Reconstructie

Fontein van Bernini, vol flessen en urine

Voor Feyenoord-hooligans herleven in Rome oude tijden. Ook supporters met een stadionverbod zijn er. Waarom escaleerde het zo? 'Ik heb nog nooit zoiets meegemaakt.'

null Beeld EPA
Beeld EPA

Het is 15 december 2014, amper een half uur na de loting voor de Europa League: op fansites van Feyenoord circuleren plaatjes van het Colosseum met daaronder de disclaimer: 'Bericht voor UEFA, dit was dus al zo, hè?' Het lot heeft de Rotterdamse topclub aan AS Roma gekoppeld. Feyenoord, een kwakkelende topclub in Nederland, en Roma, titelkandidaat in Italië.

Het is relatief lang geleden dat Feyenoord een Europese wedstrijd van formaat speelde, tot onvrede van de supporters. Een tijdlang ging de Rotterdamse club Europees zonder aanhangers op stap, uit angst voor ongeregeldheden. Nog redelijk vers in het geheugen liggen de herinneringen aan Basel en Nancy. In Nancy werden in 2006 trams vernield en zelfs uit de rails getild. Door de chaotische situatie kwamen ook Feyenoord-fans zonder kaartje in het stadion. De wedstrijd werd uiteindelijk gestaakt. Een schorsing door de Europese voetbalbond volgde.

Fysiek overleg

Iets meer dan twee maanden na de loting druppelen de eerste Feyenoord-supporters Rome binnen. Het is maandagmiddag. Velen hebben een vakantie aan het bezoek aan de Europa Leaguewedstrijd vastgeplakt. Elk uur zwelt het legioen aan. Er worden zo'n zesduizend fans in de Italiaanse hoofdstad verwacht.

Op 7 januari bezocht een Rotterdamse delegatie, bestaande uit de manager supporterszaken, de veiligheidsmanager en een vertegenwoordiger van de Rotterdamse politie, Rome voor 'een fysiek overleg'. Dat organiseert de club altijd als de verwachting is dat meer dan driehonderd supporters zullen meereizen. Er moet antwoord komen op vragen: hoeveel kaarten zijn beschikbaar, wat kosten ze en waarmee moeten beide partijen rekening houden?

null Beeld Stefano Montesi / Demotix
Beeld Stefano Montesi / Demotix

Alcohol verboden

De lokale autoriteiten zeggen dat ze willen dat supporters in een park op een bus stappen om zo de laatste 2 kilometer naar het stadion af te leggen. De Feyenoord-delegatie waarschuwt meteen: hou er rekening mee dat de fans willen lopen. Er is geen ruimte voor discussie. Beide partijen gaan uiteindelijk akkoord.

De supporters hebben Campo dei Fiori toegewezen gekregen als ontmoetingsplaats. Normaal drinken studenten hier hun chianti. Woensdagavond is het plein drooggelegd. Op straffe van 7.000 euro en een week sluiting is het de horeca verboden alcohol te schenken.

'Tevreden over supportergedrag'

De avond begint rustig. Opeens is daar politie, die het plein vol clandestien drinkende Feyenoorders leegveegt. Er worden vijftien hooligans gearresteerd.

De kaarten voor het duel in de achtste finales waren gewild. Feyenoord mag in eerste instantie 3.600 tickets verkopen aan de fans. De directie vindt dit te weinig en vraagt AS Roma om meer kaarten. Ook versoepelt de club 'het strenge verkoopregime', vanwege 'het bijzondere karakter van de wedstrijd'. 'Feyenoord is heel tevreden over het recente gedrag van supporters', schrijft de club in januari op de website. Kaarten kunnen alleen op eigen naam worden gekocht.

Vanuit Hotel Piazza di Spagna hoort eigenaar Alessio D'Anzi vroeg op de donderdagochtend het eerste gezang in de taal die hij herkent van zijn logés. Ondanks de drooglegging sjouwen er vanaf het begin van de ochtend illegale straatverkopers met enorme tassen van supermarkten Coop en Conad rond, vol met alles wat de burgemeester verboden heeft.

Hoogste staat van paraatheid

'We stonden op het plein voor de Spaanse Trappen', zegt Ron Smit, voorzitter van de supportersvereniging. 'We mochten van de politie niet op de trappen staan. Overdag was de sfeer perfect. Het was lekker weer, 15 graden, en ja: er werd veel gedronken, soms misschien te veel.'

De politie ziet, tot onbegrip van D'Anzi, niet in wat voor tijdbom er voor zijn hotel aan het tikken is. 'De organisatie leek volledig te ontbreken. En uiteraard was dat niemands schuld', zegt hij cynisch.

De Nederlandse ambassade is dan al in de hoogste staat van paraatheid. Het personeel wordt platgebeld door familieleden van de arrestanten van de dag ervoor.

Wedstrijd van het jaar

Voor de hooligan is het duel met AS Roma de wedstrijd van het jaar. Ook supporters met een stadionverbod in Nederland reizen mee. In Nederland, waar het toezicht streng is, is dat onmogelijk geworden. In Rome, waar ze anoniem zijn, herleven oude tijden. Vier generaties binnen het hooliganleger komen samen, escalatie is onontkoombaar. Gestimuleerd door groepsgevoel, gevoed door drugs en drank, zijn er geen grenzen meer.

De politie arriveert dondermiddag tegen twee uur in groten getale op het plein onder aan de Spaanse Trappen. En daar is reden toe, zegt hoteleigenaar D'Anzi. De sfeer is grimmig geworden. 'Er waren denk ik zo'n tweehonderd man hard op weg echt laveloos te worden, zegt hij. 'Ze smeten hun bierflessen op straat en namen nauwelijks meer de moeite een café binnen te gaan als ze moesten pissen.'

Smit van de supportersvereniging: 'Er waren geen mobiele toiletten, dat was niet handig. Als ik moest plassen, ging ik even wat drinken op een terrasje en dan binnen naar de wc. Maar niet iedereen deed dat.'

Escalatie

Niet veel later, vlak voor de charges beginnen, verlaat Smit het plein om een hapje te eten. Een groot deel van de Feyenoordsupporters volgt dat voorbeeld. Ze realiseren zich dat het misgaat en maken zich uit de voeten.

Een woedende burgemeester Ignazio Marino belt met de Nederlandse ambassadeur. Diens plaatsvervanger Joost Klarenbeek verzekert hem dat Nederland de acties van de hooligans veroordeelt. Hij belooft hulp met het onderzoek 'zodat alle schuldigen worden gestraft'. Voor de buitenwereld wordt een verklaring opgesteld.

'Het escaleerde echt om half drie', zegt Roberto Wirth, voorzitter van lokale ondernemersvereniging. 'De meeste winkels waren toen al dicht. De eigenaren vertelden mij dat ze zichzelf uit angst opsloten in hun panden. De rolluiken deden ze omlaag vanwege het rondvliegend glas.'

Supporters van Feyenoord clashen met de politie in Rome. Beeld Reuters
Supporters van Feyenoord clashen met de politie in Rome.Beeld Reuters

Bloed

Hordes fotografen, twitterende correspondenten en Italiaanse cameraploegen zien hoe de pas gerestaureerde trots van het plein, de fontein La Barcaccia, wordt gebruikt als openbaar toilet. Wirth: 'Een schande. Een historische prachtfontein, gemaakt door Bernini, die droop van de pis.'

Om vier uur drijft de politie met harde charges de supporters de steegjes rondom Piazza di Spagna in. D'Anzi: 'Ik heb nog nooit zoiets gezien. Ik had hier een gezin met kinderen dat niet kon ophouden met huilen. Ze zagen dingen die je eigenlijk niet mag zien in een fatsoenlijk Europees land. Het was oorlog.'

Voor zijn hotel liggen jongens op hun buik bij de trappen, bloed druppelend uit hun hoofdwonden. Na een half uur is het plein schoon. Een aantal supporters wordt gearresteerd, de rest is in stadpark Villa Borghese, waar ze wachten op de bussen naar het stadion.

Schaamrood

Bij het bestuur van Feyenoord staat het schaamrood op de kaken. Zes weken voorbereiding liggen in de prullenbak. Het is geen excuus, maar handig is het ook niet dat de autoriteiten in Rome een dag voor de wedstrijd de plannen wijzigden. De Feyenoord-supporters die werden geacht bij het stadion hun vouchers om te ruilen voor een echt kaartje, moeten dat nu plotseling in een park doen.

Daar staan staan twaalf stewards van Feyenoord voor een lange rij met bussen. Die hebben nooit kunnen controleren wie er allemaal in de bussen gingen. Waarschijnlijk zijn supporters met een stadionverbod er ook in terechtgekomen, en daarmee ook in het uitvak.

Het plein onder aan de Spaanse Trappen is inmiddels leeg en om de fontein La Barcaccia, nog altijd gevuld met lege flessen Birra Moretti en urine, staat een dranghek.

De politie kijkt naar de schade die is toegebracht aan de fontein onderaan de Spaanse Trappen te Rome. Beeld AFP
De politie kijkt naar de schade die is toegebracht aan de fontein onderaan de Spaanse Trappen te Rome.Beeld AFP

'Nederlandse beesten'

Een dag later zijn de kranten genadeloos. 'Nederlandse beesten', kopt Il Tempo. 'Barbaren', staat er in blokletters op sportkrant La Gazzetta dello Sport. Binnenin beschuldigt naar goed Italiaans gebruik rechts de burgemeester van Rome, beschuldigt de burgemeester op zijn beurt de prefect en leggen de linkse Grillini de schuld bij minister van Binnenlandse Zaken Alfano. De Italiaanse premier Renzi is woedend: 'Het enige persbericht dat Feyenoord nu moet uitbrengen, telt maar vijf letters: 'Scusa.'

VVD en PvdA vinden dat de relschoppers ook in Nederland moeten worden aangepakt. Opel, hoofdsponsor van Feyenoord, distantieert zich van de gebeurtenissen. Burgemeester Aboutaleb schrijft zijn Romeinse ambtsgenoot vrijdagmiddag een brief, biedt zijn excuses aan en zegt alle steun te verlenen aan het grootschalige onderzoek dat is aangekondigd. Hij besluit: 'Ik wens u en de inwoners van uw stad sterkte bij de nasleep van deze trieste gebeurtenis.'

Met medewerking van Jeroen Visser en Iwan Tol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden