FOOIEN

'Eén uitsmijter ros, twee koffie, één Spa. Dat maakt dan dertienvijfenzeventig.'..

'Maakt u er maar vijftien gulden van.'

(Soms zit het mee:) 'Dank u beleefd.'

(Soms zit het tegen:) Met een bijna vanzelfsprekend gebaar schuift de ober zwijgend de vijftien gulden van de tafel in zijn linkerhandpalm.

Hoe had hij gereageerd, als ik exact dertien gulden en vijfenzeventig cent had neergeteld? Zou hij me met zijn blikken hebben neergesabeld? Me naar de keel zijn gevlogen?

Volgens de Winkler Prins is een fooi (van het Franse voie = weg, reis) of bedieningsgeld 'een veelal onverplichte, maar in sommige bedrijfstakken gebruikelijke vergoeding voor persoonlijke diensten'.

Onverplicht! Vertel dat maar eens met een stalen gezicht aan een Haagse taxichauffeur. Leg dat maar eens zonder te blozen uit aan een Amsterdamse serveerster.

Hoe zit dat eigenlijk elders, in landen waar we ons overwegend als toeristen ophouden en gedragen? Een korte en daarom allerminst representatieve steekproef in wat reisgidsen.

Indonesië: 'Afhankelijk van de service kunt u overwegen om een fooi te geven. Doorgaans is bedieningsgeld bij de rekening inbegrepen. Taxichauffeurs verwachten vaak een paar honderd rupiah extra.'

Canada: 'Serveersters en kelners, maar ook taxichauffeurs en kappers rekenen op een fooi.'

Guatemala: 'Bij een rekening in een restaurant zijn fooien niet inbegrepen; 10 à 15 procent extra is gebruikelijk. Het is niet nodig om taxichauffeurs een fooi te geven, omdat je met hen een prijs afspreekt.'

Niger/Nigeria/Kameroen: 'Fooien zijn niet verplicht, maar worden gewoonlijk wel verwacht. De grootte kunt u zelf bepalen, afhankelijk van de geleverde prestatie. Een te grote vrijgevigheid werkt marktbedervend.'

Is dat even een gotspe! Een te grote vrijgevigheid werkt marktbedervend! Eerst vanaf onze hooghartige westerse troon die Derde-Wereldbewoners leren braaf hun hand op te houden voor een extraatje, en nu roepen: ho, wacht even, een dubbeltje is genoeg, een kwartje werkt marktbedervend. Wat jammer toch dat de cent uit de roulatie is.

Niet verplicht, wel verwacht. Wie heeft ze die verwachting aangeleerd? Wij toch zeker, wij Sinterklazen die zo nodig mèt onze beschaving ook de tips allerlei kolonies moesten binnendragen. Ha, daar is de blanke tuan, en wat heeft hij daar bij zich? Hoera, het fooienstelsel!

Er zijn uiteraard - en gelukkig - uitzonderingen.

Neem Japan waar 'het niet gebruikelijk (is) dat u een fooi geeft. In hotels en restaurants wordt meteen zo'n 10 tot 15 procent bedieningsgeld bij de rekening opgeteld'. Jammer alleen dat Japan voor niet-Japanners zo'n duur land is. Voor Japanners trouwens ook; niet voor niets gaan ze allemaal buiten hun eigen land op vakantie.

Nòg aanlokkelijker, Australië: 'Fooien zijn minder gebruikelijk dan bij ons. Kruiers hebben hun vaste prijs, taxichauffeurs verwachten helemaal geen fooi en alleen in een restaurant wordt nog wel eens iets extra's gegeven.' Wie dat nalaat - misschien omdat de bediening abominabel is - bereikt toch ongeschonden de buitendeur en hoort zich zelfs een vriendelijk 'tot ziens' toegewenst.

En dan het absolute paradijs, Nieuw-Zeeland: 'Het is niet de gewoonte om fooien te geven. Aan hotel- of restaurantrekeningen worden meestal geen servicekosten toegevoegd.'

Het is even wennen. In het eerste Nieuwzeelandse café dat ik na aankomst in Auckland aandeed, werd ik meteen hèt gespreksonderwerp van de kasteleinse en haar familie. Het was de macht der gewoonte die me bij het afrekenen van een rondje wat losse munten terug over de tap deed schuiven. De verrassing aan gene zijde van de bar was onmiskenbaar. Ik zag haar denken: 'Meneer heeft misschien nog wat last van een jet lag.'

Nou, even snel als die jet lag verdween, raakte ik gewend aan het fooienstelsel. Of liever: aan het ontbreken daarvan. Een mens leeft ineens met heel wat zorgjes minder. Zal ik het bedrag op hele of halve dollars afronden? Kom ik over ik als een big spender of als een tweede Scrooge? Geen vragen van levensbelang, maar toch kunnen ze knap dwars zitten.

Zelfs in Napier, waar twee Nederlanders een Indonesisch restaurant runnen, liet ik - onbezwaard - de fooi achterwege. Na een paar weken Nieuw-Zeeland bleek dàt de macht der gewoonte te zijn geworden. Maar ach, bij terugkeer in de Nederlandse horeca besefte ik al snel weer terug te zijn op aarde. 'Maakt U er er maar vijftien gulden van, ALSTUBLIEFT.'

Frans van Schoonderwalt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden