Formatie blijft moeizaam: ook financiën zijn struikelblok

De formatie van het kabinet Rutte III blijft moeizaam verlopen. VVD, CDA, D66 en ChristenUnie slagen er vooralsnog niet in een akkoord te bereiken over de financiële huishouding van het volgende kabinet. De onderhandelingen over begrotingsvraagstukken zijn volgens ingewijden lastiger dan voorzien.

De onderhandelaars vertrekken vrijdag van het Binnenhof. Beeld anp

De hoop was dat de partijen deze week stukken konden doorsturen naar het Centraal Planbureau (CPB) voor de definitieve doorrekening. Dat is niet gelukt en het is onduidelijk of het volgende week wel gaat gebeuren. Het CPB heeft ongeveer een week nodig voor de berekeningen. Pas daarna kan de formatie aan de afrondende fase beginnen, al zijn er ook op andere terreinen nog losse eindjes.

Tot dusver was er vooral veel aandacht voor potentiële splijtzwammen zoals de medisch-ethische thema's, maar de onderhandelingen over de financieel-economische onderwerpen blijken nu ook moeilijk. Een ingewijde neemt het woord 'taai' in de mond.

Zalm kwam begin augustus al met voorstellen voor de begroting van Rutte III, maar ruim een maand later is 'de financiële plaat' nog niet klaar. Op fiscaal gebied zijn de onderlinge verschillen nog niet opgelost, erkennen ingewijden.

Dat komt deels omdat de vier partijen tijdens de campagne nogal verschillende standpunten hebben ingenomen. Het CDA heeft in zijn verkiezingsprogramma bijvoorbeeld over de hele linie belastingverlagingen beloofd, voor gezinnen én bedrijven, op arbeid én vermogen. Als partijleider Sybrand Buma daar aan vasthoudt, wordt het lastig om financiële ruimte te creëren voor een ambitieuze agenda. Een partij als D66 wil wel de belastingen voor bedrijven en op vermogen verhogen, ook om hervormingen en een nieuw klimaatbeleid mogelijk te maken.

Het beoogde nieuwe kabinet lijkt de economische wind vol in de rug te hebben, maar de formerende partijen klagen achter de schermen dat de financiële ruimte kleiner is dan de buitenwereld denkt. Weliswaar is er door de aantrekkende groei een overschot van zo'n 13 miljard in 2021, een deel daarvan is al opgesoupeerd door tegenvallers.

De grootste investering zit bij de ouderenzorg, waaraan 2,1 miljard extra moet worden uitgegeven. Op de lange termijn kan dat bedrag nog verder oplopen. De formerende partijen worden daardoor bijna gedwongen maatregelen te nemen die de houdbaarheid van de staatshuishouding verbeteren. Er zijn ook nog tekorten bij de onderwijsbegroting, de gaswinning moet verder terug en het ministerie van Veiligheid en Justitie blijft een probleemkind.

Tegelijkertijd worden de onderhandelaars geconfronteerd met een groeiend wensenlijstje uit de samenleving, uiteenlopend van de roep om extra investeringen in infrastructuur tot meer loon voor leraren en militairen. De partijen moeten daarnaast nog trofeeën binnenhalen om kabinetsdeelname aan de eigen achterban te verkopen.

Zo ontkomt de ChristenUnie er bijna niet aan om een flinke lastenverlichting op te eisen voor gezinnen met slechts één kostwinnaar. De belastingdruk voor die huishoudens is hoger dan die bij tweeverdieners. Segers zei tijdens de campagne dat premier Mark Rutte zich gedroeg als 'een vijand van het gezin'.

D66-leider Pechtold moet juist een behoorlijke investering voor het onderwijs binnenhalen - onder meer om de klassen kleiner te maken. VVD en CDA hebben weer zwaar ingezet op lastenverlichtingen.

Demissionair minister van Financiën Jeroen Dijsselbloem noemde de trage formatie vrijdag in toenemende mate problematisch. 'Ze moeten gaan afronden', vond hij.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden