande foto's, die hij in kranten of op internet vindt. 'Elke keer toestemming vragen als ik een rondzwevend beeld wil gebruiken, daar kan ik niet aan beginnen', verdedigt hij zich in De Standaard.

Het is een brandende kwestie, zo kort na het geschil tussen fotograaf Koos Breukel en schilderes Iris van Dongen. Die laatste baseerde haar ontwerp voor het staatsieportret van koning Willem-Alexander op een foto van Breukel, eveneens zonder zijn toestemming te vragen. Het roept de vraag op: behoort het gebruik van foto's tot de artistieke vrijheid van een kunstenaar, of is het plagiaat?

Voor fotografe Van Giel is het duidelijk: haar rechten zijn geschonden. Zij fotografeerde de Belgische politicus Jean-Marie Dedecker tijdens diens grote verkiezingsnederlaag van 2010 en koos bewust voor een afwijkende kadrering. 'Ik wilde in één beeld de essentie van die nederlaag in beeld brengen', zegt ze in De Standaard. 'Het maken van een foto is ook een creatief proces.'

Ze vindt het ook onaanvaardbaar dat Tuymans vooraf geen toestemming heeft gevraagd. 'Dan had ik vooraf kunnen nadenken over een prijs', zegt ze aan de telefoon. 'Of misschien had ik me wel vereerd gevoeld. Maar zelfs dan had ik meer interpretatie verwacht. Nu is Tuymans wel erg dicht bij mijn foto gebleven.'

Tuymans zelf vindt de kwestie 'belachelijk' en wil er niet meer over praten. In Vrij Nederland legde hij eerder uit waarom zijn schilderij heel anders is dan de foto. 'Op de foto zie je de populistische politicus Jean-Marie Dedecker, een man van vlees en bloed. In het schilderij is de empathie weggeborsteld, de anekdote vernietigd. Het beeld is naar een ander niveau getild - het is emblematisch geworden voor het spook van het populisme dat door Europa waart.'

Het onbegrip tussen Van Giel en Tuymans is niet uniek. In het Belgische debat valt op hoe fotografen partij kiezen voor Van Giel en hoe beeldende kunstenaars Tuymans verdedigen: een schilderij kan, eenvoudigweg door de techniek van het schilderen, geen kopie zijn van een foto.

Juridisch gezien is de zaak genuanceerder. 'Als belichting, kadrering en kleuren herkenbaar blijven en het beeld bepalen, is de kans groot dat het auteursrecht geschonden is', zegt Fabienne Brison, professor intellectueel eigendomsrecht in Brussel, in De Standaard. 'Hoe meer abstractie er gemaakt wordt van het origineel, hoe minder groot de inbreuk.'

In de recente geschiedenis zijn meerdere kunstenaars, onder wie Andy Warhol en Jeff Koons, door fotografen voor de rechter gedaagd. De beschuldiging van plagiaat blijkt in de rechtbank zelden stand te houden. De rechter oordeelt wel vaak dat de beeldende kunstenaar vooraf toestemming had moeten vragen.

Ook de Belgische Nationale Vereniging van Beroepsfotografen vindt voorafgaande toestemming een minimumvoorwaarde. Bestuurslid Jos Verhoogen: 'Of zou Tuymans het erbij laten als ik een foto van een van zijn schilderijen neem en daarna afdruk op fotopapier?'

undefined

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden