Wie heeft gelijk?

FNV: minimumloon moet omhoog – Werkgevers: slecht idee

Vakbond FNV pleit voor een flinke verhoging van het minimumloon. Goed idee? Absoluut niet, vinden de werkgevers. Economen zijn verdeeld. Het minimumloon staat niet ter discussie, een verhoging wel.

Jongeren protesteren tegen het lage minimumjeugdloon. Beeld ANP

Een Bulgaarse werknemer aan de onderkant van de Bulgaarse arbeidsmarkt krijgt een minimumloon dat ongeveer even hoog is als wat de laagstbetaalde Nederlandse werknemers kregen in 1969, het jaar waarin het minimumloon voor het eerst wettelijk werd geregeld in Nederland. Dat eerste minimumloon werd toen vastgesteld op iets meer dan 600 gulden per maand. In Bulgarije is de bodem in het loongebouw in 2019 nog geen 300 euro.

In beide landen staan vakbonden op om de koopkracht van de minst verdienende werknemer op te vijzelen. Het Bulgaarse Podkrepa (‘Steun’) pleit voor een Europees minimumloon van 400 euro per maand. De Nederlandse FNV wil het minimumloon opkrikken van iets meer dan 9 euro per uur naar 14 euro. Per maand zou het minimumloon dan uitkomen op ruim 2.400 euro. In dat geval neemt Nederland de koppositie in Europa over van Luxemburg (bijna 2.100 euro).

Veertien

Een week geleden, op de veertiende, toog de FNV met enkele honderden aanhangers en een grote houten veertien naar Rotterdam-Zuid voor de aftrap van de campagne. Vanuit de arbeidersstad moet de roep om ‘de veertien’ zich verspreiden over heel Nederland. Met een verhoging van het WML (wettelijk minimumloon) wil de bond in één klap de scheve inkomensverdeling flink terugbrengen. Miljoenen mensen profiteren, zo stelt de FNV in een dertig pagina’s tellend document. Niet alleen de laagstbetaalde werknemers (zo’n half miljoen, volgens het CBS) gaan erop vooruit, maar ook mensen in de bijstand en de AOW, wier uitkeringen zijn gekoppeld aan het minimumloon.

Deze groepen hebben de afgelopen decennia hun inkomen en koopkracht achter zien blijven bij dat van andere inkomensgroepen, stelt de bond. De overheid stelt het minimumloon jaarlijks omhoog bij aan de hand van de gemiddelde loonstijging in de door de bonden afgesloten cao’s. Maar door incidentele extra’s stijgen de lonen harder en lopen steeds verder op het WML uit. Bovendien keren de bedrijven miljoenen uit aan hun aandeelhouders en verdienen topbestuurders tientallen tot honderden keren meer dan de mensen op de werkvloer. Hoogste tijd voor een inhaalslag, vindt de bond.

Werkgevers

De FNV zet hoog in en heeft het eerste resultaat al binnen: debat. Aartsrivaal VNO-NCW, de werkgeverslobby, hapte meteen. Bijzonder slecht plan, vinden de bedrijven. Het vakbondsvoorstel ‘pakt dramatisch uit’ voor werknemers en bedrijven, stelt een woordvoerder. Hij verwijst naar onderzoek van het Centraal Planbureau uit 2016 getiteld Kansrijk arbeidsmarktbeleid. Een verhoging van het minimumloon behoort niet tot de slimme keuzes, impliceert het Planbureau: met 5 procent erbij verliezen 45.000 mensen hun baan.

Bovendien kost het plan van de FNV de belastingbetaler per jaar 20 miljard extra, stellen de werkgevers met een verwijzing naar het CPB. De kosten zitten vooral in de uitkeringen die aan het WML zijn gekoppeld. Volgens FNV is het nettoprijskaartje nog geen 6 miljard: de maatregel levert ook weer geld op omdat werknemers meer belasting afdragen. Wat VNO-NCW niet vermeldt uit het CPB-rapport zijn de positieve effecten van een hoger minimumloon: de productiviteit stijgt en de inkomensongelijkheid daalt.

Wie heeft gelijk?

Bij elke argumentatie is wel een cijfer te vinden, afhankelijk van de afzender. Wie heeft gelijk? Het zal niet verrassen, maar ook de wetenschap kan geen eenduidig antwoord geven. Twee recente studies uit Amerika komen tot tegenstrijdige conclusies. De Verenigde Staten zijn een interessant laboratorium omdat het minimumloon per staat verschilt. Onder de druk van de ‘Fight for 15’-arbeidersbeweging, hebben inmiddels zes staten ingestemd met het stapsgewijs verhogen van het minimumloon naar 15 dollar per uur. Het landelijke minimum ligt op iets meer dan 7 dollar.

Een hoger minimumloon heeft op de lange termijn een positief effect voor werkenden, concludeerden economen Kevin Rinz en John Voorheis vorig jaar. De twee onderzoekers van het Amerikaanse Census Bureau vergeleken de inkomensontwikkeling van Amerikanen tussen 1990 en 2013 en kwamen tot opvallende inzichten. Onderzoeker Rinz laat per mail weten: ‘Mensen aan de onderkant zien hun inkomen gemiddeld sneller groeien wanneer het minimumloon omhoog gaat. We zagen in de data dat dit effect over een periode van jaren aanhield.’ Ook bedrijven profiteren omdat het verloop onder het personeel lager is wanneer het loon omhoog gaat.

Een opsteker voor de FNV, zo lijkt het. Maar een andere Amerikaanse econoom, David Neumark, verbonden aan de Universiteit van Californië, concludeerde vorig jaar iets heel anders. Namelijk dat juist de mensen aan de onderkant die van het hogere minimumloon zouden moeten profiteren er de dupe van kunnen worden.

Neumark vergeleek meerdere studies naar het minimumloon en formuleerde een lijstje met plus- en minpunten. De minpunten zijn talrijker. ‘In toenemende mate tonen onderzoeken aan dat hogere minimumlonen leiden tot minder banen.’ Vooral de laagst opgeleide werknemers zijn kwetsbaar voor concurrentie wanneer hun loon per wet wordt opgekrikt, stelt hij. Een overheid die de onderkant wil helpen, kan volgens Neumark deze groep beter ondersteunen met gerichte belastingmaatregelen.

Het pleidooi van deze Amerikaan past geheel in het straatje van de Nederlandse werkgevers. Ook zij willen meer koopkracht voor werkenden, zegt de woordvoerder van VNO-NCW. Maar niet door de kosten voor de bedrijven omhoog te schroeven. Nee, verlaag liever de belastingen op arbeid ‘zodat mensen meer geld overhouden’.

Duits voorbeeld

Vakbond FNV wijst naar Duitsland waar pas in 2015 een minimumloon werd ingevoerd. Voorheen garandeerden de bonden een bodem in het loongebouw, maar een groeiende groep mensen zag de afgelopen decennia hun lonen amper stijgen. Bedrijven waarschuwden dat door de maatregel banen zouden verdwijnen naar lagelonenlanden. Maar zie: Duitsland is nog steeds een van de sterkste economieën van Europa.

Is de Duitser aan de onderkant ermee opgeschoten? Ja, concludeerde een onderzoeksbureau gelieerd aan de Duitse bonden vorig jaar, er is minder armoede onder werkenden. Toch verdienden nog steeds miljoenen Duitsers onder het minimumloon, bleek uit datzelfde onderzoek. Werkgevers omzeilden massaal de nieuwe wet door te zoeken naar uitzonderingsgronden en minder gereguleerde vormen van goedkope arbeid.

Dit gevaar dreigt ook in Nederland, zegt arbeidsrechtsdeskundige Johan Zwemmer, verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Nederlandse werkgevers zullen nog vaker hun heil zoeken bij de zzp’er, die amper bescherming geniet ten opzichte van de werknemer, verwacht hij. ‘Een zzp’er wordt interessanter voor bedrijven als dit hogere minimumloon niet op hem van toepassing is.’ De vakbond zou moeten inzetten op een ‘bodem’ voor de mensen die buiten de cao’s vallen, vindt hij, ‘de zzp’ers, de schijnzelfstandigen’.

Wie verdient minimumloon?

Schoonmakers, obers, winkelmedewerkers, uitzendkrachten, aspergestekers en tomatenplukkers – een greep uit de mensen die aan de onderkant van het Nederlandse loongebouw zitten. De meeste WML’ers zijn jongeren tot een jaar of 30. Van de werknemers boven de 30 blijft nog maar zo’n 3 procent steken op het laagste loon. Al decennia verdient zo’n 6 procent van de beroepsbevolking het minimumloon. FNV wil met deze actie ook opkomen voor de groepen die net iets meer verdienen, tot 130 procent WML, dat waren er in 2017 ruim 2 miljoen. Tegelijkertijd leven een kleine half miljoen mensen van bijstand. Bijna 3,5 miljoen ouderen ontvangen AOW.

Bijenkorf-medewerkers sturen brief aan Canadese eigenaren

De medewerkers van de Bijenkorf zijn al maanden in onderhandeling over een nieuwe cao met meer loon en minder werkdruk. Ze verdienen op, of net boven het minimumloon. FNV-leden hebben onlangs massaal het loonbod van 1,5 procent verworpen. In een brief aan het Canadese ondernemersechtpaar Hilary en Galen Weston, die vrijdag op de post ging, beschrijven de medewerkers hun zorgen: ‘Het gemak waarmee onze gasten duizenden euro’s uitgeven aan tassen en jassen, staat in schril contrast met de moeite die wij vaak moeten doen om het einde van de maand te halen.’ De winkelmedewerkers nodigen de Canadese miljardairs uit voor een gesprek. De familie Weston is onder andere eigenaar van het Britse warenhuis Selfridges, dat in 2010 de Bijenkorf overnam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.