Flitsformatie moet ruzie smoren

Partijleiders en ervaren Kamerleden moeten niet het kabinet in. Het regeerakkoord kan kort, adviseert scheidend informateur Herman Tjeenk Willink...

Den Haag De Tweede Kamer en het nieuwe kabinet moeten elkaar meer ruimte gunnen. Daarom moeten de partijleiders in de Kamer blijven en moet het regeerakkoord beknopt zijn. De ‘poppetjes’ voor het kabinet kunnen het beste nu al worden gezocht.

Het zijn persoonlijke aanbevelingen van de maandag afgezwaaide informateur Herman Tjeenk Willink. De vicepresident van de Raad van State voegde ze toe aan zijn officiële eindverslag. Als VVD, PvdA, D66 en GroenLinks zijn raad opvolgen, volgt een trendbreuk met Balkenende IV.

Maak een kort regeerakkoord
Balkenende IV presenteerde in februari 2007 een gedetailleerd regeerakkoord van 54 pagina’s. Tijdens de crisis in 2009 bleek toch een ‘aanvullend beleidsakkoord’ nodig.

In zijn advies aan Paars-plus levert Tjeenk Willink er nauwelijks verhulde kritiek op. Het is juist aan ‘strakke coalitieakkoorden’ te wijten dat partijen niet ‘over hun eigen schaduw’ springen. ‘Uitgebreide coalitieakkoorden zijn, zo is in het verleden gebleken, vaak een belemmering voor een adequate reactie van een kabinet op gewijzigde omstandigheden.’

Dikke akkoorden moeten op voorhand conflicten ontzenuwen. Tjeenk Willink draait het om: ‘Kwesties die niet in het regeerakkoord zijn opgenomen, zijn vrij en kunnen dus niet tot een kabinetscrisis leiden.’

Het is de redenering die ook VVD-leider Mark Rutte al voor de verkiezingen volgde. Hij wilde een akkoord ‘op hoofdlijnen’ van vijf tot tien pagina’s. De vakministers kunnen vervolgens het beleid verder vormgeven.

Nóg een voordeel voor Rutte: met een beknopt regeerakkoord hoeft hij nu mogelijk een aantal voor hem vervelende ‘linkse’ keuzen domweg niet op schrift te stellen.

Blijf in de Kamer
Ervaren Kamerleden die hopen op een ministerspost, moeten wat Tjeenk Willink betreft hun ambities vergeten. Zij zijn ‘meer dan ooit in de Kamer zelf nodig, al was het maar om de invloed van ambtenaren, belangengroepen en adviseurs terug te dringen’. Ook de partijleiders moeten in de Kamer blijven: ‘Landsbelang staat boven partijbelang.’

In 2007 kozen de partijleiders wel voor het kabinet. Jan Peter Balkenende (CDA) werd premier met als vicepremiers de partijleiders Wouter Bos (PvdA) en André Rouvoet (ChristenUnie). Het was dus aan hun secondanten, fractievoorzitters Pieter van Geel (CDA) en Jacques Tichelaar/Mariëtte Hamer (PvdA) om ‘de boel bij elkaar te houden’.

‘De politieke leiders zaten in het kabinet, de fractievoorzitters hadden dus een aparte positie’, zei Van Geel in de Volkskrant. ‘We wisten dat we uitermate scherp moesten zijn en onnodige wrijvingshitte moesten dempen, ook in onze fracties.’

Job Cohen (PvdA), Alexander Pechtold (D66) en Femke Halsema (GroenLinks) blijven in de Kamer. De vraag is of Rutte het premierschap wil overlaten aan eurocommissaris Kroes of partijvoorzitter Opstelten.

Zoek nu al ministers
Doorgaans is het zoeken van ministers en staatssecretarissen de sluitpost van de formatie. Als alle puntjes op de i staan, volgen pas de ‘poppetjes’. ‘Aan de samenstelling van kabinetten wordt maar een fractie van de tijd besteed die de onderhandelingen over coalitieakkoorden plegen te kosten,’ constateert Tjeenk Willink.

Hij wil dat het vertrouwen in de coalitie dieper gaat dan de tekst van het regeerakkoord alleen. Daarom bepleit hij dat de onderhandelaars, zodra er een akkoord op hoofdlijnen is, eerst met elkaar gaan spreken over de portefeuilleverdeling en de personele samenstelling. ‘Dat kan een bijdrage zijn aan het onderling vertrouwen en daarmee aan een werkelijk beperkt akkoord op hoofdlijnen.’

Ook met dit advies kan Rutte vast instemmen. Hij opperde die aanpak daags voor de verkiezingen, al was dat voornamelijk om tijdwinst te boeken. Toen hoopte hij nog op 1 juli een kabinet klaar te hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden