Formatie: Heilig geloof in absoluut zwijgen

Ruttte en Samsom zijn het over één ding eens: het land schreeuwt om een stabiele coalitie. Elke 'ruis' in de onderhandelingen moet worden uitgesloten. De radiostilte is totaal.

Mark Rutte en Diederik Samsom op het BinnenhofBeeld anp

Als we Mark Rutte en Diederik Samsom mogen geloven, hoeft niemand zich zorgen te maken over hun vorderingen, deze eerste week in de Stadhouderskamer aan het Binnenhof. 'De sfeer is goed', zegt Samsom steeds als hij een microfoon voor zijn mond krijgt. Rutte zegt liefst niets, net als de informateurs Wouter Bos en Henk Kamp. 'Totdat we geslaagd zijn, zult u niet veel van ons horen', is hun boodschap aan de buitenwereld. En inderdaad vertoonden alle betrokkenen zich afgelopen week nauwelijks nog in het openbaar.

De algehele radiostilte is een vast onderdeel van Ruttes onderhandelingstactiek. Hij gelooft er heilig in dat het werkt om te zwijgen in alle talen. 'Ik haat het woord radiostilte, maar het moet', zei de premier in het voorjaar, toen hij nog met Geert Wilders en Maxime Verhagen in het Catshuis zat. Ook in 2010, rond de formatie van de gedoogconstructie, hield hij het stil.

Lagere school
Rutte is een liefhebber van de parlementaire geschiedenis en weet hoe het mis kan gaan in een formatie. Hij zat nog op de lagere school toen het streven naar openbaarheid de formaties van 1977 en 1981 liet ontsporen of zeer ingewikkeld maakte. Fracties en partijraden werden tussentijds op de hoogte gebracht van de vorderingen, journalisten voortdurend bijgepraat in de wandelgangen. Deels werd er onderhandeld via de krantenkolommen. Naarmate de persoonlijke verhoudingen tussen de hoofdrolspelers gedurende het proces slechter werden, liep het overleg uit de hand. Zo ruziede de PvdA zich in 1977 de oppositie in, ondanks tien zetels winst bij de verkiezingen.

Sindsdien gaat het anders. Soms hangt er een waas van geheimzinnigheid over de formatie, soms is het een dik gordijn. Die sfeer wordt versterkt door formaties op andere locaties dan het Binnenhof te laten plaatsvinden - Beesterzwaag in 2006 - of in heel kleine gezelschappen. Rutte en Samsom hebben gekozen voor die laatste variant. Over één ding zijn zij het zeker eens: na vijf gestrande kabinetten in tien jaar tijd schreeuwt het land om een stabiele coalitie. Het vertrouwen van de kiezers moet herwonnen. Elke ruis moet daarom worden uitgesloten.

Zo treft de radiostilte niet alleen de pers, maar ook de mindere goden in de fracties van PvdA en VVD. Zij worden niet of nauwelijks geïnformeerd over de voortgang. Velen suggereren dat ze heus wel weten wat er gebeurt, maar dat ze er nu even niets over kunnen zeggen tot de bordesscène. René Leegte, VVD-Kamerlid, is eerlijk: 'In de kabinetsformatie van 1994 was ik medewerker van VVD-leider Bolkestein en wist ik alles. Nu ben ik Kamerlid en weet ik niets.'

Nu en dan sijpelt intussen een druppel nieuws door. Er zijn bronnen die melden dat er overeenstemming is over het einddoel: 15 miljard bezuinigen tot 2017. De verdeling van de stoelen in de Trêveszaal zou geregeld zijn: VVD en PvdA krijgen elk zes ministers. En daar zit geen speciale minister voor Immigratie en Asiel meer tussen. Ook niet onbelangrijk: volgens sommigen gaat het zó snel, dat er eind oktober een regeerakkoord kan liggen.

Tegenover elke bron die het bevestigt, staat een andere die hevig ontkent. Op de vraag hoe dat verschil is te verklaren, komt vooralsnog geen antwoord. 'Sorry. Radiostilte.'

Lees meer in de Volkskrant van vandaag

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden