Fletse vertoning van virtuoze onzin

'Alle vrouwen gaan op hun moeder lijken, dat is hun tragedie. Mannen niet. Dat is hún tragedie.'..

Het is een van de vele gevatte oneliners in Oscar Wilde's toneelstuk Theimportance of being Earnest (1895) dat nu door het Nationale Toneel wordtopgevoerd onder de titel Het belang van Ernst.

Aan regisseur Gijs de Lange de taak dit stuk van een visie te voorzien,inhoud te geven, er een handtekening onder te zetten, het te doenuitstijgen boven die enorme opeenstapeling van idiote verwikkelingen,persoonsverwisselingen, misverstanden en wederzijds bedrog. Eenzedenkomedie van Oscar Wilde zo maar spelen, zonder commentaar of idee,dat kan eigenlijk niet meer. Wat dan overblijft, is een tamelijk flauwevertoning van uit virtuoze taal opgebouwde onzin.

En zo is deze productie van het Nationale Toneel geworden: een tamelijkfletse vertoning van virtuoze onzin. Helaas, want juist dit Haagsegezelschap zou toch een voortreffelijke Oscar Wilde op de planken moetenkunnen zetten. Verfijnd komediespelen op het hoogste niveau, in een stukdat genadeloos de hypocrisie binnen de hogere kringen aan de kaak stelt,dat gewichtigdoenerij te kijk zet en al die zogenaamde goede manierenbelachelijk maakt, façades neerhaalt, en gezichten ontdoet van hunnaargeestige maskers.

Maar nee, Gijs de Lange heeft zijn spelers opgedragen snel en vlot tespelen, een beetje wuft hier en daar, met veel ondersteunende mimiek enzoveel mogelijk op de zaal gericht, zodat het publiek wordt betrokken bijdeze mallemolen van list en bedrog. Maar dat publiek zit er bij en kijkter naar, en laat zich maar niet in vervoering brengen. Op zijn bestondergaat het een avondje onderhoudend toneel, waaraan het venijn en hetraffinement ontbreken.

Jochum ten Haaf en Jeroen Spitzenberger spelen de twee vrienden John enAlgernon die allebei een ander personage hebben verzonnen om zich zodoendevan een dubbelleven te voorzien. Hierdoor kunnen ze op gezette tijden uithet korset van de goede gewoonten breken en hun liefjes ontmoeten. Dieliefjes zijn in dit geval een vinnige, vroegoude jongedame (PaulineGreidanus) en een dweepzieke bakvis (Bracha van Doesburgh). Daaromheencirkelen een matrone van een tante (Carine Crutzen), een dominee, eengouvernante en diverse butlers. Dit is de wereld van komkommersandwiches,porseleinen theekopjes met rozenmotief, suikertangen en opgeheven pinken.

Karst Woudstra regisseerde in het verleden een Ernst met personages dieleken weggelopen uit een schilderij van James Ensor. Geblankette gezichten,dodenmaskers, de grimas van de verrotting - een uitermate cynische enzwartgallige visie op de mensheid. Meestal wordt het stuk gespeeld als eenheerlijke komedie, maar dan moet dat spel geëxalteerd en volkomen over detop zijn. Theater waarin de snelheid niet ten koste gaat van de timing,waarin de taal muziek wordt en waarin publiek en spelers tenslotte naaradem happen.

De Lange heeft bij Toneelgroep Amsterdam ooit zo'n virtuoze komediegemaakt: Een ideale vrouw van Somerset Maugham. Het belang van Ernstontbeert echter een eigen gezicht. Spitzenberger beschikt weliswaar overde allure en wuftheid van de Engelse aristocratie maar het zijnuiteindelijk goed uitgevoerde maniertjes. Ten Haaf blijkt met zijnmerkwaardige tekstbehandeling toch veel aardser en bijna koddig, en zekerniet vilein. De jongedames doen het wat dat betreft beter: Van Doesburghis gespeeld onnozel en Greidanus treft eigenlijk als enige de juiste toon:tegen de hysterie aan. Opvallend is dat beide dames hun lijfelijkheid inde strijd gooien middels een bijna zichtbare borst en een ideale blotenavel.

Meest verrukkelijke rol is die van Lady Bracknell, hier gespeeld doorCarine Crutzen. Een prachtige actrice, maar dan vooral in dramatischerollen, zoals op dit moment maar weer eens blijkt in de tv-serie Vuurzee.Het lijkt wel of Crutzen aan de handrem heeft getrokken: in plaats vanravissant blijft haar Lady non-descript. Daar helpt geen uitzinnige jurkof hoed met ellenlange pauwenveren aan.

Ook de kostuums van Arno Bremers zijn op het potsierlijke af eenratjetoe. En dat Willem Jan Otten 'cucumber sandwiches' vertaalt met'sneetjes komkommer' is tenslotte niets minder dan een affront.

Hein Janssen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden