FNV: 'Flexwerk kost de samenleving 10 miljard euro'

Volgens vakbond FNV loopt de schatkist miljarden mis door flexibele arbeid. Klopt dat? 

Foto ANP

Wat beweert de FNV?

Niet alleen de flexkracht krijgt onderbetaald, ook de schatkist loopt miljarden mis door het groeiende aantal tijdelijke werknemers en zzp’ers. Met die boodschap trekt de vakbond op dinsdag 1 mei, de dag van de arbeid, in een protestmars door politiek Den Haag. Jaarlijks loopt het Rijk volgens de FNV 10 miljard euro mis aan inkomstenbelasting en sociale premies.

Nederland telde in 2017 ruim 1,9 miljoen ‘flexibele werknemers’ en 1,4 miljoen zelfstandig ondernemers, meldde het Centraal Bureau voor de Statistiek begin deze week. Samen bijna 40 procent van alle werkenden. Al die uitzendkrachten, mensen met flexibele en tijdelijke contracten en zzp’ers krijgen een lager bruto-inkomen dan vaste krachten, schrijft de vakbond.

Opdrachtgevers betalen hun tijdelijke krachten vaak geen of minder premies voor verzekeringen en pen­sioen, ook zaken als periodieke verhogingen en een dertiende maand schieten erbij in. ‘Opdrachtgevers betalen dusdanig lage tarieven aan zelfstandigen dat die niet in staat zijn zich te verzekeren tegen ziekte en pensioen op te bouwen’, zegt FNV-bestuurder Tuur Elzinga.

Hoe pakt dat verschil volgens de FNV financieel uit?

De verschillen in ‘primair inkomen’ (het inkomen inclusief de werkgeverslasten) tussen vaste werknemers en hun flexcollega’s zijn aanzienlijk, stelt de FNV op basis van CBS-cijfers. Een werkgever betaalt voor een tijdelijke werknemer slechts de helft per uur van wat hij aan een vaste kracht kwijt is. Voor een uitzendkracht betaalt hij 60 procent, een tijdelijke werknemer die langer dan een jaar in dienst is kost hem circa 80 procent ten opzichte van een vast contract. Alles bij elkaar opgeteld is die kloof 35 miljard euro, meent de vakbond. De flexkrachten hebben recht op dat geld, vindt FNV. Maar ook de samenleving zou er garen bij spinnen: 10 miljard euro aan extra inkomsten voor de schatkist.

Delen de werkgevers deze analyse van de vakbond?

Werkgeversverenigingen VNO-NCW en MKB Nederland doen het onderzoek af als ‘fata morgana’. ‘De FNV gooit alles rond flex op één hoop. Maar studerende jongeren met een bijbaan en zzp’ers zijn heel divers, die kun je niet vergelijken.’ Volgens de werkgeversclubs is niet de mate van flex het probleem, maar is het vaste contract te vast. Werkgevers ‘durven’ mensen niet aan te nemen omdat ze ze niet kunnen ontslaan.

Hoezeer werkgevers en werknemers op dit punt tegenover elkaar staan, bleek begin deze maand toen minister van Sociale Zaken Wouter Koolmees een reeks hervormingen van de arbeidsmarkt aankondigde. De vakbeweging hekelde zijn plan om ontslag iets gemakkelijker te maken. De werkgevers ageerden tegen het voornemen om hogere werkgeverspremies te heffen voor tijdelijk werk.

Gaat de FNV ervan uit dat alle flexwerkers vaste werknemers kunnen zijn?

Dat is wel de wens van de bond. Bedrijven zouden alleen nog voor 'ziek en piek' uit een veel kleinere flexibele schil van uitzendkrachten moeten kunnen putten. Hier gaat de vakbond te kort door de bocht, zegt Ton Wilthagen, hoogleraar arbeidsmarkt aan de Tilburg University. De FNV vergeet in haar berekening de opbrengsten van flex, vindt hij. 

Flexwerk heeft volgens hem de afgelopen jaren juist veel banen opgeleverd. Zonder de mogelijkheid van goedkopere tijdelijke contracten zouden werkgevers meer hebben geïnvesteerd in automatisering en het aannemen van mensen hebben uitgesteld, zegt de hoogleraar. De ‘Nederlandse banenmachine’ zou hebben gehaperd, met eveneens minder inkomsten voor werknemers en de samenleving tot gevolg. ‘FNV rekent enkel positieve effecten toe aan het vervangen van flex door vast.’

Dus vrij baan voor de flexwerker?

Zeker niet, daarover zijn Wilthagen en de FNV het eens. Het toenemende aantal flexwerkers baart hen zorgen. Vrijwel nergens is het verschil in bescherming tussen vaste en flexwerkers zo groot als in Nederland, zegt Wilthagen. ‘Flex is goedkoper, vast is voor de werkgever duur en riskant. In dat opzicht lijkt Nederland op Zuid-Europese landen, die eenzelfde probleem hebben.’

De vakbond zal blijven pleiten voor het vaste contract als norm. FNV'er Elzinga: 'Flex zou een stepping stone zijn naar een vast contract. Maar die theorie blijkt niet te kloppen. Veel mensen blijven tegen hun zin hangen in flexibel werk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.