'Fortuyn had niet zoveel op met security'

Pim Fortuyn was die dag niet in zo'n goede bui, zegt Gerard Groters. De campagnemedewerker van Leefbaar Nederland kwam bij Fortuyn thuis om te praten over veiligheidsmaatregelen in zijn woning....

Groters werd vergezeld door Harry Uiterwijk van BSC (Business Security Company) en diens rechterhand. 'We kwamen Pim buiten tegen bij de brievenbus. Hij was geïrriteerd dat we te vroeg waren', zegt Groters. 'Pim had weer zo'n bui, er was niks met hem te beginnen.'

Fortuyn werd erop gewezen dat indringers via de vuilnisbak zo over het hek voor zijn huis konden springen. Dat er geen dievenklauwen op de ramen zaten en er geen vluchtruimte was. Uiterwijk stelde tal van maatregelen voor, waaronder een safe room met een stalen deur en mobiele telefoons om hulp in te roepen. Groters: 'Maar Pim wilde bijna niks.'

De onwil van Fortuyn om beveiliging te accepteren zal zeker worden aangesneden in het rapport van de commissie-Van den Haak dat dinsdag wordt gepresenteerd. Deze commissie moet antwoord geven op de vraag of de zelfverklaarde kandidaat-premier voldoende werd beveiligd in de maanden voor zijn gewelddadige dood.

Kay van de Linde, destijds campagneleider van Leefbaar Nederland, was ook bij die bijeenkomst in Fortuyns woning. Tegenover de commissie heeft hij verklaard dat Fortuyn 'het niet zo op had met security', omdat hij dat een inbreuk vond op zijn privéleven.

Van de Linde werkte lang in de VS als campagnemedewerker en vond beveiliging van een lijsttrekker - ondanks de hoge kosten - een normale zaak. Van de Linde in zijn verklaring: 'Zodra hij formeel gekozen is in de Tweede Kamer, zie ik het als een taak van de overheid om hem te beschermen. Tot die tijd is het mijn verantwoordelijkheid.'

Achteraf zei de campagneleider nooit rekening te hebben gehouden met de 'uitzonderlijk on-Nederlandse' aanslag.

De beveiliging van Fortuyn zou niet lang de taak van Van de Linde blijven. Fortuyn werd op 9 februari uit Leefbaar Nederland gezet na een geruchtmakend interview in de Volkskrant. Hij stichtte een nieuwe partij, de Lijst Pim Fortuyn. Het beveiligingsbedrijf BSC is volgens Groters niet meegegaan naar de LPF, terwijl de bedreigingen onverminderd aanhielden.

John Dost, medeoprichter van de LPF, zegt dat hij voor een deel van de beveiliging heeft gezorgd. 'Te veel beveiliging vond Fortuyn niet goed, maar daar luisterde ik gewoon niet naar. Als Pim op het partijkantoor was of uit eten ging, regelde ik altijd dat er beveiliging was.'

De verantwoordelijkheid voor Fortuyns bescherming werd volgens Dost gedeeld met een andere LPF'er van het eerste uur, Albert de Booy. 'Albert had af en toe beveiliging ingehuurd, maar ik denk dat het onderschat is', zegt Dost.

De Booy en zijn partijgenoot Mat Herben hebben na de dood van Fortuyn verklaard dat er in de LPF niet structureel over beveiliging werd nagedacht, ook niet toen Fortuyn op 14 maart voor het oog van de natie werd 'getaart'. Volkert van der G. kon de lijsttrekker op 6 mei ongehinderd doodschieten in het Mediapark in Hilversum.

De commissie-Van den Haak heeft Fortuyns partijgenoten over de beschermingslacune diepgaand ondervraagd. De LPF beklaagde zich na de moord en bloc over het gebrek aan overheidsbeveiliging. De toenmalige minister De Vries van Binnenlandse Zaken - maar ook minister Korthals van Justitie - had Fortuyn ten onrechte bescherming onthouden, stelden de LPF'ers.

Het is de vraag of zij ook niet zelf een verantwoordelijkheid hadden.

Een tekort aan financiën was een probleem, zo verdedigen LPF'ers zich. De nieuwe partij ontving geen subsidie. Het steekt Dost dat zijn partijgenoten wél geld over hadden voor een peperdure overlijdensadvertentie in De Telegraaf.

Of ook de ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie blaam treft, is een ander belangrijk punt in het rapport-Van den Haak. Ondanks de vele bedreigingen - Fortuyn werd op 27 februari tijdens opnames voor een verkiezingsspotje in Rotterdam met stenen bekogeld - hadden de bewindslieden hem geen beveiliging door de Dienst Koninklijke en Diplomatieke Beveiliging (DKDB) aangeboden.

Sterker nog, De Vries verklaarde enkele uren na de dood van Fortuyn op televisie dat er van concrete dreigingen tegen de LPF-lijsttrekker niets was gebleken. Fortuyn had niet eens om beveiliging gevraagd, aldus de bewindsman. De Vries werd prompt verweten dat hij zijn straatje wilde schoonvegen.

De eigen verantwoordelijkheid van een politieke partij ontslaat de overheid nog niet van zijn taken, meent Arjo de Jong, directeur van het beveiligingsbedrijf Interseco. Hij was onder meer beveiliger van het Koninklijk Huis en later van biermagnaat Freddy Heineken. Vanwege zijn expertise is ook hij gehoord door Van den Haak en consorten.

Er is slechts gekeken naar concrete dreigingen aan het adres van Fortuyn, terwijl er bij zo'n omstreden politicus ook een zogeheten risicoprofiel had moeten worden opgesteld, zegt De Jong. Een stemmenmagneet als Fortuyn roept volgens hem boosheid op en loopt dus eerder de kans te worden aangevallen.

Ook Oscar Hammerstein, advocaat en vriend van Fortuyn, stelde na de moord het ontbreken van een risicoanalyse aan de kaak. Uit de verklaring die Van der G. onlangs aflegde, is gebleken dat hij de politiek leider vanwege diens standpunten heeft vermoord.

Voor de komende verkiezingen wordt van alle lijsttrekkers wél een risicoprofiel gemaakt, op basis waarvan wordt bepaald in hoeverre bescherming noodzakelijk is. Sowieso worden politici nu sneller en intensiever beveiligd, bevestigt de DKDB. Deze beveiligingsdienst is uitgebreid en mag vanwege een nijpend personeelstekort voortaan particuliere beveiligers inhuren.

Ook hebben de ministers Donner van Justitie en Remkes van Binnenlandse Zaken dit najaar, vooruitlopend op het advies van de commissie-Van den Haak, een eigen onderzoek ingesteld naar het systeem van persoonsbeveiliging. De geheime 'Circulaire bewaking en beveiliging' wordt onder de loep genomen.

Er gaapt een 'heel groot gat' tussen het moment van aangifte van bedreiging bij de politie en de daadwerkelijke bescherming door de DKDB, zegt De Jong. Hij verwacht dat dinsdag in het rapport gewag wordt gemaakt van dit vacuüm.

Als de commissie-Van den Haak constateert dat de beveiliging van Fortuyn niet deugde, heeft de PvdA een probleem met de nummer drie op haar kandidatenlijst: De Vries. De ministeriële schade zal vermoedelijk beperkt zijn. Korthals keerde als enige paarse minister terug in het kabinet-Balkenende. Donderdag trad hij af na kritiek van de parlementaire enquêtecommissie die de bouwfraude onderzocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden