Flevoland is het product van vader cultuur en moeder natuur

Nederland leidt in de zomer een heel ander leven; werk en school maken plaats voor serieuze ontspanning. De Volkskrant onderzoekt in elke provincie hoe dat verloopt. We marsjeren, naar een gedicht van de Vlaming Paul van Ostaijen, de komende weken door het land en houden in elke provincie even halt. Vandaag aflevering 4: in Flevoland wordt het bos aantrekkelijker voor edelherten en wandelaars. Provincie Flevoland

Jan van Soest van Staatsbosbeheer baant zich een weg door de brandnetels in de Oostvaardersplassen. Beeld Marcel van den Bergh / de Volkskrant

Laatst vroegen Duitse bezoekers in de Oostvaardersplassen waar bij de inpoldering van Flevoland al die grond vandaan was gehaald. Het antwoord - 'we hebben het hier drooggelegd, u bent hier zes meter onder de zeespiegel' - leidde tot lichte paniek.

Nu moet land weer plaatsmaken voor water. In het Hollandse Hout, het bos bij Lelystad, laat Staatsbosbeheer grote waterpartijen aanleggen. Het zand en de hoogwaardige klei van de oude zeebodem worden verkocht - goed voor de fundering van nieuwe industrieterreinen en een nieuw tracé van de A6. Uit voorraad leverbaar: 150.000 kubieke meter klei en 500.000 kubieke meter zand. Zo bedruipt het project zichzelf.

Tekst gaat verder onder de grafiek.

'Water brengt leven in het bos', zegt Jan van Soest, projectleider van Staatsbosbeheer. 'Over een paar jaar kunnen wandelaars hier over de slenk speuren naar ijsvogels en edelherten.' Hij staat aan de rand van het drijfzand, naast een graafmachine die als sleephopperzuiger fungeert. Er is al een flink meer ontstaan.

Aan een van de oevers is een gigantische bult zand gegroeid. In nog zo'n berg zand, iets verderop, hebben oeverzwaluwen inmiddels nesten gebouwd. Dertig paartjes zitten er al, dus het zand kan voorlopig niet meer weg. 'Ik had de aannemer al gewaarschuwd: laat het niet te lang liggen. De natuur gaat hier zo snel zijn gang. Als je een wandelstok in de grond steekt, gaat-ie nog groeien.'

Wandelaars, fietsers en vogelspotters hebben de Oostvaardersplassen hoog zitten. Qua drukte is het natuurlijk niet de Veluwe, maar toch. 'Bij de herinrichting van dit deel hebben we 150 parkeerplaatsen aangelegd, maar op zomerse dagen hebben we aan 400 plekken nog niet genoeg', zegt Van Soest. 'Ook elders in de Oostvaardersplassen kan het behoorlijk druk zijn. Maar wie een kilometer of drie verder wandelt, heeft het rijk voor zich alleen.'

Trage groeiers

Begin jaren tachtig werd het Hollandse Hout aan de rand van de Oostvaardersplassen aangeplant. Eiken en essen, maar vooral populieren en wilgen: dat zijn snelgroeiende pioniers - 'bomen groeien sneller in een bos dan op een winderige vlakte.' Nu is het tijd om de meeste populieren te rooien. Ze maken plaats voor eiken en andere trage groeiers. Zo moet in de loop van 150 jaar een gevarieerd bos ontstaan.

Maar er is een 'calamiteit': de essentaksterfte heeft ook hier de essen aangetast. Terwijl die essen juist veel langer hadden moeten blijven staan. De zieke bomen kunnen verzwakt raken door een schimmel die de wortels aantast. Ze worden gekapt, zeker de exemplaren dicht bij fiets- en wandelpaden. 'We moeten het bosplan nu omgooien', zegt Jan van Soest. 'We leggen de waterpartijen zoveel mogelijk aan in de aangetaste percelen.'

Geen provincie zo maakbaar als deze. Flevoland, zegt de projectleider van Staatsbosbeheer, is het product van vader cultuur en moeder natuur. En het kneden gaat nog steeds door. Op een grote satellietfoto van de Oostvaardersplassen wijst hij op percelen bos die worden 'verplaatst' en op velden die dienst gaan doen als 'kiekendiefcompensatie' - de kiekendieven moeten een nieuwe habitat vinden vanwege een nieuwe woonwijk.

Over een paar jaar, als zand en klei zijn verkocht en de oevers van de waterpartijen begroeid met riet en meidoorn, is het Hollandse Hout een paradijs voor libellen, ijsvogels, ringslangen en bevers, belooft Van Soest. En voor de recreant, natuurlijk. 'Je zal denken: is dit de polder?'


Provinciegenoot Joris van Casteren (41) schrijver

Zijn boek Lelystad (2008) werd destijds genomineerd voor de AKO Literatuurprijs, maar in de hoofdstad van Flevoland was lang niet iedereen gecharmeerd van Joris van Casterens zedenschets. Lelystad leek een vergaarbak van ontspoorde huwelijken en dito jongeren.

'Ik beschreef het Lelystad van mijn jeugd', zegt Van Casteren. 'Ik maakte er mijn puberteit door, de stad zelf zat ook in die fase. Niet alleen de stad was nieuw, ook het land was kunstmatig. Over elke grasspriet was nagedacht. Alleen de Oostvaardersplassen ontstonden spontaan.'

Binnenkort verschijnt de tiende druk van Lelystad. Geen toeval, want Lelystad bestaat vijftig jaar: op 28 september 1967 kregen de eerste bewoners hun huissleutel. 'Ik mag dus weer opdraven. Zelfs de gemeente heeft me uitgenodigd.'

Het boek maakte de tongen los. 'Iedereen haatte me daar. Dat is nu minder', zegt Van Casteren, al jaren Amsterdammer.

Hij is dubbel over Lelystad, waar zijn gescheiden ouders nog steeds wonen. Het een plek die veel idealisten trok, zoals zijn vader, een onderwijzer. Anderzijds heeft Amsterdam Lelystad 'schaamteloos misbruikt'. Probleemgevallen uit Amsterdam werden met valse beloften naar de polder gestuurd, waar 'geen werk was en niks te beleven'.

Qua opzet was Lelystad een mislukking. Bedacht door de Rijksdienst, alleen maar eengezinswoningen. 'Ik heb het wel planologieneurose genoemd.' Lelystad anno 2017 is anders. 'Nu is er veel geld.' En er wordt flink gesloopt, wat hem met weemoed vervult. 'Lelystad met zijn Sovjet-brutalisme zou nu waanzinnig retro kunnen zijn.' Hij sluit niet uit dat hij er ooit weer gaat wonen, op een rustig, afgelegen plekje. 'Bij wijze van spreken dan.'

Joris van Casteren. Beeld Bart Koetsier/HH
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden