Formidable?

Europa is een Frans politiek project op Duitse kosten. Er zijn omschrijvingen die verder van de waarheid af zitten. En het raakt in ieder geval de kern van een bijzonder fenomeen in de Europese politiek: de enorme omzichtigheid waarmee Europa Frankrijk aanpakt - of liever gezegd: niet aanpakt - als het een loopje neemt met Europese regels en afspraken.

Ik maakte het zelf direct mee in mijn eerste maanden als minister van Financiën in 2007. Frankrijk hield zich niet aan de Europese begrotingsafspraken, andere landen spraken Frankrijk daar op aan en dus kwam Monsieur le Président lui-même, de net verkozen Sarkozy, ons in de vergadering van Europese ministers van Financiën (de Ecofin) vertellen hoe fout we zaten.

Het werd buitengewoon geestig theater. Eerst dat kleine mannetje dat binnenstormde en op hoge toon begon te vertellen waarom Frankrijk onder hem uit de as zou verrijzen en dat daar echt geen grote woorden van andere Europese landen bij nodig waren. En vervolgens de om zijn directheid en bijzonder gevoel voor humor bekend staande Duitse minister Steinbrück die er vol tegen inging. Een discussie die kortom nergens toe leidde. En Juncker dronk nog een glas.

Toen Sarkozy weer met grote stappen de zaal uit was gebeend, kreeg Christine Lagarde, destijds Frans minister van Financiën en nu topvrouw van het IMF, de opdracht een maand later terug te komen met beleid waardoor het Franse begrotingstekort wél binnen de Europese normen zou blijven. Toen ze een maand later terugkwam bleek de prognose van het Franse tekort inderdaad plots binnen de normen te vallen. Overigens niet doordat ze haar beleid had veranderd maar doordat ze de prognose van de economische groei in Frankrijk naar boven had bijgesteld ...

Stomverbaasd vroeg ik aan mijn topambtenaar, de helaas vorig jaar overleden Ronald Gerritse, waarom met name de Duitsers dit lieten gebeuren en of we daar niet iets van moesten zeggen. Ronald gaf me twee wijze 'ervaringslessen' mee. Ten eerste: als de Duitsers en Fransen het eens zijn, krijg je er als klein land echt geen beweging meer in. En ten tweede: als Frankrijk door de pomp moet vanwege Europa, is dat het einde van Europa.

Ik dorst de rest van de avond mijn mond niet meer open te doen. Maar de afgelopen dagen moest ik wel aan die uitspraken terugdenken. De nieuwe Franse ministersploeg heeft bij haar aantreden geroepen dat er minder bezuinigd zou moeten worden dan de Europese regels van Frankrijk vragen; ook werd burgers en bedrijven meteen lastenverlichting beloofd.

Dat was misschien onverstandig, maar bij het aantreden van een nieuwe ploeg ook nog wel voorspelbaar. Het echte nieuws was de reactie uit Europa. De begrotingscommissaris Olli Rehn verklaarde: 'Er zijn geen redenen om Frankrijk nog meer tijd te geven om het begrotingstekort terug te dringen.'

De afgelopen jaren heeft Frankrijk op formidabele wijze geprofiteerd van de Europese terughoudendheid om Frankrijk budgettair de les te lezen. Geen land waar zo beperkt werd bezuinigd en zo weinig werd hervormd. Geen land ook dat zo makkelijk uitstel leek te krijgen om de begroting op orde te krijgen. Misschien was het ook gewoon goed uitonderhandeld door de Fransen.

Maar het krediet lijkt nu op voor de Fransen. Voor het eerst zet de Europese Commissie de hakken in het zand en gaat dus een van beide partijen gezichtsverlies lijden, Europa of Frankrijk. De manier waarop Lagarde in 2007 wegkwam is nu niet meer beschikbaar: het Europese toezicht op hoe begrotingen opgesteld en geraamd worden, is vele malen sterker geworden en laat steeds minder ruimte voor trucs om onder de gevraagde discipline uit te komen. Durft Europa Frankrijk dan toch een nederlaag te laten lijden? Is Europa inmiddels zo sterk dat Europa dat zelf overleeft?

We zullen het zien. Ik hou het erop dat Frankrijk inbindt. Ook omdat de Franse socialisten, met een aangeslagen president Hollande, het de komende tijd vooral van hun nieuwe premier Valls zullen moeten hebben.

Bij de Franse socialisten gebeurt alles 25 jaar later dan bij hun Noord-Europese collega's. Manuel Valls pikt nu het soort socialisme op waar Blair en Kok in de jaren negentig furore mee maakten. Daar hoort een zeker financieel realisme bij. Of de kiezer het ook beloont, is helaas een stuk minder zeker.

Wouter Bos is econoom en politicoloog.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden