Fiscus zet grof geschut in bij jacht zwart geld

De Belastingdienst is verwoed op jacht naar zwartspaarders en tweede huizen over de grens. De ooit zo vriendelijke overheidsdienst laat geen middel onbenut....

De Belastingdienst is op oorlogspad. Duizenden zwartspaarders kregen de afgelopen tijd de fiscus op bezoek. Zij moeten alsnog belasting betalen over hun in het buitenland verstopte vermogen – plus een fikse boete voor het verstoppen. Dit najaar zijn honderden bezitters van een vakantiehuis in het buitenland aan de beurt. De fiscus wil van hen weten of het huis gefinancierd is met bona fide vermogen.

Zachtzinnig gaat het er in de jacht op zwart vermogen niet aan toe. Zo worden vermeende belastingontduikers soms thuis overvallen door opsporingsambtenaren alsof ze zware criminelen zijn. Het bewijsmateriaal van de zwartspaarders is onder dubieuze omstandigheden verkregen en rechters moeten nog steeds vaststellen of de fiscus deze gegevens wel mag gebruiken.

De Belastingdienst heeft er belang bij om veel stof te doen opwaaien. Door de jacht op tweede huisjes in het buitenland groots te presenteren, hoopt de fiscus dat veel belastingontduikers uit angst voor ontmaskering uit zichzelf hun zonden komen opbiechten.

Vaart de ooit zo degelijke dienst tegenwoordig een cowboykoers? In elk geval is de slagkracht van de fiscus duidelijk toegenomen, constateert hoogleraar fiscale economie Leo Stevens van de Erasmus Universiteit. 'Controle, opsporing en fraudebestrijding behoren tot de klassieke taken van de Belastingdienst. Door nieuwe opsporingstechnieken, gesystematiseerde risico-analyse, flitscontroles en betere internationale samenwerking worden momenteel betere resultaten behaald.'

Vooral de terroristische aanslagen van 11 september 2001 vormen een omslagpunt, meent Stevens. 'Privacybescherming scoort sindsdien minder hoog. De gevaren van georganiseerde criminaliteit wegen al snel zwaarder dan de bescherming van het individu. Deze nieuwe opvatting geeft ook de Belastingdienst ruimte om strenger op te treden.'

Dat was vroeger wel anders. In de jaren negentig stond de fiscus bekend als één van de keurigste en populairste overheidsdiensten, zegt Henk Elffers, een wetenschapper die voor de dienst jarenlang de beeldvorming onderzocht. 'De fiscus had een goed imago bij de belastingbetaler. In de reclamecampagnes stond behulpzaamheid centraal. Niet voor niets zag je actrice Olga Zuiderhoek in de reclamecampagne nooit eens met gillende sirenes door de Fiod weggesleept worden. De laatste tijd merk ik dat de fiscus een strenger imago nastreeft.'

De fiscus bevestigt een nieuwe weg te zijn ingeslagen. 'We zijn van dienstverlener meer veranderd in wetshandhaver', stelt woordvoerder Peter Lamers van het ministerie van Financiën.

De hardere acties vertroebelen het vriendelijke imago van de fiscus. Volgens ondernemingen, particulieren en fiscaal adviseurs is de Belastingdienst vergeleken met afgelopen jaren strenger geworden, blijkt uit de jaarlijkse fiscale monitor waarin het imago van de dienst wordt gedocumenteerd. Ondernemers hebben de neiging om meer klachten in te dienen. Particulieren vrezen dat de pakkans de afgelopen tijd is toegenomen. Fiscaal adviseurs denken evenzeer dat fraude sneller wordt ontdekt.

Het gaat er met de fiscus vaker ruig aan toe, bevestigt fiscaal advocaat Hans Peek van Hertoghs Advocaten. 'Uiteraard hebben onze cliënten een conflict met de Belastingdienst. Maar ik heb de indruk dat de harde aanpak tegenwoordig vaker plaatsvindt. Volgens het statuut van de Belastingdienst moet de inspecteur de burger benaderen vanuit de premisse dat zij te goeder trouw opereren. Vaak blijkt de ambtenaar partijdig en vooringenomen.'

De Belastingdienst moet wel zijn bestuurlijke integriteit bewaren, vindt hoogleraar Stevens. 'Ook misbruik van macht voor het goede doel, blijft machtsmisbruik.' Stevens verwijst daarbij naar de speurtocht naar zwart spaargeld die is gebaseerd op gestolen klantendossiers bij de Luxemburgse bank KBL. 'Hier worden grenzen verkend, waarbij de gegevensuitwisseling vervaarlijk dichtbij het helerschap komt. Daadkracht en zorgvuldigheid kunnen in dit kader wel eens conflicteren.'

Peek deelt de kritiek. 'De dienst verstuurt forse navorderingen en kijkt wel wat er binnenkomt. Wij spreken hierover wel van terreuraanslagen. De schatkist moet kennelijk ook worden gevuld. De reactie van de fiscus ten aanzien van Cup-a-Soup en kerstpakketten is een schoolvoorbeeld van de fiscale kruideniersopvatting.' Een kopje drinksoep staat bij de fiscus te boek als een maaltijdverstrekking, waarover bedrijven loonbelasting en premies moeten betalen.

Stevens benadrukt dat de fiscus niet geforceerd moet optreden om succes te etaleren. 'Ook mag dit niet ontaarden in pietluttigheid.' De hoogleraar meent evenzeer dat de overheidsdienst zijn objectiviteit en prudentie moet bewaken. 'Huizenbezitters van een tweede huis in het buitenland is ten onrechte schrik aangejaagd. In veel gevallen hoeven zij hierover in Nederland echt geen belasting te betalen. De fiscus moet geen voedsel geven aan ongefundeerde bangmakerij in de media en zich beperken tot louter zakelijke informatie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden