Fortuyn herstelt dominantie van rechts

Winst voor rechts dankzij Fortuyn en een historische terugval voor links - dat is de opvallende trend, afgaand op de superbarometer die bij de raadsverkiezingen werd gehouden....

Van onze verslaggever Fokke Obbema

Een duidelijke beweging naar rechts, die conclusie valt te trekken op basis van de 'superbarometer', een peiling onder 2500 zowel stemmende als niet-stemmende Nederlanders die woensdag bij de verkiezingen werd gehouden door onderzoeksbureau Interview-NSS.

Vergeleken met de vorige gemeenteraadsverkiezingen in 1998 verliezen de linkse partijen (PvdA, D66, GroenLinks en SP) gezamenlijk 15 zetels - en komen daarmee uit op niet meer dan 60 zetels. De rechtse partijen (VVD, CDA, ChristenUnie en SGP) verliezen ook terrein, maar minder: van 75 naar 66 zetels.

De vrijgekomen ruimte, 24 zetels in totaal, zou voor driekwart naar Pim Fortuyn (18 zetels) en voor een kwart naar Leefbaar Nederland (8 zetels) gaan. Met Fortuyn komt rechts op een totaal 84 zetels, een duidelijke winst ten opzichte van de 75 zetels van vier jaar geleden. Leefbaar Nederland valt moeilijker in links-rechts-termen in te delen.

De beweging naar rechts valt te zien als een herstel van de traditioneel sterkere positie van rechtse partijen in de Tweede Kamer. In 1998 werd voor het eerst een evenwicht tussen links en rechts bereikt. Voordien domineerden de rechtse partijen - zo hadden de linkse partijen in 1994 68 zetels. Een terugval van links naar 60 zetels zou echter een dieptepunt in de afgelopen decennia betekenen.

Of het verlies van links daadwerkelijk zo dramatisch uit zal vallen, staat te bezien. Niet minder dan 28 procent van de ondervraagden gaf aan nog niet te weten op welke partij zij op 15 mei gaan stemmen.

Uit het onderzoek dat het onderzoeksbureau NIPO en de Universiteit van Amsterdam vorige week in opdracht van de Volkskrant hebben gehouden, bleek dat de groep twijfelende kiezers zich vooral links van het midden bevindt. Daarom mag worden verwacht dat vooral de linkse partijen nog enige vooruitgang boeken in de komende maanden. Dat ze op 15 mei zullen verliezen staat vrijwel vast, de vraag is in welke mate de schade te beperken valt.

Met een voorlopig geschatte opkomst van ruim 57 procent kan worden geconcludeerd dat de desinteresse van de kiezers voor de politiek zich niet serieus doorzet; vier jaar geleden gingen ongeveer evenveel kiezers naar de stembus. Destijds was dat een spectaculaire daling van ruim 5 procent ten opzichte van 1994.

Naar alle waarschijnlijkheid is de wat hogere opkomst een gevolg van het 'Fortuyn-effect', dat zowel voor zijn voor- als tegenstanders een stimulans is geweest om te gaan stemmen.

De aanhang van Fortuyn is opvallend jong, zo blijkt uit de 'superbarometer'. Van de 18- tot 24-jarigen voelt maar liefst 20 procent zich aangetrokken tot de lijst-Fortuyn. De VVD, die het traditioneel goed doen onder jongeren, verliest met name daardoor zoveel terrein. De liberalen weten hun aanhang uit 1998 aardig vast te houden (74 procent van hen stemt nu ook weer op de VVD), maar de jonge aanwas ontbreekt. Onder ouderen, de 65-plussers, laat Fortuyn het overigens nagenoeg geheel afweten. Hij trekt niet meer dan 6 procent van de 65-plussers. Het CDA is onder deze groep verreweg het grootst, met maar liefst 39 procent.

De samenstelling van het Fortuyn-electoraat is ook om andere redenen interessant: het aantal mannen (63 procent) is aanzienlijk groter dan het aantal vrouwen (37 procent); het opleidingsniveau van de Fortuyn-kiezer is in meerderheid laag (15 procent van alle laagopgeleiden tegenover slechts 7 procent van alle hoogopgeleiden); en het zijn niet zozeer de hogere inkomens die op hem stemmen, maar vooral de middeninkomens .

Wellicht nog opmerkelijker is dat Fortuyn de grootste partij is onder de mensen die vier jaar geleden niet bij de Tweede-Kamerverkiezingen zijn gaan stemmen. De PvdA is onder de nieuwe stemmers de tweede partij en ondervindt derhalve op dit vlak de concurrentie van Fortuyn. Diens leidende positie onder deze groep doet vermoeden dat Fortuyn mensen mobiliseert die anders niet gaan stemmen. Is dat zo, dan is dat gunstig voor hem met het oog op 15 mei, aangezien deze kiezers hem niet snel voor een andere partij zullen inruilen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden