Formeren is ook een motto zoeken

Met de droge titel ‘regeringsverklaring’ komt een nieuw kabinet niet meer weg. Er moet een motto zijn...

CDA, PvdA en ChristenUnie zijn op zoek naar een motto voor een nieuw kabinet. Is zo’n motto een must? Nee, bepaald niet, leert de politieke geschiedenis. Pas de laatste jaren is het gebruik geworden om een titel voor het regeerakkoord te bedenken die de ambitie van de nieuwe regering kernachtig samenvat. Decennia lang werden de afspraken tussen de regeringspartijen op kurkdroge wijze aan het volk gepresenteerd.

‘Regeerakkoord 1989, resultaat programmatische besprekingen informateur Lubbers’, heette bijvoorbeeld het fundament onder het derde kabinet van Ruud Lubbers. Zijn opvolger, Wim Kok, hield het in 1994 nog bondiger: ‘Regeerakkoord’, was het enige wat er boven het stuk stond waarmee parlementaire geschiedenis werd geschreven: aan Paars I nam voor het eerst in ruim 75 jaar geen confessionele partij deel.

Hoewel dit kabinet geen motto had gekozen, zou het er later toch een opgeplakt krijgen: ‘Werk, werk, en nog eens werk’. Die woorden stonden in de regeringsverklaring die Kok als nieuwe premier aflegde in de Tweede Kamer. Ook het volgende kabinet van Kok, Paars II (1998-2002), hield het zakelijk. Dat deed oppositiepartij CDA verzuchten dat PvdA, VVD en D66 beter op zoek hadden kunnen gaan naar ‘een doeltreffend motto, een wervende ambitie’.

Zodra de christen-democraten weer mee mochten doen, in 2002, kwam er dan ook een leus: ‘Werken aan vertrouwen, een kwestie van aanpakken’. Dat was de titel van het ‘strategisch akkoord’ dat CDA, LPF en VVD twee maanden na de moord op Pim Fortuyn sloten. Die titel moest onderstrepen dat de tijd van gedoogbeleid voorbij was en dat de politiek de problemen van de burgers te lijf zou gaan.

De eerdere werktitel ‘Hersteld vertrouwen’ stuitte op een veto van de VVD, die niet te nadrukkelijk wilde suggereren dat de paarse kabinetten, waaraan ook de liberalen deelnamen, het vertrouwen van de kiezers hadden beschaamd.

Balkenende I viel door ruzies snel uiteen, maar de trend was gezet: ook PvdA en CDA gingen in 2003 op zoek naar een lijfspreuk toen zij een regering trachtten te vormen. Dankzij een ontboezeming van Balkenende weten we wat die zou zijn geworden als het niet tot een breuk was gekomen: ‘Verandering voor kracht en kwaliteit’.

Het werd uiteindelijk een coalitie van CDA, VVD en D66. Het motto van Balkenende II werd ‘Meedoen, meer werk, minder regels’. Dat ‘meedoen’ wekte hoon van de oppositie toen het kabinet met harde hervormingsvoorstellen kwam.

Premier Balkenende heeft al laten weten dat het thema nu moet worden gebouwd rond de term ‘nieuw elan’.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.