nieuws duurzaam europa

Fonds van 100 miljard moet Polen over de streep trekken om de Europese Green Deal te steunen

De Europese Commissie presenteert komende dinsdag investeringsplannen van ruim 1.000 miljard euro om de EU in 2050 klimaatneutraal (netto geen CO2-uitstoot) te maken. Politiek gevoelig onderdeel is het ‘eerlijke overgangsmechanisme’, een nieuw fonds van 100 miljard euro voor regio’s die het hardst geraakt worden door de omschakeling naar een duurzame economie.

Rookpluimen boven een energiecentrale waar bruinkool verbrand wordt in het Poolse Belchatow. Beeld AP

In de nog vertrouwelijke Commissievoorstellen staat dat alleen regio’s die ‘een disproportioneel grote uitdaging’ ervaren bij de omschakeling, aanspraak kunnen maken op het overgangsfonds. Lidstaten moeten gedetailleerde plannen indienen bij de Europese Commissie om geld aan te vragen. Volgens betrokkenen dient het nieuwe fonds onder meer om de gevolgen op te vangen van de sluiting van kolencentrales, verouderde industrieën en vervuilende diesel veerdiensten.

De Commissie hoopt dat met dit financiële extraatje Polen zich alsnog achter de 2050-doelstelling voor klimaatneutraliteit schaart. In december weigerde de Poolse premier als enige daarvoor te tekenen. Commissieambtenaren vrezen een politiek gevecht tussen de lidstaten over wie kan putten uit het overgangsfonds.

Eerlijk overgangsfonds

Dat ‘eerlijke overgangsfonds’ bestaat uit drie delen. Het eerste (30 miljard euro) betreft subsidies. Het geld hiervoor komt uit de nieuwe EU-begroting (7,5 miljard), uit bestaande steunfondsen voor armere regio’s (10 miljard) en uit een eigen bijdrage van de betrokken landen (12 miljard). Armere lidstaten als Roemenië, Bulgarije en Polen zijn niet gecharmeerd van het gebruik van bestaande steunfondsen voor de vergroening, zij willen extra geld.

De tweede en derde pijler van het overgangsfonds bestaan uit goedkope leningen voor de meest getroffen regio’s. Die leningen zijn goedkoop omdat het risico wordt afgedekt met een garantie uit het EU-budget, met hulp van de Europese Investeringsbank (EIB) en de financiële sector zelf. Dit leidt tot nog eens 70 miljard aan investeringen, waarmee het totale overgangsfonds op 100 miljard euro staat voor de komende zeven jaar (2021-2027).

GreenPeace-activisten zetten kruisen neer met de inscriptie ‘kool doodt’ nabij de energiecentrale in Belchatow in Polen. Beeld EPA

Dat is een druppel op de gloeiende plaat, afgezet tegen wat nodig is om een klimaatneutraal Europa in 2050 te bereiken. De huidige (minder ambitieuze) doelstelling van 40 procent minder CO2-uitstoot in 2030 vergt volgens de Commissie al een investering van 260 miljard euro per jaar. Vandaar dat de eurocommissarissen Dombrovskis (Euro) en Timmermans (Green Deal) volgende week ook nadere details presenteren van het eerder aangekondigde Duurzaam Europa Investeringsplan. Dat moet komende 10 jaar minimaal 1.000 miljard aan investeringen losweken. Het overgangsfonds is daar een klein onderdeel van.

Het duizendmiljardenplan betreft vooral het anders inzetten van de Europese begroting. Een kwart daarvan moet direct gericht worden op de omschakeling naar een duurzame economie. Belangrijk hierbij is dat de EIB een Europese klimaatbank wordt. De EU-lidstaten zijn eigenaar van de EIB, zij staan garant voor de financiële activiteiten van de bank.

Commissievoorzitter Von der Leyen riep de lidstaten vrijdag op haast te maken met het vaststellen van de nieuwe meerjarenbegroting (2021-2027) van de EU. Die is cruciaal voor de financiering van de klimaatambities. Over dat budget zijn de EU-landen diep verdeeld. Nederland, Denemarken, Zweden en Oostenrijk willen niet verder gaan dan 1,00 procent van het Europees nationaal inkomen (circa 1.000 miljard euro), waar de armere landen en het Europees Parlement aansturen op honderden miljarden meer. EU-president Michel hoopt het komende half jaar een akkoord te bereiken met de regeringsleiders.

Lees meer over de Green Deal

De EU-landen bereikten in december een akkoord over klimaatneutraliteit in 2050. Alleen Polen heeft meer tijd nodig om zich bij die belofte te kunnen aansluiten en krijgt daarvoor tot juni 2020 de ruimte.

Heel concreet is de Green Deal van de Europese Commissie nog niet. Eigenlijk zijn het vooral aankondigingen van plannen. Toch is er wel wat te zeggen over de praktische haalbaarheid van onderdelen van dit omvangrijke plan.

De klimaattop in Madrid stagneert. De aftrap van de European Green Deal van woensdag moet andere landen stimuleren om zich ook uit te spreken voor ambitieuzere klimaatplannen. Maar hoe valt de Deal?

EU-president Charles Michel wierp in Madrid zijn volle gewicht in de strijd voor een klimaatneutraal Europa in 2050. Maar het blijft de vraag op hoeveel politieke weerstand het ambitieuze doel zal stuiten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden