Fluor maakt Indiase boeren vroeg oud

'Zij is nog geen veertig, maar lijkt wel tachtig'

Van onze correpondente Sacha Kester

Een groep boeren loopt op blote voeten over gescheurde akkers en door lege rivierbeddingen, op weg naar de tempel waar ze de goden smeken om een regenbui. Vrouwen die het grijs en bruin om hen heen benadrukken met hun felroze, gele en blauwe sluiers, vragen Ram zingend om de diamanten die hij over hun binnenplaats moet laten vallen, maar hun nasale stemmen kunnen god niet vermurwen.

De aarde blijft een gortdroge korst en de zaden zijn allang verschrompeld. Terwijl eindeloze buien op het zuiden en noordoosten van India blijven neerhameren en mensenlevens worden weggespoeld, is er in het noordwesten van het land nog geen druppel gevallen. Op papier heeft de regering de droogte nog niet uitgeroepen in de deelstaat Raja sthan, maar het verhaal staat in de barsten van de aarde uitgeschreven.

De gezichten van de boeren hebben ongeveer hetzelfde patroon als het land waar ze van leven. Met diepe lijnen is een geschiedenis van armoede, honger en zorgen gekalligrafeerd in het donkerbruine leer dat ogen en mond omspant.

Maar de lichamen hier in Jharana Khurd, een dorp in het centrum van Rajasthan, hebben nog een ander verhaal te vertellen. 'Deze vrouw is veertig', zegt dorpshoofd Dalip Singh, en hij wijst naar een krom mensje dat geen tand meer in haar mond heeft. 'Hij daar is 35. En zij, zij loopt tegen de veertig, maar ziet er uit als tachtig.'

Ruim eenderde van de 1200 inwoners heeft een gebogen rug, ingedeukte knieën en rottende tanden en de boosdoener, weet iedereen, is het giftige water dat naar boven wordt gepompt op de binnenplaats. Diep in de aarde schuilt fluor en als mensen daarvan te veel binnenkrijgen, ontwikkelen ze fluorosis, een ziekte waarbij botten en tanden langzaam verbrokkelen.

Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) mag er niet meer dan 1 milligram fluor in het drinkwater zitten, maar er zijn bronnen in India waar tot 48 milligram is gemeten.

Het is onduidelijk hoeveel fluor zich precies in het drinkwater van Jhurana Khurd bevindt, maar de ziekte is overal zichtbaar. Ganga is 45 en zegt dat haar botten al meer dan tien jaar in vreemde bochten groeien. 'Ik kom uit een ander dorp', vertelt ze, 'maar na mijn huwelijk ben ik hier gaan wonen en een paar jaar later begon de pijn.' De 33-jarige Ram Niwas kan zijn knieën niet meer buigen en heeft een dikke zwachtel om zijn rug gebonden waaraan hij de extra steun ontleent om te kunnen lopen. 'Het begon toen ik vijftien was', vertelt hij, en terwijl hij praat zie je de grote gaten tussen zijn drie overgebleven tanden.

De tienjarige Hanzrat trekt op verzoek zijn lippen naar achteren en laat de grote gele plekken op zijn tanden zien. Zijn tandvlees zeurt en bloedt tijdens het eten en over een paar jaar, weet hij, zullen zijn botten gaan protesteren.

Een paar jaar geleden heeft de regering een rood kruis gezet op alle pompen waar giftig water uit komt - en dat is 99 procent van de pompen in de regio. 'We weten dat we er ziek van worden, maar er is geen alternatief', klaagt Singh.

Volgens arts A.K. Susheela van het Fluorosis Research and Rural Development Center in Delhi kan dat veranderen. Er moet een filter op de pomp geplaatst worden, zegt ze. De regering heeft geld beschikbaar gesteld voor deze filters, maar om te voorkomen dat een corrupte ambtenaar de centen in zijn eigen zak steekt, reist er niemand rond om ze te installeren. Een dorp moet zelf een aanvraag indienen - en daar hebben de dorpelingen nooit iets over gehoord.

'Daarom reis ik het hele land af om mensen voor te lichten over de mogelijkheden om fluorosis te voorkomen en de gevolgen te verminderen', vertelt dokter Susheela. 'Een kromgegroeide rug trekt nooit meer recht, maar met genoeg vitaminen C en E, calcium en anti-oxydanten zet je het proces stop en vermindert de pijn.'

Ze is er al jaren mee bezig en klinkt af en toe wanhopig. 'Door de droogte zijn er op het moment bijna geen verse producten te krijgen, zeker niet als je zo arm bent als die boeren in Rajasthan. En doordat de regen zo lang uitblijft, wordt de concentratie van fluor in het drinkwater alleen maar hoger.

'Daarbij is het bijna onmogelijk om een groep onopgeleide dorpelingen in beweging te krijgen. Ze weten dat het water giftig is, maar halen toch hun schouders op. Ze zeggen dat hun voorvaderen dit water ook al dronken en dat het blijkbaar hun lot is om op deze manier te moeten sterven.'

En dus blijft de arts in het kleine ziekenhuis van Madhorajpura handenvol aspirines uitdelen aan de bewoners van Jhurana Khurd en veertig naburige dorpen. Dokter Sunil Gehlot weet dat de bijverschijnselen van die pilletjes ook niet best zijn, maar hij kan fluorosis niet genezen en het is de enige betaalbare manier om de pijn te onderdrukken.

De arts woont nu anderhalf jaar in de regio en begint zijn botten zelf ook te voelen. Hij zucht. 'Mensen worden hier snel oud, maar niemand zal ooit een hoge leeftijd bereiken. We drinken allemaal het water van de wandelende dood.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden