Foto heeft in Nederland vaak nog het predikaat 'kiekje'

De grote interesse voor fotografie heeft zich nog niet vertaald in verzamelwoede. Voor de veiling-huizen Sotheby's en Glerum is het geen een vetpot....

Een fotografiekenner bladert door de catalogus van het Amsterdamse veilinghuis Sotheby's. Zijn hand blijft haken achter bladzijde 220. Daarop staat een negen jaar oude foto van Andreas Gursky. In een bespreking twee maanden geleden in de Volkskrant werd Gursky 'een groot fotograaf' genoemd. De richtprijs ligt tussen de 1500 en 2500 euro. Zo, zegt de kenner, dat is een schappelijke prijs.

Vandaag veilt Sotheby's moderne en hedendaagse kunst. Vierhonderd stuks gaan onder de hamer, iets minder dan eenvierde daarvan betreft foto's. Barbara Jonckheer heeft die sectie onder haar hoede en ze bevestigt de indruk die is gewekt bij de foto van Andreas Gursky.

'Een beginnend fotoverzamelaar zou nu zijn slag kunnen slaan. Over het algemeen zijn foto's nog heel betaalbaar en ik ben ervan overtuigd dat ze in waarde gaan stijgen. '

Fotografie mag zich als kunstvorm de laatste jaren in een hard groeiende belangstelling verheugen, maar Sotheby's Amsterdam is pas in 2000 begonnen met de veiling van foto's. Nu gebeurt het voor de vijfde maal en, zoals altijd, als onderdeel van een grote moderne-kunstveiling. Het succes is wisselend. De laatste keer was er een verkoop van 80 procent te noteren, daarvoor bleef die steken bij 50 procent.

In die zin loopt Nederland flink achter op omringende landen, waar de fotografie al veel sterker wordt gewaardeerd als kostbaar privébezit. Jan-Pieter Glerum van het gelijknamige veilinghuis had daarin graag en snel verandering gebracht. Daarom organiseerde hij twee jaar geleden kort achter elkaar twee fotoveilingen om het belang van het genre te benadrukken. 'Mijn idee was dat je alleen zo wat kon opbouwen.'

Maar Glerum kwam niet eens van de grond. De eerste veiling mocht zich nog in een redelijke belangstelling verheugen. Maar de tweede keer, toen het nieuwe eraf was, moest er een hoop geld bij. 'Terwijl het toch beslist value for money was.'

De oorzaak? Glerum stelt vast dat de toegewijde groep liefhebbers behept is met een kleine beurs. Jonckheer vreest dat de foto in Nederland zich nog steeds niet heeft losgemaakt van het predikaat kiekje. Maar al te vaak vraagt een koper aan haar: mag ik het negatiefje erbij?

Nederlanders beseffen niet de bijzondere waarde van een foto. Jonckheer: 'Van een foto die ouder is dan vijftig jaar bestaan vaak niet meer dan tien exemplaren en elke afdruk is in wezen anders.' Glerum: 'En als het een zeefdruk is, kopen mensen zonder enige bedenking nummer 220 uit een bepaalde serie. Ze vragen zich niet eens af of daarvan misschien nog een serie bestaat.'

Het volledige en meest genuanceerde antwoord op de vraag naar de oorzaak moet volgens beiden komen van Willem Diepraam. Diepraam maakte vanaf eind jaren zestig naam als fotograaf voor Vrij Nederland, te zelfder tijd en in alle anonimiteit bouwde hij aan een indrukwekkende verzameling foto's en fotoboeken.

'Het was een tijd waarin heel weinig mensen in Nederland daaraan deden; een competitie waaraan ik, ondanks mijn bescheiden beurs, dus best kon meedoen.' Als Willem Diepraam het huidige tijdsgewricht moest beschrijven, zou dat als volgt klinken: 'De fotografievijver is groot geworden, maar is nog steeds niet diep. De foto is een sexy en modieus medium, maar de connaisseur van vroeger is uitgestorven.'

De 'bijna krankzinnige' belangstelling voor fotografie is volgens Diepraam niet meer dan een logisch uitvloeisel van een cultuur die het beeld verkiest boven het woord. 'Je kunt geen stap zetten of je struikelt over een of andere fotografische activiteit.'

Wie de fotografie in zijn bijzijn een onderschatte kunstvorm noemt, kan daarom een smalend weerwoord verwachten. 'Onderschat? Juist overschat. Kijk naar alle musea en galeries die zich verdringen om iets met fotografie te doen, terwijl het toch in feite een kleine kunstvorm is als je het vergelijkt met muziek.'

Willem Diepraam, die de enige beëedigde taxateur in Nederland is, wil alle aandacht beslist niet als onzinnig bestempelen. 'Er gebeuren zeker wel waardevolle dingen. Daar geniet ik ernstig van, ook van de kermisachtige dingen.'

Maar Nederland heeft pas in de jaren twintig van de vorige eeuw de fotografie ontdekt en moet daarom in internationaal perspectief nog steeds achterstand inlopen. 'Er is hier weinig voorraad in vergelijking met andere landen.'

Het is een van de redenen waarom de 'bijna krankzinnige belangstelling' nog niet kon uitmonden in een brede verzameldrift. Ook gaapt er een kloof tussen belangstelling en kennis. 'Wat het kunstelement is in de fotografie heeft zich nog niet uitgekristalliseerd. Daar moet nog een generatie over heen. De meeste mensen missen het vermogen om kwaliteiten te vergelijken tussen fotografisch werk uit heden en verleden.'

Juist als gevolg van de geringe kennis richt de belangstelling zich sterk op de hedendaagse fotografie en Andreas Gursky is naar zijn mening een treffend voorbeeld van een overschat fotograaf. 'Een matige Gursky in oplage kost hetzelfde als een goede, waarschijnlijk unieke foto van Edward Weston, een fotograaf uit de jaren twintig en dertig. De verhoudingen zijn zoek omdat mensen de markt niet kennen.'

Wat bovendien ontbreekt is de technische kennis, zowel bij liefhebber als bij handelaar. Wie een moderne kleurenfoto koopt, moet er rekening mee houden dat die snel kan verkleuren. Wie zo'n koopt omdat het hem een goede investering lijkt, kan dus bedrogen uitkomen. Het rendement kan in één generatie verloren gaan. Maar ach, wat is rendement. Willem Diepraam: 'Elke dag kunnen kijken naar iets dat je dierbaar is, dat noem ik pas rendement.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden