nieuws italië

Formatie Italië klapt: waarschijnlijk nieuwe verkiezingen op komst

Giuseppe Conte, de advocaat die tot zondagavond slechts enkele stappen verwijderd leek van het premierschap van Italië, heeft zijn formatieopdracht teruggegeven aan de president. Daarmee komt er geen regering van de populistische Vijfsterrenbeweging en de extreem-rechtse Lega.

Giuseppe Conte. Beeld AFP

Conte voelde zich gedwongen tot die keuze toen president Sergio Mattarella het niet eens bleek met de door hem ingeleverde lijst van kandidaat-ministers. Omdat deze formatie met 83 dagen al de langste ooit is in Italië, benoemt Mattarella waarschijnlijk snel een tussenregering. Aan haar de taak zo snel mogelijk nieuwe verkiezingen uit te schrijven.

Zowel Matteo Salvini van de Lega als Vijfsterrenvoorman Luigi Di Maio reageerde zondagavond furieus. ‘Dit is een institutionele botsing zonder precedent’, zei Di Maio op Facebook. ‘Wat is het punt van verkiezingen als je uiteindelijk toch je oren laat hangen naar de financiële markten?’ En Salvini zei: ‘Iemand onder druk van wie? heeft nee gezegd. Maar Italië is geen kolonie.’

Euroscepticus Savona

Dat het kabinet al klapt voor het goed en wel begonnen is, heeft een duidelijke reden: Paolo Savona (81), de door de Lega en Vijfsterrenbeweging gedroomde kandidaat voor het ministerie van Financiën. Savona is een overtuigd euroscepticus, die ooit zei dat de euro een ‘historische vergissing’ is. Italië zou zich volgens hem op moeten maken voor een mogelijk vertrek uit de muntunie.

‘De euro is een Duitse kooi, we hebben een plan B nodig’, schreef Savona in zijn nog te verschijnen autobiografie. Ook noemde hij de Noord-Europese druk op financiële hervormingen in Italië ‘koloniale omstandigheden die Griekenland ook al heeft ervaren’. ‘Duitsland heeft zijn visie over de eigen rol in Europa niet meer aangepast sinds het einde van het nazisme, ook al gebruiken ze niet langer militaire macht om die rol op te leggen.’

Om zo’n man op zo’n sleutelpositie als Financiën te benoemen, vond Mattarella een brug te ver in een land dat er juist alles aan moet doen een ernstige financiële crisis te voorkomen. Dat is met recht een verrassing: Mattarella (76) heeft tijdens zijn lange politieke carrière het conflict juist zo veel mogelijk proberen te vermijden. Steeds riep hij zijn land op om kalm te blijven, altijd probeerde hij de waan van de dag te ontstijgen.

Nieuwe verkiezingen

Zondagavond zei hij dat hij nu niet anders kon. ‘Elke dag stijgt de spread verder (het verschil tussen de rente op 10-jarige Italiaanse staatsobligaties en op Duitse, red.), en dus onze schulden.’ Hij zou alternatieve ministers hebben voorgesteld, die de coalitiepartners weigerden. ‘Niemand kan zeggen dat ik de geboorte van deze regering heb tegengehouden. Ik heb alle voorstellen geaccepteerd, behalve die voor de minister van Financiën.’

Met zijn afwijzing werpt Mattarella een enorme schaduw over de toekomst van Italië. Als er inderdaad nieuwe verkiezingen komen, zullen zowel de Lega als de Vijfsterrenbeweging een ongekend harde campagne voeren, waarbij ze met volle kracht zullen inbeuken op de gevestigde orde op de financiële markten die al in paniek raakten nog voor er één euro was uitgegeven, op de partijdige pers die maar negatieve stukken bleef publiceren, op Noord-Europese regeringsleiders en Brusselse ambtenaren die zich in allerhande verklaringen bezorgd uitspraken over de plannen van de nieuwe regering.

Maar ze zullen vooral inhakken op het politieke establishment, dat volgens de twee partijen sinds zondagavond wordt gepersonifieerd door een 76-jarige, niet door het volk gekozen president, die het in zijn hoofd durfde te halen om na een in hun ogen smerig politiek spel in de achterkamertjes van Rome de meerderheid van het Italiaanse volk te negeren door op zijn eigen kompas te varen.

Het is een risico dat Mattarella zal hebben ingecalculeerd voor hij zondagavond zijn besluit nam. Blijkbaar was zijn conclusie onder aan de streep duidelijk: liever dat, dan Paolo Savona.

Meer over het geklapte akkoord

Wie is Giuseppe Conte? Een grote onbekende, ‘zonder enig benul van politiek’, moet de misschien wel vreemdste regeringscoalitie uit de Italiaanse geschiedenis gaan leiden, schreef onze correspondent eerder in een profiel. 

De populistische partners Lega en de Vijfsterrenbeweging sloten akkoorden op de drie hoofdthema's: economie, Europa en immigratie. We zetten ze kort uiteen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden