'Fors deel prijs van huis zelf inleggen'

Wie een woning koopt, moet twintig procent van het geld zelf ophoesten. Dat adviseert de commissie-Wijffels. 'Banken hebben te veel risico's genomen met het verlenen van hypotheken.'

DEN HAAG - Mensen die een eigen woning willen kopen, zullen in de toekomst minimaal 20 procent van het geld zelf op tafel moeten leggen. Dit is een van de meest ingrijpende aanbevelingen van de Commissie Structuur Nederlandse Banken die vrijdag haar advies aan de regering uitbracht.


Minister Dijsselbloem kreeg het eerste exemplaar overhandigd van een rapport met aanbevelingen voor een 'dienstbaarder en stabieler bankwezen'.


Voorzitter Herman Wijffels (71) van de commissie zei op een persconferentie dat 'dit pas op lange termijn zal kunnen worden gerealiseerd'. 'Ik denk over tien tot vijftien jaar', relativeerde hij de aanbeveling. Maar het is duidelijk dat Nederlandse banken te veel risico's hebben genomen met het verlenen van hypotheken. 'Toen ik in 1981 bij de Rabobank kwam', zei Wijffels, 'was de maximale hoogte van de hypotheken 70 procent van de executiewaarde. Dat is in de jaren negentig en later opgelopen tot 100 en zelfs 105 procent.' Sinds de huizenprijzen zijn gaan dalen zijn daardoor veel woningeigenaren onder water komen te staan, hetgeen betekent dat hun hypotheekschuld groter is dan de waarde van het huis.


De regering heeft al besloten dat in 2018 de maximale hypotheek nog maar 100 procent van de executiewaarde mag zijn. De commissie Wijffels wil dit terugbrengen tot 80 procent. Op korte termijn kan de maatregel echter niet worden doorgevoerd, omdat huizenkopers ook eerst de gelegenheid moeten hebben om te sparen voor de ontbrekende 20 procent.


De commissie wil in Nederland daarvoor 'het bouwsparen' introduceren: het fiscaal vriendelijk opzij leggen van pensioenpremies voor de aankoop van een huis. De Vereniging Eigen Huis zei in een reactie blij te zijn dat de maatregel pas om lange termijn wordt ingevoerd, omdat het anders 'rampzalig zou zijn voor de huizenmarkt'.


De commissie-Wijffels concludeert in het rapport dat de Nederlandse banksector te veel gericht is geweest op transacties - een zo hoog mogelijke omzet. Hierbij kregen klanten producten in de maag gesplitst die ze niet konden doorgronden. Nu zouden voor hypotheken en pensioenen standaardproducten op de markt moeten worden gezet.


Verder wil de commissie dat de Nederlandse banken hun kapitaalbuffers versterken en veel eerder aan de hogere internationale kapitaalseisen (Basel III) voldoen dan in 2018 waarin ze officieel van kracht worden. Het versterken van het eigen vermogen hoeft niet te leiden tot hogere rentes voor hypotheken of andere kredieten, zei Wijffels. 'Want daardoor is het minder riskant om aan banken geld uit te lenen.'


Minister Dijsselbloem noemde dit idee om huizenkopers eerst te laten sparen voor ze een woning kopen vrijdag 'verstandig'. Volgens hem zijn er in Nederland de afgelopen jaren te hoge hypotheken verstrekt, ook vergeleken met andere landen. Na de zomer komt het kabinet met een reactie. Politici en banken reageerden positief op de voorstellen van de commissie.


Banken privatiseren

De commissie-Wijffels is geen voorstander van het nationaliseren van het bankwezen. ABN Amro en SNS Reaal zullen weer geprivatiseerd moeten worden, omdat het in staatshanden zijn van banken 'onverenigbaar is met de principes van een goed functionerende vrije markt'. 'Maar de privatisering moet pas plaatsvinden als de omstandigheden daarvoor geschikt zijn', stelt de commissie. 'En dat is niet nu, zoals iemand donderdag suggereerde.'


Beloning niet beperken

De commissie doet in tegenstelling tot een soortgelijke Britse bankcommissie geen voorstellen voor beperking van de beloning van bankbestuurders. In Groot-Brittannië was geadviseerd bonussen alleen nog uit te keren in de vorm van zogenoemde inbail-obligaties die bestuurders minimaal tien jaar moeten vasthouden en bij een faillissement worden afgeschreven. Wijffels zei dat de commissie er naar had gekeken, maar een dergelijk advies niet tot zijn taken vond horen.


Rechtstreeks beleggen

Pensioenfondsen beleggen 90 procent van hun geld in het buitenland. Banken halen voor de financiering van hun hypotheekportefeuilles 90 procent van het kapitaal uit het buitenland. Wijffels wil van deze omweg af. Hij zou graag zien dat Nederlandse pensioenfondsen rechtstreeks gaan beleggen in Nederlandse hypotheken. Dat is in de ogen van Wijffels geen voorstel voor een communistische planeconomie of enge nationalistische gedachte, want de buitenlandse financiers hebben tijdens de crisis de Nederlandse banken 'lelijk in de steek gelaten'.


Juridische scheiding

Commissarissen van banken moeten in de toekomst verstand hebben van risicomanagement. Ook moeten zakenbanken juridisch worden afgescheiden van het normale bankbedrijf als die 25 procent of meer van de activiteiten uitmaken. Banken moet desnoods wettelijk worden verboden voor eigen rekening en risico in financiële producten te handelen en vastgoedfinanciering mag niet verder gaan dan 80 procent van de executiewaarde. 'Of het bankroet van DSB en SNS Reaal hiermee was voorkomen weet ik niet, maar het was wel onwaarschijnlijker geweest', aldus Wijffels.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden