Reportage Provinciale Verkiezingen 2019

Forum voor Democratie met monsterzege van 0 naar 12 zetels: ‘Dit had niemand durven dromen’

In Theater Figi in Zeist barst om 9 uur een overweldigend kabaal los onder de aanhangers van Forum voor Democratie. In één klap wordt de partij volgens de exitpolls de grootste in Zuid-Holland. ‘We gaan ge­schiedenis schrijven.’ 

Fractievoorzitter Annabel Nanninga van Forum voor Democratie (FvD) tijdens de uitslagenavond van de Provinciale Statenverkiezingen. Door de grote zege van FvD is zij binnenkort Eerste Kamerlid. Beeld ANP

‘Annabel! Annabel! Annabel!’ Het ­publiek scandeert haar naam wanneer een knalrode Annabel Nanninga het podium bestijgt. De fractievoorzitter van Forum voor Democratie in Amsterdam – en binnenkort Eerste Kamerlid – steekt haar vingers op. Eén, twee, drie. ‘In drie provincies zijn we de eerste, tweede, en derde partij!’

Wilt u dit verhaal liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Hoeveel zetels het precies worden, moest op dat moment nog blijken: pas later op de avond volgden de voor­lopige uitslagen en meldt persbureau ANP in een eerste prognose dat de partij landelijk de meeste stemmen heeft behaald en 12 zetels zal krijgen in de Eerste Kamer. De FvD’ers moesten het in het boordevolle atrium van Hotel Theater Figi in Zeist eerst doen met exitpolls. Daarin schreef de partij met potlood historie: 10 zetels in de Eerste Kamer.

Vergelijking met Pim Fortuyn

Een gigantische winst voor Forum voor Democratie wordt het sowieso, vergeleken met het huidige zeteltal in de senaat: 0. Wekenlang klom de partij van Thierry Baudet op in de peilingen, om in de laatste week zelfs naast de VVD te eindigen. De vergelijking met Pim Fortuyn, die in 2002 het land verbaasde door Rotterdam te veroveren, drong zich op. Niet in de laatste plaats door de oppervlakkige overeenkomsten tussen de twee haatzaaiende populisten (volgens tegenstanders), of buitenstaanders die zich verzetten ­tegen de gevestigde orde (volgens fans).

Vooraf was de vraag hoe de kiezer zou reageren op Baudets omgang met de aanslag in Utrecht, die zijn schaduw over de laatste campagnedagen wierp. In het Kurhaus in Den Haag waarschuwde Baudet maandag dat ‘dit nog veel vaker gaat voorkomen’ en wees hij naar het onverantwoorde immigratie- en integratiebeleid van VVD en CDA, dat aanslagen in de hand zou werken. Daarmee vestigde hij met amper twee dagen tot de verkiezingen alle aandacht op zich; de golf van kritiek die hem overspoelde, zal de FvD-voorman hebben ingecalculeerd.

In het atrium van Hotel Theater Figi, waar op iedere vierkante meter Baudet prijkt aan pilaren en muren, en zelfs op de wc niet aan zijn brede glimlach is te ontsnappen, kan de sfeer voorafgaand aan de exitpoll niet beter zijn. De prognoses vliegen in het rond: worden het 8, 9, 11 of zelfs 13 zetels?

‘We gaan geschiedenis schrijven’, zegt Anja (56) uit Heemstede. Haar achternaam geeft ze liever niet, uit vrees de klanten van het bedrijf van haar man voor het hoofd te stoten. Het voortzetten van de campagne was een goede zet, denkt ze. ‘En tja, dat de linkse media er dan weer stukjes uitknippen, waardoor het lijkt alsof FvD op de aanslag neerkijkt...’

Holy shit!

Student Tristan Strijkert (19), die uit Valkenswaard moest komen, wil vooraf niet te hoog van de toren blazen. ‘Dan raak je alleen maar teleurgesteld.’ Hij weet niet of ‘Kurhaus’ heeft geholpen. ‘De media doen hun best om ophef tegen FvD te veroorzaken.’ Achter de grote wenteltrap wacht de 61-­jarige ondernemer Hendrikus Velzing, FvD-lijsttrekker in Drenthe, rustig op de uitslag. ‘Het wordt sowieso feest, wat het zo meteen ook mag worden.’

Dan de eerste exitpoll, om 9 uur, vanuit Zuid-Holland. Gejuich klinkt als D66 verliest, boegeroep bij de winst van GroenLinks. Als Dionne Stax als laatste bij FvD uitkomt de partij met 10 zetels de grootste in de eerste provincie lijkt te worden, barst een overweldigend kabaal los. FvD’ers grijpen uit ongeloof naar hun hoofd en roepen ‘holy shit!’. Anja uit Heemstede valt een meegereisde vriendin in de armen.

Ook de scores in Noord-Brabant ­(8 zetels) en Gelderland (7) zetels worden met gejuich onthaald, al wordt dat al snel vervangen door geroezemoes – want wat betekenen al deze uitslagen voor het beeld in de Eerste Kamer?

Het voorlopige antwoord komt om tien uur bij de landelijke exitpoll: 10 Senaatszetels; 2 minder dan de VVD, maar 2 meer dan CDA en GroenLinks. Onwerkelijk, zegt de eerder op de avond nog onderkoelde Velzing uit Drenthe. ‘Dit had ik niet durven dromen, Niemand.’ En nu? Gedoogsteun aan het kabinet? ‘Laten we dit eerst even verwerken.’

Lees ook:

Opdoffer voor kabinet: zeven zetels tekort in Eerste Kamer, Forum voor Democratie en GroenLinks profiteren
Weglopende kiezers bij de regeringspartijen CDA en D66 brengen het derde kabinet-Rutte in een lastig parket: het moet volgens de eerste exitpolls zien door te regeren met een tekort van zeven zetels in de Eerste Kamer. Vooral Forum voor Democratie en GroenLinks profiteren. Forum komt uit het niets met tien zetels in de Eerste Kamer en wordt ook in één keer een belangrijke factor in de provincies.

Lees ook: 

VVD’ers slaken een kreet van schrik bij het zien van de eerste exitpoll
De VVD had zich ingesteld op verlies. Een nederlaag die zijn schaduw vooruit werpt, heeft als voordeel dat hij al verwerkt is voor hij op het scorebord komt.

GroenLinks wil besturen na ‘klimaatverkiezingen’ – de verwachtingen zijn hooggespannen
Gejuich en gekreun wisselen elkaar af bij GroenLinks. Vreugde om de eigen winst, afschuw om de winst van FvD. Maar de vraag is of de partij nu echt kan doorbreken in het provinciaal bestuur.

D66 na verlies: blijf luisteren naar Rob Jetten
Rob Jetten had in betere omstandigheden zijn eerste statenverkiezingen als fractieleider kunnen beleven. D66 betaalt opnieuw de prijs voor meeregeren en verliest meerdere zetels in de Eerste Kamer. Een tegenvaller, maar zijn partij blijft pal achter hem staan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.