Fitness versus de roti

Hindoestanen hebben veel meer kans op hart-en vaatziekten dan witte Nederlanders, blijkt uit een onderzoek onder feestgangers in Den Haag....

Natuurlijk wilde mr. Amar Soekhlal deze zomer als vrijwilliger meehelpen aan het grote gezondheidsonderzoek onder Hindoestaanse bezoekers van het Milanfestival in het Haagse Zuiderpark.

Hij was zelf al jarenlang enthousiast bezoeker van het driedaagse Hindoefestijn dat elk jaar in juli wordt gevierd. En gezond leven, daar wist hij alles van.

'Ik train drie keer in de week hier in de fitnessruimte. Niet voor een Schwarzenegger-figuur, hoor. Ik wil er gewoon een beetje goed geconserveerd uitzien', lacht de inderdaad patente vijfenveertigjarige Inspecteur der Belastingen van het kantoor Leiden. Daarnaast voetbalt hij in het veteranenteam van zijn club in Den Haag en 's zomers fietst hij zo'n 120 tot 150 kilometer per week door het Groene Hart. 'Ik ben van de weinige Hindoestanen op een racefiets', weet hij.

Daarmee heeft Soekhlal het probleem van zijn bevolkingsgroep in zin aardig trefzeker neergezet. Hindoestanen in Nederland zijn geen grootgebruikers van de sportvoorzieningen. Op het terrein van hartinfarcten en daarbijbehorende risicofactoren als hoge bloeddruk en diabetes scoren ze daarentegen wel hoog.

In de NHG-standaard van de Nederlandse huisartsen voor diabetes mellitus type II ('ouderdoms-suiker') staan Hindoestanen zelfs als etnisch belaste groep gemeld.

Interventie-cardioloog dr. Pranobe Oemrawsingh van het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) heeft er enkele jaren geleden een onderzoek aan gewijd: in zijn ziekenhuis komen naar schatting drie keer meer Hindoestanen voor een bypass-operatie dan mensen van andere bevolkingsgroepen en ze zijn gemiddeld ook tien jaar jonger. Dat is, in academische termen 'statistisch sterk significant'. In gewone taal heet dat alarmerend.

Voor Oemrawsingh in ieder geval reden om nog dit jaar te beginnen met het Shiva-onderzoek - Screening van Hindoestanen op risicofactoren van harten vaatziekten - waarvan hij de initiatiefnemer is. De opzet is even praktisch als verrassend. De energieke hartspecialist, zelf van Hindoestaanse afkomst en opgegroeid in Suriname voordat hij in 1975 naar Nederland kwam, heeft absoluut geen problemen zijn doelgroep te bereiken. 'Als je deel uitmaakt van de Surinaamse gemeenschap weet je wat er is en wat er leeft. Het Milanfestival is ddeale plek voor dit onderzoek.'

In samenwerking met Medisch Centrum Haaglanden en de Haagse zorgverzekeraar Azivo, en het Fonds voor het Hart, werd een grote tent op het festivalterrein ingericht met onderzoeksruimten en een voorlichtingsbalie. Meer dan zestig vrijwilligers haalden de bezoekers de tent binnen, hielpen met prikken en verzamelden en rubriceerden de data (leeftijd, lengte, gewicht, bloeddruk, glucosewaarden en cholesterol). 'Het was grote familie', vertelt Oemrawsingh die zelf ook op vrijwillige basis aan het onderzoek werkt. Gisteren werden voor alle medewerkers de eerste resultaten van Shiva gepresenteerd.

Aan het onderzoek hadden uiteindelijk 2100 mensen meegedaan die naar eigen zeggen gezond waren en geen hart-en vaatproblemen hadden. Desondanks had 10 procent een matig tot sterk verhoogd risico op hart-en vaatziekten in de komende tien jaar. En de helft van die 10 procent (105 personen) had een ziekte die eigenlijk al behandeld had moeten worden.

Amar Soekhlal bleek tot zijn eigen ontzetting van die 105.

Enthousiast begon hij de festivalgangers te overtuigen van het nut van het onderzoek. Sterker, hij zou zijn dikbuikige - pardon, zijn vrienden met een 'royaal eetpatroon', wel eens laten zien hoe gezond hij was. 'Nou, het eindigde ermee dat zij lachend buiten stonden en ik met spoed een afspraak met de cardioloog moest maken.' Zijn bloeddruk was links 170 en 119, en rechts 185 en 120. In het ideale geval zou dat gemiddeld 120 en 80 moeten zijn, maximaal 140 en 85.

Ook met zijn cholesterol was het mis: van het verkeerde cholesterol (LDL) had hij veel te veel en van het goede (HDL) veel te weinig. 'Dit is een klassiek probleem bij Hindoestanen', zegt Oemrawsingh. 'We hebben echt zorgwekkend lage waarden gezien en er is geen medicijn om dat HDL te verhogen. Het enige is lichaamsbeweging.'

'Ik zou niet weten wat ik nog meer moet doen om gezond te leven', zegt Soekhlal. Hij voelde zich, hij zegt het keurig, behoorlijk in de steek gelaten door zijn eigen lichaam. Al die uren trainen, altijd matig eten, niet roken, zelden een glaasje wijn, nooit snacken, geen patat met mayonaise - en dan dit.

'Verraad', erkent Soekhlal, die er nu weer voorzichtig bij kan lachen. Maar die dag, 23 juli, hij vergeet het nooit, was het anders. 'Jij?!', zeiden zijn vrienden. 'Jij?!', vroeg zijn familie verbijsterd. Hij dook zijn computer in en zocht alle websites na op hypertensie, acuut hartfalen, herseninfarct en beschadiging van andere organen. 'Dan begrijp je' - hij blft keurig - 'waarom ik even in een dip zat.'

'Genetische rotstreek', was misschien een beter zoekcriterium geweest. Volgens Oemrawsingh ligt daar voor een deel, zeker in het geval van Soekhlal, wel de verklaring. Maar bewezen is er nog weinig en dat is van de doelstellingen van het Shiva-onderzoek. De 2100 deelnemers zullen tien jaar worden gevolgd. Er zal onder meer DNAonderzoek worden gedaan om te kijken of er gemeenschappelijke erfelijk bepaalde factoren zijn die hart-en vaatziekten in de hand werken. Al moeten er voor deze fase van het onderzoek nog aanvullende fondsen worden gevonden. Verder zal er zeker ook gekeken worden naar het leefpatroon van deze Hindoestanen.

Daarvoor biedt de Nederlandse Randstad de perfecte setting, vindt Oemrawsingh terwijl hij naar de grote wereldkaart tegenover hem wijst. De Hindoestanen die uit India via Suriname naar Nederland zijn gekomen, stammen uit een relatief klein geografisch gebied en vormen nog steeds een hechte gemeenschap. 'Cultuur, gedrag, eetgewoonten en erfelijke eigenschappen blijven grotendeels hetzelfde. Hindoestanen in Londen bijvoorbeeld, komen uit heel uiteenlopende gebieden en dat is veel moeilijker te vergelijken.'

Maar een feit is wel dat je bij Hindoestanen overal ter wereld dezelfde gevoeligheid voor hart-en vaatziekten treft. De statistieken zijn in Suriname, waar Oemrawsingh op ide basis enkele malen per jaar hartoperaties en dotterbehandelingen verricht, niet anders dan in Nederland of India of Amerika.

Waardoor die gevoeligheid wordt veroorzaakt kan niemand nog met zekerheid zeggen. Het voedingspatroon is, naast genetische oorzaken, een tweede belangrijke aanwijzing. Maar de voeding zelf hoeft nog niet eens de boosdoener te zijn. Een roti is niet veel slechter dan een bord patat; een portie linzensoep geldt als voedzaam en gezond.

'Het eten is verkeerd verdeeld over de dag', meent Oemrawsingh. Het ontbijt is nooit populair, de lunch hangt erbij en dan weten we 's avonds heel goed van het eten te genieten. Dat is relatief veel in keer.'

Het allerbelangrijkste is het inzicht dat de risicowaarden die voor Westerse mensen worden gehanteerd, wel eens heel anders kunnen zijn voor Hindoestanen. Voor Westerse mensen geldt een BMI-waarde (de Body-Mass Index, die de verhouding tussen lengte en gewicht aangeeft) van 25 als grens tussen gezond gewicht en overgewicht.

Maar misschien, denkt Oemrawsingh, komen Hindoestanen bij een BMI van 23 al in de gevarenz En geldt iets vergelijkbaars voor de glucosewaarden in het bloed. 'Als je dan weet dat in het Shiva-onderzoek bijna de helft een BMI had die hoger was dan 25 en dat er bij 10 procent sprake was van een gestoorde glucosetolerantie - wat het begin is van diabetes -, dan snap je ook dat het werkelijke percentage van mensen met een verhoogd risico veel hoger ligt dan we hebben gemeten.'

Ook hierover hoopt Oemrawsingh via het Shiva-onderzoek meer te weten te komen. Het zou mooi zijn als na enkele jaren zou blijken dat bij die-endie waarden het zo-en-zo uitpakt voor een Hindoestaan in Nederland. Dat de waarden die voor Nederlanders nog geen indicatie zijn voor behandeling, bij hen toch in een infarct resulteert.

Dan kun je mensen vroegtijdig bewust maken en v eerder beginnen met medicijnen waardoor je erger voorkomt. Daarin ligt de grootste winst. 'Want als een Hindoestaan zich meldt met pijn in de borst, ben je eigenlijk wel te laat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden