Column

Flexibel studeren heeft de toekomst

Afgaande op de eerste reacties is het een slecht plan om studenten de mogelijkheid te geven per vak te betalen. 'Supermarktmodel voor studie is een ziek idee', noteerden twee studenten wijsbegeerte in onze krant. 'Opleiding is meer dan een snackautomatiek', opinieerde de baas van het master-onderwijs van de TU Eindhoven.

Studenten van de Universiteit van Amsterdam demonstreren voor het Maagdenhuis tegen de bezuinigingen op de geesteswetenschappen die het UvA bestuur door wil voeren. Beeld anp

Wat is het plan? En hoe kan het (nog) beter?

Het was meer een aankondiging dan een plan, goedbeschouwd. De Universiteit van Amsterdam (UvA) geeft komend studiejaar duizend studenten de mogelijkheid per vak te betalen, in plaats van per studiejaar. Deze aankondiging werd gedaan in een stuk in deze krant, ondertekend door de voorzitter van de studentenvakbond, de baas van de UvA én twee Kamerleden, van elke coalitiepartij één.

Het was nogal een ronkend verhaal geworden, waarin het 'dwangbuisstuderen' van nu tegenover een toekomst werd gezet waarin de student zijn eigen dromen kan najagen. Tsja.

Maar daaronder ligt een serieus vraagstuk, dat door deze gelegenheidscombinatie wel werd benoemd, maar niet consequent werd doordacht.

De kwestie: hoe beroeps- en hoger onderwijs door de overheid worden bekostigd, en, in het verlengde hiervan, hoe deelnemers (hiervan een fractie mee-)betalen. Nu gaat dat zo: de overheid betaalt per deelnemer per jaar. En: de deelnemer betaalt, op zijn beurt, ook per jaar collegegeld aan de onderwijsinstelling. Deze geldstromen sluiten aan bij de regel dat publieke onderwijsinstellingen alleen onderwijs mogen aanbieden dat is ingericht op het behalen van een einddiploma.

Wat is het probleem? Dwangbuisstuderen? Mwoah. Die argumentatie richt zich op lekker door het onderwijssysteem gestroomde studenten die nu, naast hun studie, ook andere dingen willen doen: besturen, werken, ontplooien. Betalen per vak kan dan handig zijn. Het komt me trouwens voor dat dat dan wel wat duurder moet zijn. Vijftien losse vakken zijn duurder dan een heel studiejaar met vijftien vakken. Hoe dat ook zij, dit lijkt me niet het grootste maatschappelijke vraagstuk.

Dat zit elders. Niet in het initiële, maar juist in het post-initiële onderwijs. Als we willen dat mensen meer (bij)leren gedurende hun werkzame leven - en ik hoef het verhaal over technologische vooruitgang, de hogere eisen die dit stelt aan werkenden en het doorwerken tot op steeds latere leeftijd niet en détail meer te vertellen, toch? -- , dan moet hen ook de kans worden geboden. Er moet vraag zijn, en ook aanbod.

De bekostiging van middelbare en hogere beroepsscholen en universiteiten verhindert dat nu. Het aanbieden van losse vakken of modules is strijdig met 'diplomagericht' onderwijs. En de bekostiging is er dus ook niet op ingericht. Als we willen dat de timmerman van 35 jaar een module technisch tekenen kan volgen op een mbo-school; dat de hbo-juriste van 40 het vak arbeidsrecht er even bij kan doen, of in stapjes wil toewerken naar een master; en dat de politicoloog die in het ontwikkelingswerk verzeild is geraakt een vak ontwikkelingseconomie volgt, dan moet dit ook mogelijk worden gemaakt.

Dit is de betekenis van betalen per vak (of module): het mogelijk maken van post-initieel onderwijs door publieke onderwijsinstellingen. Staat dit eenmaal, dan lopen de reguliere studenten natuurlijk in een moeite door mee.

Maar die moeite, dat is nog wel wat hoor. Het modulair maken van onderwijs heeft grote consequenties voor de administratie, organisatie van het onderwijs en docenten die bij scholen werken. Klein beginnen is daarom niet zo gek.

Anders dan de eerste reacties deden vermoeden, is het dus een prima plan om van scholen supermarkten te maken, of snackautomatieken - of een concertgebouw voor wie een chiquere metafoor plezieriger vindt. Voor alle publieke onderwijsinstellingen. Vooral gericht op een leven lang leren. Het plan van de UvA is een piepklein beginnetje met een doelgroep waarmee je niet zoveel verkeerd kunt doen, een experiment.

Laten we hopen dat het een succes wordt.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek.

Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden