FOKKER-BESPREKINGEN Over overlevingsplan is nooit écht gepraat

TOT HET moment waarop minister Wijers vrijdagmiddag in het Catshuis nog eens enkele honderden miljoenen bood, is over het voortbestaan van Fokker eigenlijk nauwelijks onderhandeld....

Het is niet ondenkbaar dat de onderhandelaars, oud-Unilever-topman Floris Maljers namens EZ en Dasa-chef Manfred Bischoff, al die maanden stoïcijns langs elkaar heen hebben gepraat. Dat de een nooit van de ander heeft willen geloven dat die bereid was de Nederlandse vliegtuigfabriek kapot te laten gaan. Dat er een pokerspel is gespeeld, waarin beide spelers bluften, er rotsvast van overtuigd dat de ander op den duur zou wijken.

Bij Fokker gelooft men dat de door de wol geverfde onderhandelaars van Dasa en EZ elkaar nooit goed hebben begrepen. Dat zou hilarisch zijn, als het niet zo dramatisch was. Fokker gaat in die lezing ten onder aan een levensgroot Duits-Nederlands misverstand, waarbij minister Wijers bleef rekenen op de deep pockets van Daimler-Benz, met 100 miljard omzet het grootste industriële concern van Duitsland, en de Duitsers maar niet konden geloven dat de sociaal-democratische premier Kok het ontslag van 7900 werknemers op zijn geweten zou willen hebben, dat een overheid überhaupt een onderneming als Fokker zou laten omvallen.

Dasa zou in die optiek voortdurend getoond hebben van goede wil te zijn. Door nog eens een miljard aan nieuw kapitaal aan te bieden voor een bedrijf waaraan al miljarden waren uitgegeven. Door de kredietlijn open te houden tot het moment waarop er 1,4 miljard naar Fokker was gevloeid. Door in december nog voor anderhalf miljard aan lease-vliegtuigen over te nemen .

En Wijers zou, nog altijd volgens die lezing, nooit hebben willen aannemen dat Dasa de strategisch zo belangrijke vliegtuigbouwer Fokker in allerlaatste instantie niet zelf op de been zou houden. Het was nu eenmaal hun fabriek. De Duitsers bewogen niet, maar moesten dat op een goede dag gaan doen.

Tegenover dat dramatische relaas staat een reconstructie die zakelijker is. Die begint met het uitgangspunt van Wijers dat Fokker geen Nederlandse onderneming meer was sinds Dasa in 1993 de meerderheid van de aandelen kocht. Dan staat vast dat de Nederlandse staat, die nog maar enkele maanden een minderheidspakket in Fokker zou hebben - de 22 procent in Fokker Holding die in april 1996 zou worden overgedaan aan Dasa -, al meer dan een jaar heeft gezegd dat Fokker niet meer op staatssteun hoeft te rekenen. En dan is ook voor de Duitsers van meet af aan duidelijk geweest dat Wijers geen gulden méér in Fokker zou steken dan hij zowiezo kwijt zou zijn bij een faillissement: de 800 miljoen aan ontwikkelingskredieten.

Omgekeerd moet dan ook Maljers als onderhandelaar maar al te goed hebben ingezien dat Bischoff geen moment heeft gebluft. Tegenover Dasa's van 1 miljard vers kapitaal voor Fokker, stond de eis dat de Nederlanse overheid 1,3 miljard zou ophoesten. Dat was inderdaad een dictaat: Bischoff had zelf geen enkele ruimte om minder te vragen. En naarmate de maanden verstreken, groeiden de beide onderhandelaars niet naar elkaar toe, maar dreven ze zelfs verder uiteen.

Zo kon Wijers wel aandringen op een plan voor Europese samenwerking in de vliegtuigindustrie, omdat hij zonder die samenwerking al helemaal geen toekomst voor Fokker zag, maar Dasa noch Fokker waren in staat Britten, Fransen en Italianen aan zich te verplichten. Daarbij kan de arrogantie van Dasa een rol hebben gespeeld: Schrempp had wel erg luid verkondigd dat hij met Fokker een leidende rol kon opeisen. Anderzijds weigerden de andere Europese vliegtuigbouwers nog te praten toen het erop begon te lijken dat Fokker wel eens kon verdwijnen als concurrent.

In de laatste gesprekken tussen Maljers en Bischoff moet ten slotte het verlies van Fokker aan de orde zijn geweest. Dat liep over 1995 op tot circa 1,4 miljard, nog eens 400 miljoen meer dan aan het begin van de onderhandelingen was gedacht. Dat moet, met de 'absoluut onaanvaardbare verliezen' die zich bij Daimler-Benz volgens topman Schrempp aftekenden, het dictaat van Dasa nog harder hebben gemaakt dan het al was.

Toen Wijers vrijdag alsnog 'bewoog kan hij nauwelijks meer hebben gedacht dat zijn gebaar nog enige betekenis kon hebben.

Henk Blanken

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden