Eindexamen

Fleur Jongepier doet examen filosofie: ‘Maak de examenstof, gebaseerd op gedachtegoed van oude, mannelijke denkers, eens moderner en kleurrijker’

De centraal schriftelijke eindexamens in het voortgezet onderwijs zijn weer begonnen. De komende twee weken doet de Volkskrant verslag. Filosoof en schrijver Fleur Jongepier waagt zich aan het vwo-eindexamen filosofie.

Wies de Gruijter
null Beeld

De eerste opgave van het vwo-examen filosofie gaat over Aristoteles’ uitleg van geluk. Goed te doen, vindt Fleur Jongepier (35), filosoof aan de Radboud Universiteit en mede-oprichter van het filosofisch platform ‘Bij Nader Inzien’. Haar antwoord is de maximumscore waard: volgens Aristoteles kun je pas echt gelukkig zijn als je ook aan anderen denkt.

Het antwoord op de volgende vraag laat zich volgens Jongepier minder makkelijk voorspellen. Waarom is een geslaagd leven volgens Aristoteles niet een geboorterecht voor iedereen? Jongepier, een van de auteurs van het havo eindexamenboek Ik – filosofie van het zelf (2017): ‘Ik krijg zin om te spieken’. Volgens het antwoordformulier is een geslaagd leven in Aristoteles’ optiek niet voor iedereen mogelijk omdat ‘rechtvaardigheid en praktische wijsheid slechts door enkelen in de juiste omstandigheden bereikt kan worden’.

Om de hete brij heen

‘Ik dacht zelf eigenlijk: alleen uitzonderlijke mannen kunnen écht gelukkig zijn. Slaven en vrouwen vallen buiten de boot,’ zegt Jongepier. ‘Raar dat het antwoordmodel het zo omslachtig verwoordt. Het gedachtegoed van oude, mannelijke denkers heeft wel vaker seksistische kanten en het antwoordmodel draait hier om de hete brij heen.’

Verder vindt Jongepier het haast komisch hoe krampachtig de makers van het examen de ideeën van oude, mannelijke filosofen aan maatschappelijke thema’s verbinden.‘De Mount Everest, influencers, postbezorgers - alles komt voorbij. Aan de ene kant valt daar wat voor te zeggen: filosofie wordt er leuker van, we kunnen ons eraan relateren. Anderzijds vraag ik me af: wat wint ons begrip ermee?’

Het zou veel beter zijn om de nadruk te leggen op filosofie als activiteit, denkt Jongepier: langer nadenken over moeilijke dingen dan we normaal doen. Ook kan het geen kwaad om de lesstof aan te passen. ‘Vervang de visie van stoffige mannen als John Stuart Mill of Immanuel Kant om te beginnen eens voor een essay van Susan Sontag.’

Tip voor het Nederlands-examen

Maandagmiddag maken de eindexamenkandidaten op het vmbo-gl en vmbo-tl het eindexamen Nederlands. Besteed dit weekend nog even extra aandacht aan de signaalwoorden en de bijbehorende verbanden, tipt docent Arnoud Kuijpers, bekend van zijn examenvideo’s op Youtube. ‘Als er gevraagd wordt naar een tegenstelling en jij ziet het woord ‘maar’, dan heb je negen van de tien keer beet.’

51.000 klachten na de eerste examendag

Na hun eerste examens wisten veel examenkandidaten niet hoe snel ze de klachtenlijn van het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (LAKS) moesten bereiken. Vrijdagochtend kwamen daar ruim 51 duizend klachten binnen, vier keer zoveel als vorig jaar na dag één.

Eindexamenkandidaten waren vooral ontevreden over het vwo-examen Nederlands. De vwo’ers beklaagden zich over de lengte van de eerste twee teksten, beide over een tentoonstelling van kunstenaar Damien Hirst. De lengte van de teksten en de grote hoeveelheid open vragen bracht de leerlingen naar eigen zeggen in tijdnood, waardoor ze het einde moesten afraffelen.

Zegt de stortvloed klachten daadwerkelijk iets over de kwaliteit van de examens of alleen over de naamsbekendheid van het LAKS? Dat is lastig te bepalen, zegt bestuurslid Sarah Broekmeulen. ‘We krijgen veel onzinklachten binnen en realiseren ons dat sommige leerlingen alleen maar klagen om het klagen.’

De klachten die wel gegrond zijn, stuurt het LAKS door naar het College voor Toetsen en Examens en Cito (CvTE). Jaarlijks geeft het CvTE de klagers in een aantal gevallen gelijk en past het college een antwoord in het correctievoorschrift aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden